Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
De ruimtetelescoop Hubble draait sinds 1990 rond de aarde en leverde de scherpste beelden van het heelal die ooit waren gemaakt. Maar de start was dramatisch: de hoofdspiegel bleek verkeerd geslepen, en pas na een reparatiemissie kon de telescoop echt aan het werk. Deze quiz gaat over de lancering, de spiegelfout, de onderhoudsmissies, de plannen voor de toekomst en over Edwin Hubble zelf, de astronoom die bewees dat het heelal uitdijt. Speel direct of print de vragen uit voor een quizavond.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Waardoor kan de Hubble zo'n ongekend scherpe beelden van verre objecten maken?
Afwezigheid van atmosfeer
Aardse telescopen halen dat nadeel tegenwoordig in door veel kleinere beelden te combineren en fouten computergestuurd te corrigeren.
Q 02Welke theorie werd aannemelijk door Hubbles verband tussen roodverschuiving en afstand?
Uitdijend heelal
Hubbles resultaten leidden uiteindelijk tot brede aanvaarding van die theorie en tot de uitwerking van de Big-Bangtheorie.
Q 03Welk object in de Adelaarsnevel staat op een van de bekendste foto's van de Hubble?
Pilaren der Creatie
Veel astronomen noemen die opname de mooiste foto die ooit van een object in het heelal is gemaakt.
Q 04Op welke datum werd de ruimtetelescoop Hubble gelanceerd?
24 april 1990
De telescoop is een gezamenlijk project van NASA en ESA en draait als kunstmatige satelliet rond de aarde.
Q 05Wat toonde Edwin Hubble in 1923 aan over de waargenomen 'nevels'?
Afzonderlijke sterrenstelsels
Daarmee was bewezen dat het heelal veel groter was dan tot dan toe werd aangenomen.
Q 06Welke extra camera heeft de Hubble naast zijn optische instrumenten?
Infraroodcamera
De telescoop wordt in de eerste plaats gebruikt voor optische waarnemingen van verre objecten in het heelal.
Q 07Wie publiceerde het verband tussen roodverschuiving en afstand al in 1927?
Georges Lemaître
Hubble was aanvankelijk niet op de hoogte van die eerdere publicatie; het verband draagt nu beider naam.
Q 08Op welke datum werd de opvolger van de Hubble, een grotere ruimtetelescoop, gelanceerd?
25 december 2021
De plannen voor die opvolger werden al gemaakt terwijl de Hubble nog volop in gebruik was.
Q 09Met welk ruimtevaartuig zou de Hubble volgens een studie uit 2022 in een hogere baan komen?
Crew Dragon
NASA en SpaceX kondigden de haalbaarheidsstudie aan op 29 september 2022; een hogere baan zou vijftien tot twintig jaar extra levensduur opleveren.
Q 10Welke optische fout veroorzaakte de te platte rand van de Hubble-spiegel?
Sferische aberratie
Heldere objecten bleven ondanks de fout scherp genoeg; vooral zwakke lichtbronnen waren het probleem.
Q 11Waaraan gaf president George W. Bush voorrang toen het onderhoud aan de Hubble werd geschrapt?
Reizen naar de maan en Mars
Volgens ESA-medewerker Ton Linssens stond het besluit los van die plannen: de shuttle mocht voortaan alleen nog naar het internationale ruimtestation.
Q 12Welk vakgebied kon door de spiegelfout van de Hubble bijna geen programma's meer uitvoeren?
Kosmologie
Die programma's draaien om het waarnemen van zeer zwakke lichtbronnen, precies waar de slechte scherpstelling het meest pijn deed.
Q 13In welk jaar werd Edwin Hubble geboren?
1889
Hij kwam ter wereld in Marshfield en overleed in 1953 in San Marino, Californië.
Q 21Op welke datum werd de laatste onderhoudsmissie naar de Hubble gelanceerd?
