Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Vuur is licht en warmte die vrijkomen als een brandbare stof bij hoge temperatuur oxideert. De mens is het enige wezen dat het leerde beheersen, en eeuwenlang was het zo kostbaar dat elk dorp een vuurhuis had. In de natuur woedt vuur als bosbrand, heidebrand of veenbrand, soms wekenlang onzichtbaar onder de grond. Sommige bomen hebben het vuur zelfs nodig om zich voort te planten. Deze quiz gaat over de natuurkunde en geschiedenis van vuur, de mythen en filosofie eromheen, de harde cijfers over brand in huis en de verschillende vormen van natuurbrand.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Wie stal volgens de Griekse mythologie het vuur van de goden om het aan de mensen te geven?
Prometheus
Als straf werd hij aan een rots opgehangen, waar een adelaar elke avond zijn lever kwam eten.
Q 02Hoe noemt men de kleinste eenheid van een vuur?
Vlam
Breidt een vuur zich onbeheerst uit, dan spreekt men van een brand.
Q 03Wat is de meest voorkomende doodsoorzaak bij een brand?
Rook
Een Brits onderzoek wees uit dat de helft van de slachtoffers zo omkomt; bij een kwart is verbranding de oorzaak.
Q 04Onder welk Parijs monument brandt een eeuwig vuur?
De Arc de Triomphe
Ook bij gedenktekens voor gesneuvelden uit oorlogen brandt vaak zo'n vlam.
Q 05Hoe wordt ethanol in gedenatureerde toestand genoemd?
Spiritus
Andere belangrijke brandstoffen zijn steenkool, bruinkool, aardgas, olieproducten en biomassa.
Q 06Wat betekent de uitdrukking 'de kastanjes uit het vuur halen'?
Het riskante werk doen om iets op te lossen
Wie 'zich het vuur uit de sloffen loopt', getroost zich juist heel veel moeite en inspanning.
Q 07Waarom zijn dieren als de vuursalamander en de vuurbuikpad naar vuur vernoemd?
Om hun felle gele tot rode kleuren
Ook de vuurskink en de vuurvlieg danken hun naam aan die felle kleuren.
Q 08Wie bewaakten in het oude Rome een eeuwig vuur?
Vestaalse maagden
De kaarsen en lampen in de katholieke kerk zijn een moderne afgeleide van zulke eeuwige vuren.
Q 09Hoe heet het hulpmiddel dat vuur ontsteekt door licht te bundelen met een positieve lens?
Brandglas
Een weggegooide glazen fles kan door dezelfde lenswerking een bosbrand veroorzaken.
Q 10Welk gas is in 80% van de gevallen de doodsoorzaak bij vuur?
Koolmonoxide
Andere dodelijke stoffen bij brand zijn waterstofcyanide, waterstofchloride en gehalogeneerde dioxinen en furanen.
Q 11Hoe heet het verschijnsel waarbij een vast oppervlak rechtstreeks oxideert?
Smeulen
Bij poreuze materialen zoals houtskool kan die oxidatiereactie ook binnenin het materiaal plaatsvinden.
Q 12Welk object brandt bij een woningbrand statistisch meestal als eerste?
De matras
Per jaar krijgt zo'n 3% van de huishoudens met een vuur te maken.
Q 13In welk soort gebied kan een natuurbrand wekenlang onopgemerkt onder de grond doorgaan?
Veengebied
De bosbrand is de bekendste vorm van natuurbrand, omdat hij het heftigst en het zichtbaarst is.
Waardoor wordt het licht van een vuur over het algemeen veroorzaakt?
Q 21Hoelang duurde het in 2004 gemiddeld voor een beginnend vuur niet meer te controleren was?
3 minuten
In 1975 had men daar gemiddeld nog bijna zes keer zo lang de tijd voor.
Q 22Vanaf ongeveer hoeveel jaar geleden werd volgens archeologisch bewijs regelmatig vuur gemaakt?
400.000
Dat gebeurde op verschillende plekken in Afrika en westelijk Eurazië, wat wijst op culturele diffusie.
Q 23Welke Griekse wijsgeer beschouwde vuur als het oerelement waaruit alles was voortgekomen?
Herakleitos
In de oosterse filosofie is vuur juist één van vijf transformatiefases, naast onder meer metaal en water.
Gloeiende roetdeeltjes
De bruine delen van een vuur zijn roet dat niet meer gloeit en een deel van het licht erachter absorbeert.
Q 15Wie ontdekte in 1776 dat vuur naast brandstof ook zuurstof nodig heeft om te blijven branden?
Joseph Priestley
Planten leverden ooit zowel de zuurstof als de brandstof; vóór hun komst was er wel zuurstof, maar niets om te verbranden.
Q 16Welke kracht bereikt de wind die een grote natuurbrand zelf opwekt door lucht aan te zuigen?
Stormkracht
De hete verbrandingsgassen stijgen op en zuigen koudere, zuurstofrijke lucht uit de omgeving aan.
Q 17Welk instrument maakt vuur door lucht samen te persen tot de ontstekingstemperatuur?
Vuurpomp
Het principe heet adiabatische compressie; bij een vastlopend lager levert wrijving hetzelfde effect.
Q 18Naar welke wet wordt de verticale luchtstroom boven een vuur verklaard?
Archimedes
De verhitte gassen zetten uit, hun dichtheid neemt af en ze stijgen op: dat is convectie.
Q 19Welke Griekse denker rekende vuur tot de klassieke elementen, naast aarde, lucht en water?
Empedocles
In de Bijbel staat vuur dan weer symbool voor de nabijheid van God, zoals bij de brandende struik van Mozes.
Q 20Voor welke windrichting staat het element vuur in de oosterse leer van de vijf elementen?
Zuiden
Het element staat ook voor de kleur rood, hoogzomer, roem, zichtbaarheid en een bittere smaak.
Q 24Hoeveel mensen sterven in Europa jaarlijks ongeveer als gevolg van vuur?
4.200
Daarnaast raken elk jaar 80.000 mensen gewond, van wie 60.000 in een woonomgeving.
Q 25Hoeveel auto's vatten in Duitsland jaarlijks vuur?
40.000
In het Verenigd Koninkrijk zijn kaarsen elk jaar goed voor zo'n 2.000 branden.
Q 26Hoe heet de beroemde toespraak van de Boeddha over zintuigen die 'in brand staan'?
Vuurrede
Daarin legt hij uit hoe de zintuigen en de daarvan afhankelijke gevoelens branden van hartstocht, haat en illusies.
Q 27In welk geologisch tijdperk zijn de oudste sporen van vuur (fusain) gevonden?
Siluur
Dat tijdperk liep van 444 tot 416 miljoen jaar geleden; daarna volgde vuur grofweg de hoeveelheid zuurstof in de atmosfeer.
Q 28Hoe heette het gebouw met een eeuwige vlam in oude Griekse steden?
Prytaneion
Door zijn belangrijke functie werd het gebouw later de zetel van het plaatselijk bestuur.
Q 29Welke adelaar at in de Griekse mythologie elke avond de lever van de gestrafte vuurdief?
Ethon
De lever groeide elke ochtend weer aan, zodat de straf eindeloos kon doorgaan.
Q 30Naar welk personeel verwijst het pejoratieve Engelse leenwoord 'fee burner'?
Ondersteunend personeel
Het woord rijmt op 'fee earner' en hangt samen met de uitdrukking 'geld verbranden'.