Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Velociraptor was geen reusachtig filmmonster, maar een bevederde rover ter grootte van een flinke vogel. Zijn fossielen komen uit de zandlagen van de Gobiwoestijn. Deze quiz gaat over de ontdekking en naamgeving, de bouw van schedel, staart en klauwen, de jacht op prooien en het leefgebied vol duinen. Ook de filmreeks die het dier wereldberoemd maakte komt aan bod, met alles wat daarin niet klopt.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welke regisseur maakte Velociraptor bij het grote publiek bekend met de film ‘Jurassic Park’?
Steven Spielberg
Door het succes van de film werden veel documentaires en populair-wetenschappelijke boeken aan Velociraptor gewijd.
Q 02Wat betekent de naam Velociraptor, die het geslacht in 1924 kreeg?
snelle rover
De naam komt uit het Latijn en is opgebouwd uit velox en raptor. De soortaanduiding mongoliensis verwijst naar de herkomst van de fossielen.
Q 03Zo groot als welke vogel was het kleine roofdier Velociraptor ongeveer?
kalkoen
Het dier liep op zijn achterpoten, was warmbloedig en bevederd en had, anders dan de meeste vogels, tanden in zijn bek en een lange staart.
Q 04Met welk dier raakte een velociraptor vechtend bedolven in een van de beroemdste fossielen?
Protoceratops
De twee dieren werden midden in hun gevecht door zand bedolven en zo gefossiliseerd. De prooi was zwaarder dan de rover zelf.
Q 05In welk tijdperk leefde Velociraptor, ongeveer 75 miljoen jaar geleden?
Laat-Krijt
Velociraptor was een vleesetende theropode uit de groep van de Maniraptora en leefde in het gebied van het huidige Mongolië.
Q 06Met wat voor lichaamsbedekking zijn de raptors in ‘Jurassic Park’ onrealistisch afgebeeld?
schubbenhuid
Een verenkleed was in 1993 nog niet door vondsten bewezen. De makers durfden het wel aan om het te tonen, maar het bleek te bewerkelijk.
Q 07Tot welke groep bevederde dinosauriërs, nauw verwant aan de vogels, behoorde Velociraptor?
Dromaeosauridae
Deze groep stamde vermoedelijk af van een vliegende voorouder. Volgens sommige wetenschappers waren het zelfs echte vogels die het vliegen grotendeels waren kwijtgeraakt.
Q 08Waaronder raakten de gevonden individuen van Velociraptor bedolven, wellicht in een storm?
stuifzand
Het dier leefde in een droge omgeving met veel duinen, een landschap dat vaak als woestijngebied wordt omschreven.
Q 09Waar was de plantengroei in het woestijnachtige leefgebied van Velociraptor geconcentreerd?
oases
Velociraptor deelde dit gebied met andere dinosauriërs, onder wie de ankylosauride Pinacosaurus grangeri, een mogelijk prooidier.
Q 10Welke kleinere dieren ving Velociraptor waarschijnlijk voor een groot deel van zijn voedsel?
zoogdieren en hagedissen
Toch joeg hij ook op groter wild: al bij de eerste vondst lag vlak naast het fossiel de schedel van een plantenetende ceratopiër.
Q 11Als wat voor jager wordt Velociraptor vaak opgevoerd, al ontbreken daarvoor aanwijzingen?
groepsjager
Er zijn geen opeenhopingen van skeletten gevonden, en ook geen broedkolonies of nesten met eieren die op een sociaal leven zouden kunnen wijzen.
Q 12Aan welke teen droeg Velociraptor zijn zeer grote sikkelklauw?
tweede
De klauw werd normaal in een opgetrokken stand gehouden, zodat de scherpe punt niet bot werd. Speciale aanpassingen in de teengewrichten maakten die stand mogelijk.
Q 13Welk groter geslacht wees schrijver Michael Crichton toe aan het geslacht Velociraptor?
Deinonychus
Crichton volgde hierin Gregory S. Paul. Sindsdien heten kleine roofsauriërs raptors, een woord dat in het Engels eigenlijk alleen roofvogels aanduidt.
Q 21Welke paleontoloog toonde in 1969 aan dat een verwant van Velociraptor warmbloedig was?
John Ostrom
Tot dan toe gold Velociraptor als koudbloedig en geschubd en kreeg het dier weinig aandacht. Nieuwe vondsten lieten daarna zien dat ook hij een sikkelklauw droeg.
