Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Een regenboog ontstaat wanneer zonlicht in waterdruppels wordt gebroken en weerkaatst. Dat klinkt eenvoudig, maar achter die gekleurde boog zit verrassend veel natuurkunde. Deze quizvragen gaan over de hoek waaronder je de boog ziet, over bijregenbogen, mistbogen en dauwbogen, en over de geleerden die het verschijnsel probeerden te verklaren. Ook de regenboog in de Bijbel, de Noordse mythologie, de folklore en de kunst komt aan bod.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welke ramp beloofde God volgens de Bijbel nooit meer over de wereld te sturen?
Zondvloed
Met de regenboog bevestigde God deze belofte; omdat de boog toen pas voor het eerst genoemd werd, dacht men wel dat het daarvoor nooit geregend had.
Q 02Waar staat de zon voor iemand die naar een regenboog kijkt?
In de rug
Waarnemer, zon en het middelpunt van de boog liggen op één lijn; daardoor is de plaats van de boog voor elke waarnemer anders.
Q 03Bij welk weertype is de kans op een regenboog het grootst?
Buiig weer
Er zijn zonlicht en regen tegelijk nodig. Vaak zijn alleen stukken van de boog te zien, omdat niet overal druppels of zonlicht zijn.
Q 04Welk wezen bewaakt in de Ierse folklore de potten met goud bij de regenboog?
Leprechaun
Volgens de folklore staat er zowel aan het begin als aan het einde van de boog zo'n pot, maar die plek blijft voor iedereen onbereikbaar.
Q 05In welk Bijbelboek is de regenboog een teken van Gods belofte aan de mensheid?
Genesis
Het gaat om hoofdstuk 9. In de sacrale kunst worden de sacramenten daarom vaak met een regenboog afgebeeld.
Q 06Wat lijkt een regenboog te doen wanneer de waarnemer zich verplaatst?
Meebewegen
Alleen druppels langs de rand van een denkbeeldige kegel sturen hun gebroken licht naar het oog; het licht van alle andere druppels mist de kijker.
Q 07Welke vorm heeft elke regenboog in theorie?
Cirkel
Vanaf de grond is doorgaans alleen het bovenste gedeelte te zien; op een hoog gebouw of in een vliegtuig kan de hele vorm zichtbaar worden.
Q 08Bij welke maanfase is 's nachts weleens een regenboog te zien?
Volle maan
Zo'n maanboog lijkt kleurloos, omdat de maan veel zwakker schijnt dan de zon en het menselijk oog bij weinig licht vrijwel geen kleuren ziet.
Q 09Om welke planeet draait de maan Titan, waar mogelijk regenbogen voorkomen?
Saturnus
Titan heeft een nat oppervlak en vochtige wolken; een waarnemer heeft er misschien een infraroodbril nodig om de boog te zien.
Q 10Hoe heet de geheel witte boog die bij zeer kleine waterdruppels ontstaat?
Mistboog
Bij druppels met een diameter onder de 0,1 mm overlappen de spectrale kleuren elkaar, zodat ze samen een witte indruk geven.
Q 11Hoe staan de kleuren in de bijregenboog vergeleken met de hoofdboog?
Omgekeerd
De bijregenboog ontstaat door dubbele terugkaatsing van het zonlicht in de druppels; hij is zwakker en zijn kleurenband is breder.
Q 12Hoe heet de regenboogbrug tussen Asgaard en Midgaard in de Noordse mythologie?
Bifröst
De brug telt drie kleuren en is gemaakt door de goden; het rood is vuur dat de bergreuzen uit de hemel houdt.
Q 13Als welke twee optische voorwerpen werkt een waterdruppel in de regenboog tegelijk?
Spiegel en prisma
Het licht breekt bij het binnengaan, weerkaatst tegen de achterkant van de druppel en breekt bij het uittreden nog een keer.
Q 21Waar staat de spiegelboog ten opzichte van de hoofdboog?
Hoger
Deze zeldzame extra boog ontstaat met een glad wateroppervlak achter de waarnemer: het spiegelbeeld van de zon zorgt voor een tweede regenboog aan de hemel.
Q 22Wat voor regenboog geven grote regendruppels van 0,5 tot 2 mm doorsnee?
