Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Diabetes mellitus is een chronische aandoening waarbij de bloedglucose herhaaldelijk te hoog is. Ruim 95% van alle gevallen betreft type 2. Deze quiz gaat over de typen en hun oorzaken, de klachten en complicaties, de medicijnen en de controles die bij de behandeling horen. Ook de geschiedenis komt aan bod: van artsen die urine proefden tot de ontdekking en de productie van insuline.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Onder welke alledaagse Nederlandse naam staat diabetes mellitus bekend?
Suikerziekte
Bij type 1 maakt de alvleesklier te weinig insuline aan; bij type 2 reageren de lichaamscellen er onvoldoende op.
Q 02Waar prikt een diabetespatiënt meestal om zelf de bloedglucose te meten?
Vingertop
Met de gemeten waarde kan de patiënt de hoeveelheid te injecteren insuline aanpassen. Een sensor in de arm kan de waarde ook constant meten.
Q 03Welke arts kijkt diabetespatiënten geregeld na op diabetische retinopathie?
Oogarts
Wordt de afwijking in een vroeg stadium ontdekt, dan is ze te behandelen met lasertherapie.
Q 04Welke oudere naam voor diabetes type 2 is niet meer van toepassing?
Ouderdomsdiabetes
Door overgewicht en weinig lichaamsbeweging treedt type 2 steeds vaker op bij mensen van onder de 50.
Q 05Welk leefstijladvies gaat hyperglykemie tegen doordat actieve spieren zelf glucose opnemen?
Sporten
De gebruikte skeletspieren hebben geen insuline nodig om glucose op te nemen. Daarnaast telt: niet roken en een normaal gewicht handhaven.
Q 06Voor welke groep ziekten is diabetes mellitus de belangrijkste risicofactor?
Hart- en vaatziekten
In de grotere slagaders treedt bij diabetes een sterk versnelde atherosclerose op.
Q 07Wanneer verdwijnt zwangerschapsdiabetes meestal weer?
Enkele dagen na de geboorte
Moeders die het hebben gehad, lopen later wel een duidelijk grotere kans op diabetes type 2.
Q 08Welke zorgverlener wordt zo nodig ingeschakeld bij de voetcontrole van diabetespatiënten?
Podotherapeut
Bij dezelfde controles wordt ook gelet op neuropathie, rookgedrag, hoge bloeddruk en het cholesterolgehalte.
Q 09Wat betekent het Latijnse woord mellitus in de naam diabetes mellitus?
Honingzoet
Het Griekse diabètès betekent sifon. De naam ontstond door de zoete smaak van de urine, die artsen vroeger zelf proefden.
Q 10Welk deel van het oog raakt beschadigd bij diabetische retinopathie?
Netvlies
De schade ontstaat doordat de kleinste slagadertjes minder goed gaan werken, en kan leiden tot slechtziendheid of zelfs blindheid.
Q 11Welke cellen van de alvleesklier maken insuline aan?
Bètacellen
Het hormoon wordt daarna via het bloed vervoerd en verlaagt daar het glucosegehalte.
Q 12Welke voedingsstof geldt als 'trage koolhydraten' doordat de afbraak meer tijd kost?
Zetmeel
Snelle koolhydraten geven bij een gelijk caloriegehalte een scherpere piek in de glucoseconcentratie van het bloed.
Q 13Waardoor ontstaan de meeste gevallen van diabetes type 1?
Auto-immuundestructie
Type 1 openbaart zich soms al in het tweede levensjaar en is bij kinderen en jongeren veruit de meest voorkomende vorm.
Q 21Welk orgaan maakt bij zwangerschapsdiabetes hormonen aan die insuline tegenwerken?
Moederkoek
De alvleesklier van de moeder moet dan twee tot drie maal zo veel insuline produceren om hetzelfde effect te behouden.
Q 22Wat betekent insipidus in de naam van de aandoening diabetes insipidus?
Smakeloos
Bij deze aandoening is de hormonale regulatie van de terugresorptie van water in de nieren verstoord.
Q 23Hoeveel hoger is de kans op diabetes type 2 voor wie rookt?
30 tot 40%
Bij het ontstaan van type 2 spelen daarnaast overgewicht, onvoldoende lichaamsbeweging en genetische factoren een rol.
Q 14Wat betekent het Latijnse woord insula, waarvan de naam insuline is afgeleid?
Eiland
De naam dateert uit 1910, ruim tien jaar voordat het hormoon voor het eerst uit een alvleesklier werd geïsoleerd.
Q 15Hoe heet het produceren van grote volumes urine, zoals bij diabetes?
Polyurie
De nieren kunnen niet alle glucose terugwinnen, waardoor er extra water verloren gaat. Daardoor stijgt ook het dorstgevoel.
Q 16Welke stof is soms te ruiken in de adem van iemand met ontregelde diabetes?
Aceton
Het lichaam is dan overgeschakeld op vetverbranding, waarbij ketonen als nevenproducten ontstaan.
Q 17Bij welk dier verwijderden Minkowski en Von Mering de alvleesklier?
Hond
Het dier kreeg daarna diabetes. Sinds 1890 werd daarom verondersteld dat er een stof als insuline moest bestaan.
Q 18Hoe heet weefselsterfte, die bij diabetes tot amputatie van tenen of voeten kan leiden?
Necrose
Wondjes aan de voet worden laat opgemerkt doordat de gevoelszenuwen minder goed werken, en genezen slechter door de verstoorde bloedtoevoer.
Q 19Wat is de meest acute complicatie van hyperglykemie bij diabetes?
Ketoacidose
Hierbij treedt verzuring op in alle weefsels en organen, wat misselijkheid en soms braken tot gevolg heeft.
Q 20In welk jaar isoleerden Frederick Banting en Charles Best voor het eerst insuline?
1921
De twee Canadezen haalden het hormoon op 27 juli van dat jaar uit dierlijke alvleesklieren.
Q 24Welke plantenstoffen in druiven, uien en thee worden gelinkt aan minder type 2-diabetes?
Flavonoïden
Ook citrusvruchten, paprika's, pure chocolade, appels en bessen zijn er rijk aan.
Q 25Wie was de eerste diabetespatiënt die met externe insuline werd behandeld?
Leonard Thompson
De behandeling werd in 1922 uitgevoerd door Frederick Banting.
Q 26Welke onderzoekster ontrafelde in 1969 na 35 jaar onderzoek de structuur van insuline?
Dorothy Hodgkin
Al in 1935 publiceerde ze de eerste röntgenfoto's van insulinekristallen. Het molecuul telt meer dan 800 atomen.
Q 27In welke stad werd begin 1923 de eerste Nederlander met insuline behandeld?
Groningen
De patiënt was Jan Volkert Rijpperda Wierdsma; hij werd behandeld bij prof. Leonard Polak Daniels.
Q 28Via welke bindingen zijn de twee polypeptiden van het insulinemolecuul verbonden?
Zwavelbruggen
Polypeptiden zijn polymere ketens van aan elkaar geschakelde aminozuren.
Q 29Welke aandoening met ijzerstapeling wordt ook wel bronzen diabetes genoemd?
Hemochromatose
Het is een van de mogelijke oorzaken van de vernietiging van de insulineproducerende cellen, het kenmerk van type 1.
Q 30Onder welke merknaam kwam in 1996 het eerste insulineanalogon, insuline lispro, op de markt?
Humalog
Insuline-analoga zijn gebaseerd op synthetische humane insuline, maar zo aangepast dat ze korter en sneller of juist langer werken.