Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Nicotine is de stof die roken zo verslavend maakt. De tabaksplant maakt haar aan als verdediging tegen insecten, en via rook, damp, kauwgum of pleister komt ze in het menselijk lichaam terecht. Deze quizvragen gaan over de scheikunde en de herkomst van nicotine, over wat de stof in de hersenen doet, over ontwenning en stoppen met roken en over de e-sigaret. Van makkelijk tot pittig: test hoeveel je weet.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Via welk orgaan bereikt nicotine een ongeboren baby als de moeder rookt?
Placenta
Ook nicotinepleisters, -kauwgom en -sprays worden tijdens de zwangerschap en de periode van borstvoeding afgeraden.
Q 02Welke stof geeft het beloningssysteem in de hersenen af na het roken van een sigaret?
Dopamine
Die stof laat een spoor na in de hersenen: aangenaam gedrag wordt versterkt en je wordt gestimuleerd het te herhalen.
Q 03Tot welke plantenfamilie behoren tomaat, aardappel en aubergine, die ook nicotine bevatten?
Nachtschadefamilie
In de tabaksplant komt de stof in een relatief hoge concentratie voor, net als in gedroogde tabak.
Q 04Welke smaak mag een e-sigaret in Nederland sinds 2024 als enige nog hebben?
Tabakssmaak
De rechtbank Den Haag hield het smaakverbod in november 2024 in stand, onder meer vanwege de aanzuigende werking van zoete smaken op jongeren.
Q 05Tot welke groep stoffen behoort nicotine, net als cafeïne en cocaïne?
Alkaloïden
Ook stoffen uit de geneeskunde, zoals morfine en codeïne, horen bij deze groep heterocyclische verbindingen.
Q 06Hoe werkt een nicotinepleister in vergelijking met nicotinekauwgum?
Langzamer en geleidelijker
Met zulke hulpmiddelen krijgt iemand een gecontroleerde dosis; bij een mondspray is de kans op overdosering reëel.
Q 07Tot ongeveer welk levensjaar kan nicotine de hersenontwikkeling van jongeren schaden?
25
Schadelijk is de stof voor alle leeftijdsgroepen: ze is psychoactief en veroorzaakt onder meer hoge bloeddruk.
Q 08Waartegen verweren planten als de tabaksplant zich met nicotine?
Vraat van insecten
Het zenuwstelsel van veel insecten is waarschijnlijk erg gevoelig voor de neurotoxische werking van de stof.
Q 09Hoe heet het effect waarbij smaakjes in e-sigaretten jongeren tot roken verleiden?
Gateway-effect
Bekende smaakvariaties waren onder meer fruitsmaken, cappuccino en chocolade.
Q 10Waar plaatsen gebruikers van snus de tabak om nicotine op te nemen?
Onder de bovenlip
Zo komt de stof via de slijmvliezen in het lichaam, net als bij het kauwen van tabak of nicotinekauwgum.
Q 11Welk beroep had Hon Lik, de Chinese uitvinder van de moderne e-sigaret?
Apotheker
Zijn toestel kwam in mei 2004 op de Chinese binnenlandse markt als hulpmiddel om te stoppen met roken.
Q 12In welk deel van de tabaksplant wordt nicotine aangemaakt?
Wortels
De stof blijft daar niet zitten: ze hoopt zich op in de bladeren van de plant.
Q 13Na ongeveer hoeveel dagen pieken de ontwenningsverschijnselen bij stoppen met nicotine?
2-3
Daarna nemen de klachten af; na enkele weken is meer dan 90% van de nicotine uit het lichaam verdwenen.
Q 14In welke stad was de naamgever van nicotine ambassadeur toen tabak daar in opmars was?
Q 21In welk jaar isoleerden de Duitse chemici Posselt en Reimann voor het eerst nicotine?
1828
Hoe giftig de stof is, werd pas in het begin van de 19e eeuw duidelijk; eerst werd ze als een geneesmiddel gezien.
Q 22Tegen welke plaag bij pluimvee wordt nicotine illegaal ingezet?
Bloedluis
Kippenfokkers grijpen naar nicotine omdat een aantal andere middelen tegen deze plaag verboden is.
Q 23Hoeveel procent minder schadelijk dan tabak noemde Public Health England de e-sigaret in 2015?
95%
Later onderzoek wees juist op de schade: vapen schaadt de gezondheid, het meest bij kinderen, tieners en jonge volwassenen.
Lissabon
Volgens de overlevering stuurde hij de plant met een aanbeveling naar de Franse koningin Catharina de' Medici.
Q 15Welk orgaan raakt beschadigd bij EVALI, een relatief nieuwe aandoening door e-sigaretten?
Longen
De afkorting komt uit het Engels en staat voor letsel dat samenhangt met het gebruik van e-sigaretten of vapen.
Q 16Welke stof vormt samen met glycerol de basis van de vloeistof in een e-sigaret?
Propyleenglycol
In dat mengsel zijn vrijwel altijd smaakstoffen en nicotine opgelost.
Q 17Welke Nederlandse minister besloot in 2011 de e-sigaret als geneesmiddel te klasseren?
Edith Schippers
De rechter in Den Haag floot de Staat terug: de e-sigaretten van producent UTVG mochten niet als geneesmiddel worden aangemerkt.
Q 18Aan de receptoren van welke neurotransmitter bindt nicotine vooral in de hersenen?
Acetylcholine
Deze boodschapperstof activeert de impulsoverdracht naar spieren, maag en darmen; nicotine overstimuleert de receptoren.
Q 19Sinds welk jaar zijn nicotinevervangers op de Nederlandse markt?
1983
Veel van deze producten zijn bij de drogist te koop; de gebruiker moet zelf de discipline opbrengen om de dosis geleidelijk te verlagen.
Q 20In welke stof wordt nicotine bij de afbraak in de lever omgezet?
Cotinine
Een kleiner deel van de nicotine verlaat het lichaam direct via de nieren.
Q 24Hoeveel procent van het droge gewicht van een tabaksplant bestaat hooguit uit nicotine?
5%
De ondergrens ligt bij 0,3%. De plant maakt de stof zelf aan en gebruikt haar als afweer tegen planteneters.
Q 25Onderzoekers van de universiteit in welke stad volgden stoppers uit Allen Carr-klinieken?
Groningen
Deze stoppers hadden ongeveer viermaal zoveel kans om na 13 maanden nog steeds gestopt te zijn.
Q 26Op minimaal hoeveel milligram ligt de werkelijk fatale dosis nicotine voor een volwassene?
500
Lang gold een veel lagere grens als algemeen geaccepteerd, maar die lijkt niet op adequaat onderzoek te berusten.
Q 27Welk insecticide is chemisch en farmacologisch verwant aan nicotine?
Imidacloprid
Nicotine is zelf een krachtig zenuwgif, vooral voor insecten, en zit dan ook in verschillende insecticiden.
Q 28Op welke darmziekte lopen rokers een sterk verminderd risico?
Colitis ulcerosa
Wie stopt met roken, raakt die bescherming weer kwijt. Zulke onverwachte effecten worden vooral aan nicotine toegeschreven.
Q 29Hoeveel liter nicotine nam de Algemene Inspectiedienst in 2005 in Nederland in beslag?
1000
De partij lag bij een ontsmettingsbedrijf; een jaar later verscheen een RIVM-rapport over de risico's van nicotine in leghennen en eieren.
Q 30Een tekort aan welke neurotransmitter veroorzaakt mede de ontwenning na stoppen met nicotine?
Glutamaat
De klachten lopen uiteen van hoofdpijn en angstgevoelens tot slaapverstoring en anhedonie.