Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Natuurkunde, ook fysica genoemd, is de wetenschap van materie, straling en energie en van hun gedrag in ruimte en tijd. Ze wil verklaren hoe de wereld werkt, van het heelal tot de kleinste deeltjes. Deze quiz loopt langs de grote namen en ideeën: van de natuurfilosofen uit de oudheid en de geleerden van het Arabische rijk tot relativiteit, kwantumtheorie en quarks. Ook de vakgebieden, de Nobelprijs voor Natuurkunde en de Natuurkundeolympiade komen aan bod.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Met welk voorwerp brak Isaac Newton wit licht, zodat het in vele kleuren uiteenviel?
prisma
Newton bedacht ook dat de zwaartekracht die een appel laat vallen dezelfde is die aarde en maan naar elkaar toe trekt.
Q 02Hoeveel fundamentele natuurkrachten onderscheidt de natuurkunde?
vier
Elektromagnetisme en de zwakke wisselwerking zijn sinds de jaren 1960 in één theorie verenigd, maar een theorie die alle krachten samenbrengt ontbrak in 2021 nog.
Q 03Naar de titel van een werk van welke Griekse denker is het woord fysica genoemd?
Aristoteles
Het werk heet Phusikè akroasis. De schrijver gold in de 4de eeuw v.Chr. als de bekendste vertegenwoordiger van de Griekse natuurwetenschap.
Q 04Welke uitvinding leidde tot het ontstaan van de thermodynamica als vakgebied?
stoommachine
Het werkt ook andersom: uit natuurkundige inzichten kwamen later onder meer de televisie, computers en huishoudelijke apparaten voort.
Q 05Welk wereldbeeld verdrong het geocentrische na het werk van Kepler en Copernicus?
heliocentrische
Daarna beleefde de mechanica haar grootste triomfen. De renaissance bracht ook nieuwe belangstelling voor Arabisch werk en voor eigen experimenten.
Q 06Welke Brugse geleerde bedacht het Nederlandse woord natuurkunde?
Simon Stevin
Het woord ontstond in de 16de-17de eeuw als taalpurisme; de meeste andere talen gebruiken een variant van het woord fysica.
Q 07Welke astronoom formuleerde de naar hem genoemde wet over de uitdijing van het heelal?
Edwin Hubble
Vanaf de jaren 1920 kreeg de kosmologie een natuurkundige inslag door de astrofotografie en de ontdekking van sterrenstelsels buiten de Melkweg.
Q 08Sinds welk jaar wordt de Nobelprijs voor Natuurkunde uitgereikt?
1901
De Koninklijke Zweedse Academie voor Wetenschappen kent de prijs in beginsel elk jaar toe.
Q 09In welk jaar stelde Albert Einstein dat de lichtsnelheid voor alle waarnemers dezelfde is?
1905
Volgens dezelfde veronderstelling hangen tijdsduur, lengte en snelheid juist wel af van wie ze meet.
Q 10In welk jaar kwam Isaac Newton tot zijn algemene wetten van de bewegingsleer?
1687
Hij liet zich inspireren door het werk van Kepler en Copernicus, die het wereldbeeld met de aarde in het midden hadden verdrongen.
Q 11Naar welke natuurkundige is de onzekerheidsrelatie tussen plaats en impuls genoemd?
Heisenberg
Zulke fundamentele onbepaaldheden in de grootheden zelf spelen een centrale rol in de moderne kwantummechanica.
Q 12Wie bewees dat atomen grotendeels uit lege ruimte bestaan, met een kleine positieve kern?
Ernest Rutherford
Steeds nauwkeuriger atoommodellen kwamen in die tijd voort uit onderzoek in de thermodynamica en de spectrografie.
Q 13Wie vatte de theorie van het elektromagnetisme samen in de naar hem genoemde wetten?
James Clerk Maxwell
Een belangrijke vaststelling was dat licht en vele andere vormen van straling een elektromagnetisch verschijnsel zijn.
Q 21Welke filosoof stelde dat iedere gebeurtenis een natuurlijke oorzaak heeft?
