Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Polio, voluit poliomyelitis, is een virusziekte die het ruggenmerg aantast en blijvende verlammingen kan veroorzaken. Dankzij twee vaccins is de ziekte bijna overal ter wereld verdwenen. Deze quiz gaat over het virus en de besmetting, over de twee vaccins en hun makers, over de epidemieën in Nederland en België en over de wereldwijde campagne om polio uit te roeien. De vragen lopen op van makkelijk tot pittig, en bij elk antwoord hoort een korte uitleg.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Onder welke Nederlandse naam staat de virusziekte poliomyelitis ook bekend?
Kinderverlamming
De wetenschappelijke naam komt uit het Oudgrieks: polios betekent grijs en muelós merg.
Q 02Welke onderzoeker ontwikkelde begin jaren 1950 het geïnactiveerde, ‘dode’ poliovaccin?
Jonas Salk
Dit vaccin bevat gedood virus en moet worden ingespoten, wat materiaal en geschoold personeel vraagt en het duur maakt in het gebruik.
Q 03In welk apparaat werden poliopatiënten met verlamde ademhaling tijdens epidemieën beademd?
IJzeren long
Tijdens de laatste grote Nederlandse epidemie moest 10% van de verlamde patiënten zo worden beademd; 70 mensen overleden.
Q 04Hoe wordt het geïnactiveerde poliovaccin, afgekort IPV, toegediend?
Injectie
De andere variant, OPV, bevat juist verzwakt virus en gaat via de mond naar binnen.
Q 05Welke ziekte werd in 1980, nog vóór twee typen poliovirus, uitgeroeid verklaard?
Pokken
Daarna volgden het wilde poliovirus type 2 in 2015 en type 3 in 2019, zodat alleen type 1 nog rondgaat.
Q 06Verlamming van welke spieren kan polio dodelijk maken?
Ademhalingsspieren
Bij opgroeiende kinderen leiden de verlammingen ook tot misvormingen, doordat aangedane ledematen zich niet meer normaal ontwikkelen.
Q 07Hoe heet de bescherming van niet-gevaccineerden doordat bijna iedereen om hen heen immuun is?
Groepsimmuniteit
In grote delen van Nederland is meer dan 90% van de mensen gevaccineerd, zodat het virus zich daar niet kan verspreiden.
Q 08Wie ontwikkelde het ‘levende’ poliovaccin dat via de mond wordt toegediend?
Albert Sabin
Het verzwakte virus in dit vaccin kan zich in het menselijk lichaam vermeerderen, maar veroorzaakt daarbij geen ziekte.
Q 09Voor welke ziekte staat de K in de naam van het DKTP-vaccin?
Kinkhoest
Door het poliovaccin te combineren met andere kindervaccins werd het probleem van de hoge kosten grotendeels opgelost.
Q 10Naar wie zocht de CIA met een nepvaccinatiekliniek in Pakistan?
Osama bin Laden
De achterdocht die daardoor ontstond, leidde tot aanslagen op vaccinatiemedewerkers met dodelijke afloop.
Q 11Welke geloofsgroep werd als enige getroffen door de laatste twee polio-uitbraken in Nederland?
Bevindelijk gereformeerden
Zij wonen tamelijk dicht bijeen in de zogenoemde Bijbelgordel en blijven vaak onder elkaar, waardoor ze elkaar vrij gemakkelijk aansteken.
Q 12Bij welke instantie moet in Nederland al een vermoeden van polio worden gemeld?
GGD
Polio geldt volgens de Nederlandse Wet publieke gezondheid als een A-ziekte; ook in België is het een meldingsplichtige infectieziekte.
Q 13Welk weefsel raakt bij poliomyelitis ontstoken?
Grijze stof in het ruggenmerg
Q 21In welk jaar verklaarde de Wereldgezondheidsorganisatie Europa poliovrij?
2002
Amerika ging Europa voor en kreeg die status al in 1994.
