Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Kan een mens naar de toekomst of het verleden reizen? De natuurkunde kent echte effecten, zoals klokken in satellieten die trager lopen, en verzint in gedachte-experimenten wormgaten en paradoxen. Schrijvers en filmmakers gingen er intussen volop mee aan de haal. Deze quiz loopt langs de wetenschap, de bekendste paradoxen en tijdreizen in boeken, strips en films, van Thea Beckman tot Back to the Future.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Van welke professor is de teletijdmachine waarmee Suske en Wiske meestal door de tijd reizen?
Barabas
In de strips van Suske en Wiske worden heel vaak tijdreizen gemaakt; ook Nero en Donald Duck stappen weleens in een tijdmachine.
Q 02Naar welk jaar reist de zeventienjarige Marty McFly per ongeluk terug in ‘Back to the Future’?
1955
Daar brengt hij zijn eigen bestaan in gevaar, omdat hij voorkomt dat zijn ouders elkaar ontmoeten.
Q 03Wie wijdde in 1895 als eerste schrijver een moderne roman aan tijdreizen: ‘De Tijdmachine’?
H.G. Wells
Het boek is meermaals verfilmd: in 1960, in 1978 en nog eens als remake in 2002.
Q 04Welke paradox over het doden van een eigen voorouder duikt op bij het denken over tijdreizen?
grootvaderparadox
Wie zijn voorvader doodt voordat zijn ouders geboren zijn, kan zelf nooit hebben bestaan om terug te reizen. Zo zet tijdreizen het hele begrip causaliteit op zijn kop.
Q 05Wie vindt de tijdmachines uit waarmee Donald Duck weleens door de tijd reist?
Willie Wortel
Tijdreizen is een geliefd stripthema: er bestaat zelfs een album van Piet Pienter en Bert Bibber met de titel ‘De tijdmachine’.
Q 06Wie schreef het tijdreisboek ‘Kruistocht in spijkerbroek’ uit 1973?
Thea Beckman
Het boek werd in 2006 verfilmd onder dezelfde titel.
Q 07Hoe heet het idee dat een kleine ingreep in het verleden later grote gevolgen kan hebben?
vlindereffect
Onder meer de films ‘The Butterfly Effect’ en ‘12 Monkeys’ spelen op dit verschijnsel in.
Q 08Rond welk hemelobject vertraagt de tijd in een ruimteschip door de extreem sterke gravitatie?
zwart gat
Wie na zo'n vlucht op aarde terugkomt, is in de toekomst beland.
Q 09Wie regisseerde de tijdreisfilm ‘Back to the Future’ uit 1985?
Robert Zemeckis
De hoofdrollen worden vertolkt door Michael J. Fox en Christopher Lloyd; na het succes volgden nog twee films en een animatieserie.
Q 10Welk computernetwerk uit de Terminator-films ontstond door technologie uit zijn eigen toekomst?
Skynet
Zo'n kringloop levert een kip-en-eiprobleem op: wie is de uitvinder van een apparaat dat uit de toekomst is meegenomen?
Q 11Welke vorm heeft de Tijdverdrijver uit de Harry Potter-boeken van J.K. Rowling?
zandloper aan een ketting
Met dit magische voorwerp kunnen mensen enkele uren terug in de tijd; Hermelien redt er in het derde boek Sirius Zwarts en de Hippogrief Scheurbek mee.
Q 12Waardoor belandt de hoofdpersoon van Washington Irvings ‘Rip van Winkle’ in de toekomst?
zeer lange slaap
Het verhaal verscheen al in 1819, ruim zeventig jaar voordat de eerste moderne roman over een tijdmachine uitkwam.
Q 13Hoe heet de hond die Doc Brown in ‘Back to the Future’ een minuut vooruit in de tijd stuurt?
Einstein
Q 21Welke snelheid moet de DeLorean in ‘Back to the Future’ halen om door de tijd te reizen?
141 km/h
In de film is dat 88 mijl per uur; plutonium levert daarbij de 1,21 gigawatt die voor de reis nodig is.
Q 22Waaruit wekt de reactor die Doc Brown in de toekomst voor zijn DeLorean kocht energie op?
huishoudelijk afval
Daarmee loste hij met een apparaat uit de toekomst een probleem van zijn eigen tijdmachine op.