11 mei 2009
Sindsdien kan de telescoop meer gegevens verwerken dan ooit en levert de nieuwe camera steeds duidelijkere opnamen van sterrenstelsels en nevels.
Q 22In welk jaar kondigde NASA aan geen onderhoud meer aan de Hubble te verrichten?
2004
Naar verwachting had de telescoop daarna nog een nuttige levensduur van een jaar of vijf.
Q 23Hoeveel van de zes gyroscopen van de Hubble begaven het in de jaren na 2009?
Drie
Op de overgebleven gyroscopen kan de telescoop nog altijd blijven werken.
Hoe heet de groothoekcamera die bij de vierde onderhoudsmissie de WFPC2 van de Hubble verving?
Q 14Naast welke twee beruchte rampen werd de Hubble in grappen afgebeeld na de spiegelfout?
Hindenburg en Titanic
Ook NASA zelf werd in die periode het mikpunt van spot, omdat bijna alle kosmologische waarnemingen onmogelijk waren geworden.
Q 15Welke ruimtetelescoop wordt naast de Hubble nog gebruikt voor waarnemingen in het röntgengebied?
Chandra
De Hubble zelf doet optische waarnemingen en beschikt daarnaast over een camera voor infrarood.
Q 16Wanneer zou de Hubble zonder ingreep terugvallen in de atmosfeer?
Halverwege de jaren 2030
Ook een nieuwe onderhoudsmissie wordt bestudeerd, al is die vooralsnog geen doel op zich.
Q 17Wanneer verhielpen astronauten de spiegelfout van de Hubble met een corrigerende spiegel?
December 1993
In de jaren daarna volgden nog twee onderhoudsmissies om de telescoop bij de tijd te houden.
Q 18Welke techniek van de Hubble bleef ondanks de spiegelfout grotendeels onovertroffen?
Spectroscopie
Door het verlies aan lichtsterkte was de telescoop wel slecht bruikbaar voor beelden met een hoog contrast.
Q 19In welk jaar deed Hubble zijn ontdekking over roodverschuiving en afstand van verre sterrenstelsels?
1929
Hubble zag zichzelf uitsluitend als waarnemer en liet de interpretatie van het verband aan anderen over.
Q 20Welke spaceshuttle zette de Hubble op 19 mei 2009 weer uit in de ruimte?
Atlantis
Dit was waarschijnlijk de laatste onderhoudsbeurt die de telescoop ooit heeft gekregen.
WFC3
Bij dezelfde missie werd ook een nieuw instrument geplaatst: de Cosmic Origins Spectrograph.
Q 25Hoeveel te plat was de hoofdspiegel van de Hubble aan de randen?
2,2 micrometer
De eigenlijke slijpafwijking bedroeg slechts 10 nanometer, maar het effect aan de randen was veel groter.
Q 26Op welke hoogte draaide de Hubble in 2022 rond de aarde?
535 km
Na de lancering in 1990 lag de baan van de telescoop nog een stuk hoger; ze zakt langzaam.
Q 27In welk jaar draaide NASA het besluit terug en kondigde het alsnog een vierde onderhoudsmissie aan?
2006
Nieuwe gyroscopen en nikkel-waterstof-accu's moesten de levensduur van de telescoop verlengen tot ten minste 2014.
Q 28Welke missie-aanduiding had de vierde reparatiemissie naar de Hubble?
STS-125
De missie werd een jaar uitgesteld omdat een storing in de data-eenheid van de telescoop extra voorbereiding vergde.
Q 29Wanneer trad in de Hubble de storing op die de vierde onderhoudsmissie vertraagde?
September 2008
De storing zat in de Science Instrument Command and Data Handling Unit en vergde extra voorbereiding van de reparatieploeg.
Q 30Onder welk programma zou een missie om de baan van de Hubble te verhogen mogelijk plaatsvinden?
Polaris
Omdat NASA als overheidsorganisatie niet zomaar een bedrijf mag contracteren, schreef het een openbare aanbesteding uit voor de reboost.