Q 22In lagen van welke formatie in Mongolië werden de eerste fossielen van Velociraptor ontdekt?
Djadochta
De lagen dateren uit het Campanien en zijn tussen de 75 en 71 miljoen jaar oud. Peter Kaisen deed de vondst op 11 augustus 1923 bij Chabarach Oesoe.
Q 23In welk jaar werden de beroemde Fighting Dinosaurs in duinzand gevonden?
1971
Het fossiel toont een rover en zijn prooi die in een strijd op leven en dood bedolven werden en in hun vechthouding versteenden.
Q 14Welke film paste de nieuwste bevindingen toe en toonde de raptors met veren?
Jurassic Park III
De structuur van die veren wijkt nog wel af van wat later uit fossielen bekend werd.
Q 15Wie leidde de expeditie naar de Gobiwoestijn die de eerste fossielen van Velociraptor opgroef?
Roy Chapman Andrews
De expeditie was uitgezonden door het American Museum of Natural History. De vondst, een schedel en een klauw, kreeg het inventarisnummer AMNH 6515.
Q 16Uit welke landen kwamen de onderzoekers die in de Koude Oorlog nieuwe velociraptors vonden?
Polen en de Sovjet-Unie
Mongolië behoorde in die periode tot het communistische blok. De nieuwe exemplaren waren veel completer; in totaal is er nu een dozijn bekend.
Q 17Wat droeg Velociraptor vermoedelijk aan het uiteinde van zijn staart?
waaier van pronkveren
Ook de vleugels dienden bij volwassen dieren vermoedelijk om mee te pronken; om mee te vliegen waren ze te klein.
Q 18Welke museumdirecteur beschreef in 1924 de nieuwe soort Velociraptor mongoliensis?
Henry Fairfield Osborn
Als holotype dienden een schedel en een klauw. Een gedeeltelijk skelet, waarvan alleen een stuk bovenkaak, een hand en een voet over was, gold als paratype.
Q 19Wat maakten de lange uitsteeksels aan de staartwervels van Velociraptor onmogelijk?
de staart sterk buigen
De basis bleef wel beweeglijk. Zo kon het dier abrupt van richting veranderen en werkte het verstijfde deel als stabilisator bij het bespringen van een prooi.
Q 20Wat voor sporen van Velociraptor toonde een in 2010 gemelde bovenkaak van een prooidier?
knaagsporen
Omdat de kaak weinig gespierd was en dus weinig voedsel opleverde, zou het knabbelen in een laat stadium van de maaltijd hebben plaatsgevonden.
Q 24Tot welke familie rekende de eerste beschrijver Velociraptor, een indeling die nu verlaten is?
Megalosauridae
Tegenwoordig geldt het dier als lid van de Velociraptorinae, een nauw omschreven groep binnen de Deinonychosauria.
Q 25Hoeveel tanden draagt de hele kop van Velociraptor, alle kaakelementen samen?
52 tot 60
De tanden zijn afgeplat en naar achteren gekromd, met kleine kartelingen op de snijranden. Ze worden continu vervangen zodra ze versleten zijn.
Q 26Dichter bij de moderne vogels dan welk dier staat Velociraptor volgens Gregory S. Paul?
Archaeopteryx
In dit alternatieve model is Velociraptor een echte vogel die het vermogen om te vliegen later is kwijtgeraakt, op een soortgelijke manier als struisvogels.
Q 27Hoeveel millimeter lang is de grootste gevonden sikkelklauw van Velociraptor?
67
Met de hoornschacht erbij zou de klauw zo'n tien centimeter lang zijn geweest. Lang en nauw als hij was, kon hij dienen als een dodelijk steekwapen.
Q 28Welke geslachtsnaam kreeg Velociraptor eerst in een populair-wetenschappelijk artikel?
Ovoraptor
De beschrijver zag uiteindelijk van die eerste naam af en koos in 1924 voor de naam die het dier nu nog draagt.
Q 29Hoeveel staartwervels telt de wervelkolom van Velociraptor?
43
Daarnaast heeft het dier negen halswervels en twaalf ruggenwervels. De meeste wervels vóór het bekken zijn doortrokken van luchtholten.
Q 30Welk bot vormt bij Velociraptor vóór het oog een horizontaal driehoekig hoorntje?
traanbeen
Bij het levende dier was het hoorntje vermoedelijk vergroot door een hoornschacht en wellicht fel gekleurd, als dreigend signaal aan soortgenoten.