Q 23Welke studio wees ‘Back to the Future’ af omdat een verliefde moeder te riskant zou zijn?
Disney
Ook andere studio's wezen het scenario af; alleen Universal Pictures zag er wel iets in.
Doc had op dat moment al dertig jaar aan zijn tijdmachine gewerkt.
Q 14Hoe heet het apparaat van Doc Brown dat tijdreizen in de DeLorean mogelijk maakt?
flux capacitor
Doc toetst als voorbeeld de datum in waarop hij op het idee voor dit apparaat kwam: een dag in november, dertig jaar eerder.
Q 15Naar welke eeuw reist Dolf Wega met een materietransmitter in ‘Kruistocht in spijkerbroek’?
13e eeuw
Hij komt er per ongeluk in een kinderkruistocht terecht.
Q 16Welk huishoudelijk apparaat was de tijdmachine in het eerste scenario van ‘Back to the Future’?
koelkast
De makers kozen toch voor een auto, uit angst dat kinderen de film zouden naspelen en zichzelf zouden opsluiten.
Q 17Naar welk jaar vertrekt Doc Brown met de DeLorean aan het slot van ‘Back to the Future’?
2015
Kort daarna keert hij futuristisch gekleed terug om Marty en Jennifer op te halen, en blijkt de auto te kunnen vliegen.
Q 18Door welk verschijnsel ervaart een snelle ruimtereiziger minder tijd dan de thuisblijvers?
tijddilatatie
Het effect volgt uit de relativiteitstheorie en is alleen groot bij snelheden nabij die van het licht; in het dagelijks leven merken we er niets van.
Q 19Welke schrijver publiceerde in 1889 ‘A Connecticut Yankee in King Arthur's Court’?
Mark Twain
Het verhaal volgt een 19e-eeuwse Amerikaan die in de tijd van Koning Arthur terechtkomt.
Q 20Wat ontstaat er volgens sommige kosmologen bij elke ingreep in het verleden?
nieuwe parallelle tijdlijn
Zo bestaan er twee takken naast elkaar: de oorspronkelijke ongewijzigde en een nieuwe met een ander verloop, waardoor de paradox verdwijnt.
Q 24Welke acteur speelde Marty McFly toen de opnamen in november 1984 begonnen?
Eric Stoltz
Hij speelde de rol te serieus naar de zin van de makers en werd vervangen door Michael J. Fox, die eerder had afgezegd vanwege zijn werk voor ‘Family Ties’.
Q 25In welk jaar verscheen ‘A Christmas Carol’ van Charles Dickens, met Scrooges reis door de tijd?
1843
Ebenezer Scrooge bezoekt daarin zijn verleden en toekomst, maar nog in de vorm van een droom.
Q 26Met welke natuurkundige grondregel zou tijdreizen volgens sceptische geleerden in strijd zijn?
causaliteitsprincipe
Natuurkundigen als Paul Davies denken ondanks alle moeilijkheden dat reizen door de tijd toch mogelijk is.
Q 27Hoe laat slaat de bliksem in de klokkentoren in, het moment waarop Marty McFly terug kan keren?
22:04
Marty weet het tijdstip dankzij een flyer voor het redden van de toren; Doc bouwt een constructie die de energie naar de DeLorean geleidt.
Q 28Waaruit bestaat de nepbom die Doc Brown in ‘Back to the Future’ aan terroristen levert?
flipperkastonderdelen
In ruil daarvoor had hij illegaal plutonium gekregen; als de Libiërs het bedrog ontdekken, komen ze wraak nemen.
Q 29Welke natuurkundige acht tijdreizen net als Paul Davies ondanks alle bezwaren toch mogelijk?
Kip Thorne
Het grote praktische bezwaar is de energie: om de ruimtetijd te vervormen zijn naar huidige kennis astronomische hoeveelheden nodig.
Q 30Van welke tv-serie is ‘No Time Like the Past’ uit 1963 een aflevering over een tijdreiziger?
The Twilight Zone
Van dezelfde serie gaan ook de afleveringen ‘Once Upon a Time’ (1961) en ‘A Matter of Minutes’ (1986) over de tijd.