Q 22In welk land doken in 2013 door de oorlog voor het eerst sinds 1999 weer poliogevallen op?
Syrië
Het vaccinatieprogramma raakte er ernstig verstoord; de lichte wereldwijde stijging van dat jaar kwam overigens vooral door Somalië.
Q 23In welk Europees land werden in 2015 twee poliogevallen vastgesteld door te weinig vaccinatie?
Oekraïne
Wereldwijd waren er dat jaar maar een honderdtal gevallen, het laagste aantal tot dan toe.
Q 24Op welke datum valt World Polio Day, de internationale dag rond deze ziekte?
Bij minder dan 1% van de besmette personen leidt die ontsteking tot spierverlammingen.
Q 14Welk deel van de met polio besmette mensen merkt niet of nauwelijks iets van de ziekte?
95%
Ook wie niets merkt, verspreidt het virus. Ongeveer 5% krijgt vage klachten zoals keelpijn of last van de buik.
Q 15Welke internationale organisatie nam in 1985 het initiatief voor een wereld zonder polio?
Rotary
De ziekte trof op dat moment nog zo'n 350.000 kinderen in 125 verschillende landen.
Q 16In welk jaar verklaarde de Wereldgezondheidsorganisatie heel Afrika definitief poliovrij?
2020
Dat kon nadat Nigeria, het laatste land op het continent, vier jaar vrij was gebleven van nieuwe wilde poliobesmettingen.
Q 17Welke virusziekte wordt in Afrika mede bestreden met de infrastructuur van de poliocampagnes?
Ebola
Meer recent is hetzelfde netwerk, met name in Nigeria, ook ingezet tijdens de coronapandemie.
Q 18In welk jaar begon de Wereldgezondheidsorganisatie haar campagne om polio uit te roeien?
1988
Sindsdien is het aantal gevallen wereldwijd met meer dan 99% gedaald, van 350.000 naar enkele honderden per jaar.
Q 19Welke schrijver wijdde zijn laatste roman ‘Nemesis’ aan een polio-uitbraak in Newark?
Philip Roth
De roman uit 2010 gaat over de uitbraak van 1944 en verscheen in Nederlandse vertaling bij De Bezige Bij.
Q 20In welk jaar had Nederland zijn laatste grote polio-epidemie?
1956
Bij 1784 mensen leidde de ziekte toen tot verlammingen; naar aanleiding van deze epidemie kwam de vaccinatie op gang.
24 oktober
De dag staat in het teken van de bestrijding van polio en het streven naar wereldwijde uitroeiing.
Q 25Waar staat de afkorting VDPV voor, de naam van een gemuteerd vaccinvirus?
Vaccine-derived poliovirus
Zo'n virus ontstaat alleen op plekken waar de vaccinatiegraad zeer laag is en de hygiëne onder de maat.
Q 26In welk Afrikaans land dook in 2022 polio type 1 op, met een stam uit Pakistan?
Malawi
Zolang polio ergens endemisch is, blijft er wereldwijd een risico dat het virus opnieuw wordt geïntroduceerd.
Q 27In welk jaar werd vaccinatie tegen polio in België wettelijk verplicht?
1967
Aanbevolen was de vaccinatie daar al sinds 1958, en de vaccinatiegraad is er nog altijd zeer hoog.
Q 28Tot welke virusfamilie behoort het poliovirus, een enterovirus?
Picornaviridae
De naam is een samentrekking van pico, rna en viridae: het gaat om kleine RNA-virussen.
Q 29Hoeveel gevallen van wilde polio telde de wereld in 2017, een historisch dieptepunt?
22
Twee jaar later veroorzaakte het virus opnieuw tientallen gevallen, waardoor de mogelijke datum voor volledige uitroeiing werd uitgesteld.
Q 30Wie toonde in 1950 als eerste onderzoeker aan dat inenting tegen polio mogelijk was?
Hilary Koprowski
Grote roem bleef uit, maar volgens zijn zoon kon hij juist daardoor ongestoord doorwerken.