Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Natrium is een zacht, zilverkleurig metaal dat zo heftig met water reageert dat het onder olie bewaard moet worden. Toch zit het in gewoon keukenzout en kan het lichaam niet zonder. Deze quiz gaat over de ontdekking van het element, de bekende proef met water, toepassingen zoals natriumlampen en koelmiddel, en de rol van natrium in het lichaam. Ook de natrium-kaliumpomp, die in elke dierlijke cel ionen verplaatst, komt aan bod.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welke alledaagse naam heeft de verbinding natriumchloride?
Keukenzout
Natrium is een van de componenten ervan en daarmee van vitaal belang voor vele levende wezens.
Q 02In welke toestand verkeert het metaal natrium bij kamertemperatuur?
Vast
Aan de lucht reageert het wel zeer snel met zuurstof, waarbij natriumoxide ontstaat.
Q 03Welk atoomnummer heeft het chemisch element natrium?
11
Het symbool van dit zilverkleurige metaal is Na.
Q 04Welke kleur heeft het licht van natriumlampen?
Oranje-geel
Energetisch gezien horen deze lampen bij de meest efficiënte lichtbronnen; ze verlichten vaak straten.
Q 05Tot welke groep van het periodiek systeem behoort het zachte, lichte metaal natrium?
Alkalimetalen
Metalen uit deze groep reageren zeer makkelijk met andere elementen en komen daardoor niet ongebonden in de natuur voor.
Q 06Wat dragen mensen die met zuiver natrium moeten werken altijd?
Handschoenen
Op de hand zit altijd wat vocht, waarmee het metaal direct zou reageren.
Q 07Welk product ontstaat als natrium aan vetzuren wordt gekoppeld?
Zeep
Zulke zouten lossen goed op in water.
Q 08Welk gas komt vrij wanneer natrium heftig met water reageert?
Waterstof
Daarbij ontstaat ook natriumhydroxide; door zijn geringe dichtheid blijft het metaal ondertussen drijven.
Q 09Waarin wordt natrium opgeslagen om het van lucht en water af te sluiten?
Olie
Lucht bevat altijd wat water, en daarmee reageert het metaal heftig.
Q 10Waarmee eindigt de demonstratie van natrium met water in het laatste stadium?
Explosie
Natriumdamp en het resterende metaal reageren dan zeer snel met zuurstof uit de lucht.
Q 11Welke scheikundige isoleerde in 1807 als eerste het element natrium?
Humphry Davy
Hij ontleedde daarvoor natriumhydroxide met behulp van elektrische stroom.
Q 12Hoe heten diuretica, die natrium via de urine afvoeren, in gewone taal?
Plastabletten
Met het natrium verdwijnt ook water uit het lichaam, doordat de hoeveelheid urine toeneemt.
Q 13Welke eigenschap van natrium is lager dan die van water, zodat het blijft drijven?
Soortelijke massa
Natrium is niet alleen een licht, maar ook een zacht metaal.
Q 21Waaruit blijkt dat natrium ook in veel sterren ruim aanwezig is?
Spectrumlijnen
Op aarde zit het element vooral in verbindingen, zoals natriumchloride.
Q 22Waarvoor dient NaK, de legering van natrium en kalium, in bijvoorbeeld kerncentrales?
Warmte transporteren
Natrium wordt ook in andere legeringen verwerkt, namelijk om structuren te verstevigen.
Q 23Welke isotoop van natrium is als enige stabiel?
23Na
De overige isotopen zijn radioactief; de meeste kunnen alleen op kunstmatige wijze worden verkregen.
Welke eigenschap van water voorkomt dat het bij de natriumproef merkbaar opwarmt?
Q 14Welke verbinding van natrium is wel giftig, terwijl de meeste dat niet zijn?
Natriumcyanide
Natrium zelf en veel van zijn verbindingen zijn niet giftig of schadelijk.
Q 15In de vorm van welk molecuul verbruikt de natrium-kaliumpomp energie?
ATP
Die energie is nodig omdat beide ionen tegen hun elektrochemische gradiënt in worden gepompt.
Q 16Tegen welke kwaal werden natriumhoudende verbindingen in de middeleeuwen gebruikt?
Hoofdpijn
Het zuivere element kende men toen nog niet; alleen verbindingen ervan waren al lange tijd bekend.
Q 17Met welk proces wordt natrium op commerciële basis uit natriumchloride geproduceerd?
Elektrolyse
Ook natriumhydroxide kan daarbij als grondstof dienen.
Q 18Hoe heet de balans die het plasmavolume en de bloeddruk op peil houdt?
Zoutbalans
Het gaat hier om de totale hoeveelheid natrium in het lichaam, niet om de concentratie in het plasma.
Q 19In welk onderdeel van verbrandingsmotoren doet natrium dienst als koelmiddel?
Kleppen
Het metaal wordt daarnaast gebruikt om gesmolten metalen te zuiveren.
Q 20Via welk mechanisme pompt de natrium-kaliumpomp natriumionen de cel uit?
Actief transport
De pomp is een enzym in het celmembraan van dierlijke cellen en brengt tegelijk kaliumionen naar binnen.
Hoge soortelijke warmte
De warmte hoopt zich daardoor op in het stukje natrium, dat eerst smelt en uiteindelijk zelfs kookt.
Q 25Hoeveel natriumionen pompt de natrium-kaliumpomp in elke stap de cel uit?
Drie
In ruil gaan er minder kaliumionen naar binnen, zodat per saldo één elementaire lading de cel verlaat.
Q 26In welk type kernreactor wordt natrium als koelmiddel gebruikt?
Kweekreactor
Dezelfde koelende werking wordt ook in verbrandingsmotoren benut.
Q 27Met welke stof wordt bloed vaak ontstold voordat het natriumgehalte wordt bepaald?
Heparine
Daarna worden de cellen afgedraaid en wordt het plasma afgepipetteerd.
Q 28Met welk hulpmiddel bepaalt een laboratorium het natriumgehalte van bloed of urine?
Ion-selectieve elektroden
De meting gebeurt in het plasma, nadat de bloedcellen eruit zijn verwijderd.
Q 29Binnen welke grenzen (in mmol/L) wordt de natriumconcentratie in het plasma gereguleerd?
135-145
Het antidiuretisch hormoon en het dorstmechanisme houden deze concentratie nauw in de gaten.
Q 30Aan de universiteit van welke stad ontdekte Jens Christian Skou de natrium-kaliumpomp?
Aarhus
De Deense scheikundige was er universitair docent aan de faculteit fysiologie en publiceerde zijn werk in 1957.