Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Water is de gewoonste en tegelijk vreemdste stof op aarde: ijs drijft, zuiver water is lichtblauw en bij het tripelpunt bestaan ijs, water en damp tegelijk. Het bedekt het grootste deel van de planeet en vormt het grootste deel van elk organisme. Deze quiz test je kennis van de natuurkunde en scheikunde van water, de waterkringloop, het belang van schoon drinkwater en de vijf oceanen met hun stromingen. Elke vraag komt met een korte uitleg, zodat je na afloop meer weet dan ervoor.
Alle 28 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Wat is de molecuulformule van water?
H2O
Een zelden gebruikte maar systematische naam voor de stof legt de nadruk op water als hydride van zuurstof.
Q 02Uit hoeveel waterstofatomen bestaat een watermolecuul?
Twee
De atomen liggen niet op één lijn maar onder een hoek, waardoor het molecuul een positieve en een negatieve kant heeft en een elektrische dipool is.
Q 03Welke oceaan is de grootste ter wereld?
Grote Oceaan
In Amerika heet hij Pacific Ocean en vroeger sprak men van de Stille Zuidzee; zijn oppervlakte bedraagt 155.557.000 vierkante kilometer.
Q 04Welke kleur heeft schoon water als het meer dan een paar decimeter diep is?
Blauw
Water absorbeert rood licht honderd keer sterker dan de kleur die overblijft, en verstrooit die kleur vijf keer sterker dan rood licht.
Q 05Hoeveel oceanen worden er op aarde meestal onderscheiden?
Vijf
Ze zijn allemaal met elkaar verbonden; soms telt men er meer door de twee grootste bij de evenaar in een noordelijk en een zuidelijk deel te splitsen.
Q 06Welk percentage van het aardoppervlak wordt door water bedekt?
71%
Vrijwel al het leven op aarde bestaat grotendeels uit water en is ervan afhankelijk; het water zelf kwam deels uit magma en deels van ingeslagen kometen.
Q 07Hoe heet de mengeling van zoet en zout water, bijvoorbeeld in rivieren met getijden?
Brak water
Zoet water ontstaat doordat de zouten bij het verdampen van zeewater in zee achterblijven, zodat neerslag geen zout bevat.
Q 08Welk percentage van al het water op aarde bevindt zich als zout water in oceanen en zeeën?
97%
De rest zit vooral in grondwater en ijs; oppervlaktewater in meren en rivieren en waterdamp in de atmosfeer vormen maar een klein deel.
Q 09Hoe noemt men gebieden in de oceaan met lage zuurstofconcentraties en nog maar weinig leven?
Dode zones
Deze gebieden breiden zich uit door de opwarming van het klimaat en door lozingen van afvalwater en meststoffen.
Q 10Hoe heet het verdampen van water rechtstreeks vanuit ijs?
Sublimeren
Water kan zowel vanuit de vaste stof als vanuit de vloeistof verdampen; de Celsiusschaal is gebaseerd op de overgangen tussen de drie fasen.
Q 11Bij welke temperatuur heeft water bij standaarddruk zijn grootste dichtheid?
4 °C
Preciezer: bij 3,984 °C boven het smeltpunt, met 999,972 kg/m³; daardoor zakt het koudste water naar de bodem en bevriest een plas van boven naar beneden.
Q 12Bij welk eiland ligt de Marianentrog, de diepste trog van de wereld?
Guam
De trog werd in 1960 ontdekt en met een bathyscaaf verkend tot op een diepte van 10.916 meter.
Q 13Welke Griekse personificatie van de oerzee gaf de oceaan zijn naam?
Okeanos
Oceanen zijn dieper en groter dan zeeën, al is er geen scherp onderscheid tussen beide soorten zoutwaterlichamen.
Q 21Met welke bathyscaaf werd de Marianentrog in 1960 verkend tot 10.916 meter diepte?
