Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
De ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende vorm van dementie. Ze begint geleidelijk, vaak met vergeetachtigheid, en tast daarna ook taal, oriëntatie en gedrag aan. Deze quiz gaat over de kenmerken en stadia, de eiwitten in de hersenen, risicofactoren, diagnose en medicijnen. Ook Alois Alzheimer zelf komt aan bod: de arts die de ziekte als eerste beschreef.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Wat is het meest herkenbare kenmerk van de ziekte van Alzheimer?
Recente gebeurtenissen vergeten
Later kunnen ook taalproblemen, desoriëntatie, stemmingswisselingen en verminderde zelfzorg ontstaan.
Q 02Welke gewoonte geeft een verhoogd risico op de ziekte van Alzheimer?
Roken
Ook weinig beweging, overgewicht, veel stress en hoge bloeddruk op middelbare leeftijd gelden als mogelijke factoren.
Q 03Welke nationaliteit had Alois Alzheimer, de naamgever van de ziekte van Alzheimer?
Duits
Hij was zowel psychiater als neuropatholoog.
Q 04Van welk percentage van alle dementiegevallen is de ziekte van Alzheimer de oorzaak?
60 tot 70
De aandoening begint geleidelijk en wordt steeds erger; hoe snel dat gaat, verschilt van patiënt tot patiënt.
Q 05Als ‘type 3’ van welke ziekte wordt alzheimer door sommigen gezien?
Diabetes
Het idee: door insulineresistentie nemen hersencellen geen glucose meer op, hun belangrijkste brandstof.
Q 06In welk jaar beschreef Alois Alzheimer voor het eerst de ziekte die zijn naam draagt?
1906
De patiënte was vijf jaar eerder opgenomen in een psychiatrische inrichting, waar ze tot haar dood bleef.
Q 07Wat moet worden onderzocht om de diagnose alzheimer definitief te kunnen stellen?
Hersenweefsel
Een waarschijnlijke diagnose volgt uit neurologisch onderzoek, cognitieve testen, beeldvorming en bloedtesten.
Q 08Met welk broodbeleg werkt een reuktest die alzheimer vroeg zou kunnen opsporen?
Pindakaas
De test berust op een verschil in reukvermogen tussen het linker- en het rechterneusgat, maar moet nog verder worden onderzocht.
Q 09Wat verkleint bij ouderen volgens epidemiologische studies de kans op alzheimer?
Hoger opleidingsniveau
Mogelijk speelt een grotere ‘cognitieve reserve’ mee, waardoor de gevolgen van hersenafwijkingen pas laat zichtbaar worden.
Q 10Hoe lang is de gemiddelde levensverwachting na de diagnose alzheimer?
Drie tot negen jaar
De doodsoorzaak is vaak een factor van buitenaf en niet de ziekte zelf.
Q 11Welk metaal uit amalgaamvullingen is onderzocht als mogelijke veroorzaker van alzheimer?
Kwik
Een belangrijke rol lijkt zeer onwaarschijnlijk: het onderzoek is beperkt en spreekt elkaar deels tegen.
Q 12Welk eiwit vormt bij de ziekte van Alzheimer plaques buiten de hersencellen?
Bèta-amyloïd
Een te grote hoeveelheid kan ontstaan door te hoge aanmaak, bijvoorbeeld door erfelijke afwijkingen in het voorlopereiwit APP.
Q 13Met welk type scan kan amyloïd in de hersenen in beeld worden gebracht?
PET-scan
Een arts spuit daarvoor een radioactieve stof in de arm, die zich aan het eiwit in de hersenen bindt.
Q 21In welke stad werd Alois Alzheimer in 1895 directeur van het psychiatrisch instituut?
Frankfurt am Main
Hij deed er onderzoek naar uiteenlopende onderwerpen, waaronder de bipolaire stoornis en schizofrenie.
Q 22Wat had Alois Alzheimer volgens bezoekers van zijn laboratorium altijd bij zich?
Sigaar
Hij legde die weg zodra hij bij een microscoop uitleg ging geven; een knijpbril hing aan een koord om zijn nek.
Q 23In hoeveel procent van de gevallen begint de ziekte van Alzheimer vóór het 65e levensjaar?
4 tot 5
Deze vroege variant lijkt vooral door genetische factoren bepaald, de late door genen én omgeving.
Q 14Een vaccin tegen welke ziekte leverde in Wales tot 20% minder alzheimerdiagnoses op?
Gordelroos
Het ging om een ‘natuurlijk experiment’ over de jaren 2013-2020 in een groep zeventigers die het vaccin Zostavax kregen.
Q 15Hoeveel op de 100 mensen boven de 65 worden door de ziekte van Alzheimer getroffen?
6
Meestal wordt de ziekte na die leeftijd vastgesteld; bij een klein deel van de patiënten begint ze eerder.
Q 16Aan welke psychiater dankt de ziekte van Alzheimer haar officiële naam?
Emil Kraepelin
Hij gebruikte de naam in de achtste editie van zijn leerboek van de psychiatrie; Alzheimer was laboratoriummanager bij hem.
Q 17Welk eiwit vormt bij alzheimer kluwens binnen in de hersencellen?
Tau
Dit eiwit helpt normaal bij het vervoer van voedingsstoffen door de cel; raakt het verstrengeld, dan sterven hersencellen af.
Q 18Bij welke proefdieren liet bexaroteen hersenplaques binnen drie dagen half verdwijnen?
Muizen
Het onderzoek uit 2012 wekte optimisme, maar bleek een jaar later nauwelijks herhaalbaar.
Q 19In welke stad leidde Alois Alzheimer tien jaar lang het anatomisch laboratorium?
München
Studenten uit verscheidene landen bezetten er voortdurend de twintig plaatsen; het waren zijn beste jaren.
Q 20Welk gevoel voor wat wel en niet passend is, gaat bij alzheimer vaak verloren?
Decorum
Daardoor kan ook het taalgebruik grover worden; bevoogdend corrigeren werkt meestal averechts op de relatie.
Q 24Welke neurotransmitter wordt dankzij de gangbare alzheimermedicijnen minder snel afgebroken?
Acetylcholine
De middelen remmen het enzym dat deze stof afbreekt, zodat concentratie en werkingsduur toenemen.
Q 25Aan de universiteit van welke stad werd Alois Alzheimer in 1912 professor in de psychiatrie?
Breslau
De stad heet nu Wrocław en ligt in Polen; de benoeming werd getekend door Wilhelm II van Pruisen.
Q 26Op welke leeftijd overleed Alois Alzheimer in december 1915?
51
De oorzaak was hartfalen na endocarditis; zijn gezondheid ging in zijn laatste jaren snel achteruit.
Q 27Welk middel tegen seniele plaques kreeg in december 2021 geen Europese goedkeuring?
Aducanumab
Volgens het Europees Geneesmiddelenbureau wogen de voordelen niet op tegen de risico's.
Q 28Welke medische term staat voor het afnemende ziekte-inzicht bij alzheimer?
Anosognosie
In het matige stadium gaan ook lees- en schrijfvaardigheid geleidelijk verloren en neemt de kans op vallen toe.
Q 29Tot welke medicijnengroep behoort memantine, een middel bij gevorderde alzheimer?
NMDA-antagonisten
Het wordt gebruikt om ook probleemgedrag zoals onrust of agressie te verminderen.
Q 30Naar wie is de nucleus basalis genoemd, een hersenkern die bij alzheimer vroeg atrofieert?
Meynert
Deze kern in de basale voorhersenen is de reden dat artsen middelen voorschrijven die de afbraak van een neurotransmitter remmen.