Thales van Milete
Daarmee begon de natuurfilosofie: verschijnselen verklaren zonder een beroep te doen op geesten en goden.
Q 22Welke kracht vormt de basis voor elke elektromotor en generator?
lorentzkracht
Een magneetveld oefent haar uit op een elektrische lading die beweegt.
Q 23Welke geleerde, vooral bekend van de geneeskunde, formuleerde een vroege traagheidswet?
Avicenna
Hij werkte in de 10de-11de eeuw, toen het Arabisch de taal van de wetenschap was geworden.
Q 14Welk vakgebied definieert meeteenheden en ontwikkelt nauwkeurige meettechnieken?
metrologie
Om waarnemingen onderling te kunnen vergelijken is een heel systeem van natuurkundige grootheden en eenheden opgezet.
Q 15Welke Griek beschreef als eerste het verband tussen muzikale intervallen en snaarlengte?
Pythagoras
Deze presocratische filosoof uit de 6de eeuw v.Chr. is tegenwoordig vooral bekend van zijn wiskundige werk.
Q 16In welk jaar opperde Max Planck dat licht in kleine pakketjes wordt uitgezonden?
1900
De grootte van zo'n pakketje, een kwantum, is evenredig met de frequentie van het licht.
Q 17Wie formuleerde de hypothese van de oerknal?
Georges Lemaître
De zwaarste quarks, top en bottom, komen alleen onder extreme omstandigheden voor: in deeltjesversnellers en bij het ontstaan van het heelal.
Q 18Sinds welke geleerde gaat de natuurkunde uit van de relativiteit van de beweging?
Galileo Galilei
Het beginsel houdt in dat de wetten van de mechanica gelijk zijn voor een stilstaande waarnemer en voor een die eenparig rechtlijnig beweegt.
Q 19Onder welke titel werd het werk van Claudius Ptolemaeus in Arabische bewerking bekend?
Almagest
De Grieks-Egyptische geleerde publiceerde het in de 2de eeuw n.Chr., tijdens de bloei van het Oude Rome.
Q 20Welke geleerde uit de 10de-11de eeuw geldt als de grondlegger van de moderne optica?
Alhazen
Hij legde bovendien sterk de nadruk op experimenteel onderzoek en op de reproduceerbaarheid van resultaten.
Q 24Wie beschreef het atoom als negatieve elektronen in een positief geladen soep?
Joseph John Thomson
De eerdere modellen van John Dalton en Amedeo Avogadro gingen nog uit van homogene atomen.
Q 25In welk jaar wonnen vader en zoon Bragg samen de Nobelprijs voor Natuurkunde?
1915
Ook in de families Bohr en Siegbahn wonnen zowel vader als zoon de natuurkundeprijs, maar dan los van elkaar.
Q 26Sinds welk jaar wordt de Internationale Natuurkundeolympiade voor scholieren gehouden?
1967
Elk jaar organiseert een ander gastland de wedstrijd; in 2019 deden 364 scholieren uit 78 landen mee.
Q 27Hoe heet het falen van de wet van Rayleigh-Jeans bij korte golflengten?
ultravioletcatastrofe
De paradox ontstond toen de thermodynamica niet strookte met de waargenomen kleur van een gloeiend voorwerp; het idee van lichtkwanta loste dat op.
Q 28Voor welk beginsel is Ibn Bajjah, in het Westen Avempace genoemd, verantwoordelijk?
actie en reactie
Zijn werk zou later onder anderen Thomas van Aquino en Johannes Duns Scotus beïnvloeden.
Q 29Welke Chinese geleerde schreef in de 11de eeuw over magnetisme?
Shen Kuo
Ook buiten Griekenland werd vroeg over de natuur nagedacht: Indische geleerden ontwikkelden ideeën over de opbouw van materie uit atomen.
Q 30Hoeveel laureaten kregen tot en met 2020 de Nobelprijs voor Natuurkunde?
216
De prijs werd in die tijd 114 keer uitgereikt: 47 keer aan één winnaar, 32 keer aan twee winnaars en 35 keer aan drie.