Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
De zon is een middelgrote gele dwerg in een buitenste arm van de Melkweg, maar ze bevat ruim 99% van alle materie in het zonnestelsel. In haar kern wordt elke seconde honderden miljoenen ton waterstof omgezet in helium. Deze quiz gaat over de opbouw en levensloop van de zon, over zonnevlekken, zonnewind en poollicht, en over de ruimtesonde Cassini-Huygens die twintig jaar lang de ringplaneet en haar manen bestudeerde. Van makkelijke instapvragen tot pittige kennisvragen voor echte sterrenkijkers.
Alle 28 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Als welk type ster wordt de zon geclassificeerd?
Gele dwerg
Sterren van type G horen tot de 15% helderste sterren van de Melkweg; de meeste sterren zijn veel kleiner.
Q 02Hoe heet de stroom van geladen deeltjes waarin de buitengrens van de corona overgaat?
Zonnewind
Die stroom is erg variabel; daarom spreekt men van zonneweer, dat door satellieten wordt geobserveerd.
Q 03Hoe heet de gemiddelde afstand van de zon tot de aarde?
Astronomische eenheid
Die afstand bedraagt ongeveer 149,6 miljoen km en varieert van 0,983 in het perihelium tot 1,017 in het aphelium.
Q 04Welk verschijnsel veroorzaken geladen zonnedeeltjes door botsingen in de hoge atmosfeer?
Het poollicht
Het verschijnsel treedt aan beide polen op, doordat de deeltjes de magnetische veldlijnen van de aarde volgen.
Q 05Welke zonnekalender wordt wereldwijd veel gebruikt?
Gregoriaanse kalender
Zonnekalenders zijn gebaseerd op de synodische rotatie van de aarde en haar baan rond de zon.
Q 06Welke twee planeten zal de zon verzwelgen wanneer ze uitdijt tot een rode reus?
Venus en Mercurius
De aarde wordt dan onbewoonbaar; haar lot is onzeker, maar ze warmt in ieder geval zo ver op dat leven onmogelijk wordt.
Q 07Hoelang doet het zonlicht erover om de aarde te bereiken?
8 minuten en 19 seconden
Dat komt overeen met circa 8,317 lichtminuten; de geladen deeltjes van de zon doen er daarentegen een paar dagen over.
Q 08Waarin transformeert de zon aan het eind van haar levensloop?
Witte dwerg
Eerst laat de zon haar buitenste lagen los; of er daarbij een echte planetaire nevel ontstaat, wordt sterk betwijfeld.
Q 09Over hoeveel jaar loopt de cyclus waarin het aantal zonnevlekken varieert?
11 jaar
De eerste vlekken van een cyclus verschijnen op zo'n 35 graden breedte en schuiven daarna richting de zonne-evenaar, volgens de wet van Spörer.
Q 10Naar welke zonnegod is het element helium genoemd?
Helios
Pas 25 jaar na de naamgeving in 1868 werd dit element ook op aarde geïsoleerd.
Q 11Hoe hoog is de temperatuur in de kern van de zon ongeveer?
15 miljoen kelvin
Fusiereactoren op aarde hebben veel hogere plasmatemperaturen nodig, zo'n 150 miljoen K, en gebruiken kernen die makkelijker fuseren.
Q 12Uit welke zone van de zon is het zichtbare zonlicht afkomstig dat de aarde ontvangt?
Fotosfeer
Deze zone is enkele tientallen tot honderden kilometers dik en bevat de zonnevlekken en zonnefakkels.
Q 13Hoe heet het weerkaatsingsvermogen van de aarde voor zonnestraling?
Albedo
Wolken weerkaatsen 17% van de zonnestraling, rayleighverstrooiing 8% en het aardoppervlak zelf 6%.
Q 21Hoe heet de periode in de zeventiende eeuw waarin bijna geen zonnevlekken werden waargenomen?
Maunderminimum
Die periode staat ook bekend als de Kleine IJstijd; in Europa waren er toen zeer lage temperaturen.
Q 22Op hoeveel lichtjaar van het centrum van de Melkweg bevindt de zon zich ongeveer?
27.000 lichtjaar
Dat centrum is vermoedelijk een reusachtig zwart gat, Sagittarius A*; de zonsomgeving draait er in ongeveer 226 miljoen jaar eenmaal omheen.
Q 23Wie observeerde in 1859 de zeer grote zonnevlam die het telegrafienetwerk verstoorde?
Richard Carrington
Tijdens die gebeurtenis was het noorderlicht overal op aarde te zien en sterk genoeg om de krant bij te lezen; zo'n uitbarsting komt eens per 500 jaar voor.
Q 14Hoeveel procent van de massa van het volledige zonnestelsel bevat de zon?
99,86%
Die massa bestaat vooral uit waterstof, in de buitenste lagen zo'n 70 massaprocent, gevolgd door helium met zo'n 28 massaprocent.
Q 15Welke 2000 km dikke laag van de zon is bij een zonsverduistering zichtbaar als oranje ring?
Chromosfeer
In het spectrum van deze ijle laag zijn de donkere Fraunhoferlijnen juist lichte lijnen; haar temperatuur loopt op tot 20.000 kelvin.
Q 16Hoeveel keer groter dan die van de aarde is de diameter van de zon?
109 maal
De aarde past meer dan een miljoen keer in de zon, en de straal van de zon is bijna twee keer de afstand tussen de aarde en de maan.
Q 17Hoeveel dagen duurt één rotatie van de zon aan de evenaar ongeveer?
25 dagen
Omdat de zon uit plasma bestaat en niet vast is, draait ze aan de polen langzamer; gezien vanaf de aarde lijkt de omwenteling drie dagen langer te duren.
Q 18Wat is de spectraalklasse van de zon?
G2V
De zon is een ster van type G met een straal van 696.342 km.
Q 19In welke eeuw werd het heliocentrische model van Copernicus algemeen erkend?
18e eeuw
Het oudere idee dat de zon om de aarde draait, heet in de wetenschapsgeschiedenis het geocentrisme.
Q 20Hoe heet de intensiteit van 1368 W/m² waarmee zonnestraling de aardatmosfeer bereikt?
Zonneconstante
Van die straling wordt circa 69% geabsorbeerd, waarvan 46% door het aardoppervlak; de overige 31% wordt weerkaatst.
Q 24Via welke reactieketen krijgt de zon voornamelijk haar energie?
Proton-protoncyclus
Slechts 1,6% van de energie komt uit een andere keten; de enorme druk in de kern, zo'n 2×10¹⁶ pascal, maakt de fusie mogelijk.
Q 25In de richting van welk sterrenbeeld beweegt de zon zich ten opzichte van naburige sterren?
Hercules
De zon beweegt met een snelheid van 15 tot 20 km/s naar dat punt, de apex.
Q 26Door welk effect treden in de zonnekern toch fusiereacties op bij een te lage temperatuur?
Tunneleffect
De energieproductie per massa-eenheid is daardoor verrassend laag: 194 µW/kg voor de gehele zon, terwijl het menselijk lichaam 1,3 W/kg produceert.
Q 27Welk verschijnsel verklaart het tekort aan op aarde gedetecteerde zonneneutrino's?
Neutrino-oscillatie
Tijdens hun reis door de zon veranderen e-neutrino's van smaak naar mu- en tau-neutrino's, waardoor ze moeilijker te detecteren zijn.
Q 28Hoe heet de overgangslaag van de stralingszone naar de convectiezone van de zon?
Tachocline
In die laag wordt waarschijnlijk het grotere magnetisch veld van de zon gevormd; het hete materiaal doet er een week over om het zonsoppervlak te bereiken.