Trieste
De trog ligt bij een eiland in de grootste oceaan, waarvan de voornaamste eilandgroepen Polynesië, Melanesië en Micronesië zijn.
Q 22Op welke breedtegraad ligt de grens tussen de oceaan rond Antarctica en de andere oceanen?
60° zuiderbreedte
Deze oceaan is met 20.327.000 vierkante kilometer de op een na kleinste; alleen de Noordelijke IJszee is kleiner.
Q 23Hoe heet het geheel van verticale stromen, oppervlaktestromen en dieptestromen in de oceaan?
Thermohaliene circulatie
Verschillen in watertemperatuur en zoutgehalte bepalen de massadichtheid van het water en drijven zo de dieptestromen aan.
Q 14Hoe heet de toestand waarbij ijs, vloeibaar water en waterdamp tegelijk voorkomen?
Tripelpunt
Die toestand treedt op bij een druk van slechts 0,6 kPa; bij normale druk kan water ook onderkoeld of oververhit blijven zonder van fase te veranderen.
Q 15Hoe noemt men de overgang van waterdamp rechtstreeks naar de vaste toestand?
Rijpen
Gaat waterdamp over in de vloeibare toestand, dan spreekt men van condenseren.
Q 16Hoe heet het verschijnsel dat oververhit water bij een kleine verstoring explosief gaat koken?
Kookvertraging
Het treedt op als water wordt verhit in een zeer schoon en effen vat, zoals een bekerglas; onderkoeld water kan omgekeerd door een trilling plotseling bevriezen.
Q 17Wat is de zelden gebruikte, systematische chemische naam voor water?
Oxidaan
Bij die benaming ligt de nadruk op water als hydride van zuurstof; de afkorting aq. en het Latijnse aqua zijn veel gebruikelijker.
Q 18Hoe heten de ringvormige zeestromingen die door passaatwinden en westenwinden worden aangedreven?
Gyres
De Atlantische en de Grote Oceaan hebben er elk twee, een noordelijke en een zuidelijke; de Indische Oceaan heeft er maar één.
Q 19Hoeveel joule is er nodig om een liter water één graad in temperatuur te laten stijgen?
4186
Door die grote soortelijke warmte hebben levende wezens en de aarde als geheel een relatief stabiele temperatuur, het sterkst in gebieden met een zeeklimaat.
Q 20Hoe noemt men een stof als water, die zowel zuur als basisch kan reageren?
Amfolyt
Tegenover een sterkere base vormt water het hydroxide-ion OH− en reageert het als zuur; tegenover een zwakkere base reageert het juist basisch.
Q 24Welk kristalstelsel heeft gewoon ijs?
Hexagonaal
Elk zuurstofatoom ligt in het midden van een regelmatig viervlak met op de hoekpunten weer zuurstofatomen, waardoor er net als in diamant veel lege ruimte is.
Q 25Hoeveel verschillende ijsfasen kent de vaste toestand van water ten minste?
Elf
Elke fase treedt op bij andere drukken en temperaturen en heeft een eigen kristalstructuur; gewoon ijs heeft een hexagonaal kristalstelsel.
Q 26Welke organisatie legde in 2000 de grenzen van de vijfde oceaan rond Antarctica vast?
Internationale Hydrografische Organisatie
Sindsdien worden er vijf oceanen onderscheiden; de oceaan rond Antarctica wordt ook de Antarctische Oceaan genoemd.
Q 27Sinds welk jaar wordt de temperatuur van het zeewateroppervlak systematisch opgetekend?
1870
Sinds 2014 zijn op meer dan de helft van de meetplekken temperaturen gemeten die historisch als extreem gelden, tegen nauwelijks 2% in de 19e eeuw.
Q 28Hoe heet het proces waarmee sommige woestijnorganismen hun stofwisseling volledig stilleggen?
Anhydrobiose
Zo overleven sommige landplanten en ongewervelde dieren tientallen jaren in woestijnen waar het jaren niet regent; zaden komen na regen binnen dagen tot bloei.