Smal en fel gekleurd
Hoe kleiner de druppels worden, hoe fletser de kleuren en hoe breder de banden; de felheid hangt dus af van de druppelgrootte.
Q 23Welk golfverschijnsel verklaart de overtallige bogen aan de binnenrand van de regenboog?
Interferentie
Lichtgolven die in de pas uittreden versterken elkaar, golven die precies uit de pas lopen doven elkaar uit; dat effect treedt op bij kleine druppels.
Q 14Hoeveel graden bedraagt de halve tophoek van de kegel waarop een regenboog ligt?
42
De waarnemer staat op de punt van een denkbeeldige kegel; de kleurenband van rood tot violet is daarbinnen maar circa 2 graden breed.
Q 15Hoe heet de regenboog in druppels op een spinnenweb of grasveld na zonsopkomst?
Dauwboog
Staat tegelijk de gewone regenboog boven de horizon, dan sluiten beide bogen samen tot een volledige ring rond de schaduw van de waarnemer.
Q 16Welke Griekse denker zag de regenboog als weerkaatsing van zonlicht tegen een wolk?
Aristoteles
Hij leefde van 384 tot 322 v.Chr. en beschreef dit idee in zijn boek over de meteorologie.
Q 17Welke eigenschap van water verschilt per kleur, zodat de regenboog in deelbogen uiteenvalt?
Brekingsindex
Het uiteenvallen van wit licht in kleuren heet dispersie of kleurschifting; de grootte van de druppel speelt daarbij geen rol.
Q 18Waarin breekt het licht bij verwante kleureffecten die geen regenboog mogen heten?
IJskristallen
Voorbeelden zijn de halo, de bijzon en de circumzenitale boog: ze ontstaan niet in vloeibaar water maar in kristallen die in de atmosfeer zweven.
Q 19Welke vloeistof zou op Titan regenbogen vormen in plaats van water?
Methaan
Door die andere vloeistof zou de straal van zo'n boog 49° moeten bedragen, groter dan bij een regenboog op aarde.
Q 20Wat bepaalt de orde van een regenboog?
Aantal interne reflecties
Bij elke extra weerkaatsing in de druppel gaat licht verloren, zodat elke volgende boog zwakker is en al gauw onzichtbaar wordt voor het menselijk oog.
Q 24Naar wie is de verstrooiing genoemd die de laagstaande zon en de regenboog roder kleurt?
Rayleigh
Licht met kortere golflengtes, zoals blauw, wordt in de atmosfeer sterker verstrooid dan het langgolvige rood; bij zonsopkomst valt dat het meest op.
Q 25Naar welke Griekse filosoof is de donkere band in een dubbele regenboog genoemd?
Alexander van Aphrodisias
Die donkere strook hemel ligt tussen de primaire en de secundaire boog; de naamgever beschreef haar rond het jaar 200 als eerste.
Q 26Welke geleerde onderzocht rond het jaar 1000 lichtbreking met een glazen bol met water?
Alhazen
Met zo'n proefopstelling verklaarde de Pers Qutb al-Din al-Shirazi later als eerste de regenboog; zijn leerling al-Fārisī verfijnde de wiskunde.
Q 27Bij welk weerverschijnsel is gezien dat een regenboog trilde en zijn kleurgrenzen verloor?
Donder
Ook verdween de tussenruimte tussen de eerste overtallige boog en de hoofdboog, wat wijst op een vergroting of een trilling van de druppels.
Q 28Hoeveel graden kleiner is de halve tophoek van een regenboog in verstoven zeewater?
0,8
Zeewater breekt het licht net iets sterker dan zoet water, waardoor de boog boven de branding een fractie krapper uitvalt dan bij regen.
Q 29Voor hoeveel procent is het licht van de primaire regenboog lineair gepolariseerd?
96
De polarisatie ontstaat door de inwendige weerkaatsing achter in de druppel en volgt de raaklijn aan de boog; de tweede boog is iets minder gepolariseerd.
Q 30Welke geleerde schreef „De iride et radialibus impressionibus” over de regenboog?
Dietrich van Freiberg
Hij leefde van circa 1240 tot 1310 en ontwikkelde de theorie als eerste in West-Europa; de titel betekent: de regenboog en de door stralen veroorzaakte indrukken.