Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Archimedes van Syracuse geldt als de grootste wiskundige van de oudheid. Hij berekende een verrassend nauwkeurige benadering van pi, legde de basis voor de hydrostatica en ontwierp oorlogsmachines die de Romeinen jarenlang buiten de stadsmuren hielden. Deze quiz volgt zijn leven van zijn studietijd tot zijn dood bij de inname van Syracuse, en gaat daarna verder met zijn geschriften: van de zandkorrels in het heelal tot de palimpsest die in 1906 werd ontdekt. De vragen lopen op van makkelijk tot expert, voor wie zijn kennis van de klassieke wetenschap wil testen.
Alle 26 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Waar bevond Archimedes zich volgens de anekdote toen hij het bewijs over de vervalste kroon vond?
In bad
Volgens het verhaal sprong hij enthousiast het water uit en rende hij naakt de straat op.
Q 02Door wie werd Archimedes bij de inname van Syracuse gedood?
Een Romeinse soldaat
Dat gebeurde ondanks een uitdrukkelijk bevel van de Romeinse bevelhebber om de geleerde te sparen.
Q 03Op welk eiland lag de geboortestad van Archimedes?
Sicilië
Zijn geboortestad Syracuse was destijds een zelfbesturende Griekse kolonie, waar hij na zijn studie zijn hele verdere leven bleef werken.
Q 04Met welk metaal was de kroon van Hiëro II volgens Archimedes' bewijs vervalst?
Zilver
Het bewijs leverde de naar hem genoemde wet op over de opwaartse kracht die een ondergedompeld lichaam ondervindt.
Q 05Welke laatste woorden worden vaak aan Archimedes toegeschreven?
Verstoor mijn cirkels niet
Geen van de oudste bronnen vermeldt deze woorden; de Latijnse versie luidt Noli turbare circulos meos.
Q 06In welke kosmopolitische hoofdstad met een befaamde bibliotheek studeerde Archimedes wiskunde?
Alexandrië
Hij studeerde er bij leerlingen van Euclides, zoals Conon van Samos en Eratosthenes van Cyrene, en bleef er later schriftelijk mee in contact.
Q 07In welk land wordt de waterschroef van Archimedes nog steeds gebruikt om akkers te bevloeien?
Egypte
Waarschijnlijk ontdekte of perfectioneerde Archimedes het principe van de waterschroef al tijdens zijn studietijd in het buitenland.
Q 08Welke figuur stond op het graf van Archimedes?
Bol in een cilinder
Archimedes beschouwde de verhouding tussen beide lichamen zelf als zijn belangrijkste ontdekking en vroeg om het bewijs in reliëf.
Q 09Hoeveel van Archimedes' monografieën zijn bewaard gebleven?
10
Archimedes beschreef zijn onderzoek in monografieën die opvallen door helderheid en oorspronkelijkheid; veel ander werk ging verloren.
Q 10Welke Romeinse staatsman zocht als quaestor naar het graf van Archimedes?
Cicero
Het graf op de grote begraafplaats van Syracuse werd nog eeuwen na Archimedes' dood aan toeristen getoond.
Q 11In welk overgeleverd werk bespreekt Archimedes als enige zijn ideeën over sterrenkunde?
De zandrekenaar
Het werk staat ook bekend als Psammites en vermeldt in de inleidende brief de naam van zijn vader.
Q 12Welke breuk gaf Archimedes als bovengrens voor de waarde van π?
22/7
Die bovengrens werd in de Middeleeuwen als benadering gebruikt en volstaat ook vandaag nog voor een ruwe schatting.
Q 13Welke zijde koos Syracuse in de Tweede Punische Oorlog na de dood van Hiëro II?
Carthago
In de Eerste Punische Oorlog had de stad nog de kant van Rome gekozen; de ommezwaai leidde prompt tot een Romeinse belegering.
Q 21Hoe oud werd Archimedes volgens de Byzantijnse overlevering?
75 jaar
Uit dat getal en het jaar van de inname van Syracuse leidden historici zijn vermoedelijke geboortejaar af.
Q 22Op machten van welk getal baseerde Archimedes zijn systeem voor zeer grote getallen?
Myriade
Met dat systeem kon hij getallen noteren die tevoren onmogelijk op te schrijven waren.
Q 23Welk bijzonder model zat bij de spullen van Archimedes die na zijn dood naar Rome gingen?
Het oudst bekende planetarium
Volgens kroniekschrijvers waren zijn geschriften en modellen daar nog lang te bezichtigen.
Q 14Welk deel van de inhoud van de omgeschreven cilinder heeft een bol volgens Archimedes?
Twee derde
Dezelfde verhouding geldt voor het oppervlak; het was het bewijs waar Archimedes het trotst op was.
Q 15In welk jaar werd Syracuse uiteindelijk door de Romeinen ingenomen?
212 v.Chr.
Archimedes had de stad met allerlei oorlogsmachines lange tijd onneembaar gehouden voor de belegeraars.
Q 16Waarvoor zagen soldaten de instrumenten van Archimedes volgens een overlevering aan?
Goud
In die versie was Archimedes onderweg naar de Romeinse bevelhebber toen hij werd gedood.
Q 17Van welk gebied maakte Syracuse deel uit toen Archimedes er werd geboren?
Magna Graecia
De havenstad was een zelfbesturende kolonie; Archimedes keerde er na zijn studie terug en reisde volgens de overlevering nooit meer weg.
Q 18Hoeveel versies van de dood van Archimedes noemt Plutarchus?
Drie
In een ervan weigerde Archimedes mee te gaan tot hij zijn wiskundige probleem had opgelost, waarop een soldaat hem in woede doodde.
Q 19Wiens heliocentrische model gebruikte Archimedes om de grootte van het heelal te schatten?
Aristarchus van Samos
Hij combineerde dat model met eigentijdse ideeën over de grootte van de aarde en de afstanden tussen hemellichamen.
Q 20In welk werk schreef Plutarchus dat Archimedes verwant was aan de koning van Syracuse?
Parallelle Levens
Hiëro II was de heerser van Syracuse; diens vervalste kroon leverde Archimedes later zijn beroemdste anekdote op.
Q 24Wie zou de uitputtingstechniek hebben uitgevonden die Archimedes later perfectioneerde?
Eudoxus van Cnidus
De uitputtingstechniek geldt als een voorloper van de integraalrekening; Archimedes behaalde er de beste resultaten mee.
Q 25Hoe heette de vader van Archimedes?
Phidias
Over deze astronoom is verder niets bekend; Archimedes noemt hem zelf in de inleidende brief van zijn verhandeling over zandkorrels.
Q 26Bij welke latere auteur komt een variant van de laatste woorden van Archimedes voor?
Valerius Maximus
Bij hem zegt Archimedes: 'Ik smeek je, verstoor dit niet', een variant die in de oudste verslagen nog ontbreekt.