Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
De winter is het koudste seizoen, met korte dagen, vorst en soms sneeuw. Maar waarom wordt het eigenlijk winter, en wanneer begint hij precies? Deze quiz gaat over de stand van de aarde, dieren die wit kleuren, het winterweer in Nederland en verhalen over de kou. Ook warme chocolademelk komt voorbij, de drank die bij schaatsen en natuurijs hoort. Geschikt voor de klas, thuis of een winterse spelmiddag.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Met hoeveel opeenvolgende jaartallen kan een bepaalde winter worden aangeduid?
twee
Staat er maar één jaartal, dan is dat het jaar waarin de winter begint.
Q 02Wat veroorzaakt de afwisseling van de winter met de andere seizoenen?
schuine stand van de aardas
Op het noordelijk halfrond wijst de aardas in de winter van de zon af en in de zomer er juist naartoe.
Q 03Rond welke datum begint de astronomische winter op het noordelijk halfrond?
21 december
Die dag is op het noordelijk halfrond ook de kortste dag van het jaar.
Q 04Wat is naast de lage temperaturen het meest kenmerkend aan de winter?
korte dagduur
Op het zuidelijk halfrond is alles omgekeerd: daar is het winter wanneer het noordelijk halfrond zomer heeft.
Q 05Wat vermindert er bij dieren tijdens de winterslaap?
stofwisseling
Andere dieren ontlopen de kou met de vogeltrek. Het zijn allemaal aanpassingen om te kunnen overwinteren.
Q 06Wie schreef ‘Het betoverde land achter de kleerkast’ uit ‘De Kronieken van Narnia’?
C.S. Lewis
In zulke verhalen wordt de winter voorgesteld als een persoon of verbonden met negatieve zaken, zoals het ontbreken van elke hoop.
Q 07Wat is wellicht de oorzaak van neerslachtigheid in de winter?
gering aantal zonuren
Neemt die somberheid ernstige vormen aan, dan spreekt men van een winterdepressie.
Q 08Welke maanden vormen de meteorologische winter op het zuidelijk halfrond?
juni, juli en augustus
Op het noordelijk halfrond zijn het december, januari en februari. Over die periode wordt ook de gemiddelde wintertemperatuur berekend.
Q 09Welke componist schreef ‘De vier jaargetijden’, waarvan één stuk de winter voorstelt?
Antonio Vivaldi
Ook in klassieke mythologieën en volksverhalen wordt de winter op allerlei manieren symbolisch afgebeeld.
Q 10Welk feest op 11 november geldt in sommige Europese landen als begin van de winter?
Sint-Maarten
In die landen laat men de lente al beginnen op Valentijnsdag, 14 februari.
Q 11Wat voegden Europeanen als voornaamste aanpassing aan hun smaak toe aan de cacaodrank?
suiker
De kolonisten namen verder de technieken van de Amerindianen over, zoals het vergisten, drogen en branden van de cacaobonen.
Q 12Op welke datum eindigt de astronomische winter op het noordelijk halfrond meestal?
20 maart
De zon staat dan 's middags loodrecht boven de evenaar. Dat moment heet de equinox en daarna begint de lente.
Q 13Welke windkracht heeft de stormachtige wind die 's winters aan de Nederlandse kust staat?
8
Aan de kust gebeurt dat gewoonlijk op 4 tot 6 dagen. Landelijk gemiddeld stormt het op 1 dag.
Q 21Uit welke oertaal stamt het woord ‘winter’, van de vorm *wintruz?
Oergermaans
Verwante vormen zijn vetr in het Oudnoors en vintrus in het Gotisch.
Q 22Boven welke lijn staat de zon loodrecht als op het zuidelijk halfrond de winter begint?
Kreeftskeerkring
Dat gebeurt in juni. De zuidelijke winter eindigt meestal op 23 september, soms een dag eerder.
Q 23In welk onderdeel van chocoladekannen uit de 18e eeuw zat vaak een gat met een schuifklep?
deksel
Door dat gat stak een roerstok, want de chocolade loste toen niet zo gemakkelijk op en had de neiging te zinken.
Q 14Op welke rivier werden tijdens de Kleine IJstijd geregeld vorstbeurzen gehouden?
Theems
De Kleine IJstijd duurde van de 15e tot en met de 18e eeuw en bracht Nederland en veel andere delen van de wereld strenge winters.
Q 15Wat beleefde Nederland in 2009 en 2010 voor het eerst twee keer achter elkaar?
witte kerst
Sinds het begin van de meetreeksen was dat niet eerder voorgekomen, ondanks de steeds zachtere winters.
Q 16In welk land wordt de periode van de winter uitsluitend bepaald aan de hand van de dagduur?
Ierland
Niet alle landen op hetzelfde halfrond beschouwen precies dezelfde delen van het jaar als winter.
Q 17Wie daalt in de Griekse mythologie elke herfst af naar de onderwereld?
Persephone
Zij is de dochter van Zeus. Aan haar jaarlijkse afdalen werd het wisselen van de seizoenen toegeschreven.
Q 18Waaruit bestaat het zuidelijk halfrond voor een veel groter deel dan het noordelijke?
oceaan
De zee houdt een temperatuur veel langer vast dan land. Daardoor valt de koudste periode er later dan op het noordelijk halfrond.
Q 19Welke seizoenen kende men oorspronkelijk in de Germaanse streken?
zomer en winter
Later kwam de lente erbij als derde seizoen. Ook de jaren zelf werden per koud seizoen geteld.
Q 20In welke plaats werd op 27 januari 1942 het Nederlandse kouderecord gevestigd?
Winterswijk
Het was er toen 27,4 graden onder nul.
Q 24Sinds welk jaar neemt het aantal zachte winters in Nederland zeer snel toe?
1970
In de dertig jaar daarvoor was nog even sprake van een kleine afkoeling. Het aantal koude tot strenge winters neemt sindsdien juist af.
Q 25Hoe heet het punt dat de aarde op 3 januari bereikt, het dichtst bij de zon?
perihelium
De afstand tot de zon is dan ongeveer 147,1 miljoen km. Daardoor is de noordelijke winter minder koud en korter dan de zuidelijke.
Q 26Hoe heet 1 november, de dag waarop volgens de Ierse kalender de winter begint?
Samhain
De winterzonnewende, eind december, geldt in die kalender als het midden van de winter.
Q 27Naar welke stad werden in de jaren 1580 de eerste commerciële vrachten cacao verscheept?
Sevilla
In de 17e eeuw verspreidde het drinken van chocolade zich via kloosters en vorstenhoven buiten het Spaanse Rijk.
Q 28Welke andere naam heeft het koudegetal, de maatstaf voor de strengheid van een winter?
Hellmangetal
Een koudegetal tussen 40 en 100 betekent een normale winter; onder de 40 geldt hij als zacht tot zeer zacht.
Q 29Welke cacaodrank was in het begin van de 20e eeuw zeer populair in Nederland?
Fosco
Lange tijd was chocolade drinken een luxe die alleen rijken zich konden permitteren.
Q 30Op welke dag begin februari eindigt de winter volgens de Ierse kalender?
Imbolc
De dag komt overeen met 1 of 2 februari. Volgens die kalender begint dan de meteorologische lente.