Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Gletsjers zijn langzaam stromende rivieren van ijs. Ze bedekken zo'n tien procent van het landoppervlak en bevatten het grootste deel van al het zoete water op aarde. Deze quiz gaat over hoe gletsjers ontstaan uit sneeuw en firn, welke soorten er zijn, hoe ze bewegen en wat ze achterlaten in het landschap: van de Noorse fjorden tot de stuwwallen van de Veluwe. Speel direct of print de vragen uit voor een quizavond.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Hoe noemen we de stukken ijs die van kalvende gletsjers of ijsplaten afbreken?
IJsbergen
Het afbreken is een natuurlijk onderdeel van het massatransport van een gletsjer en niet per se een teken van klimaatverandering.
Q 02Welke twee klimatologische voorwaarden zijn nodig voor het ontstaan van berggletsjers?
Neerslag en lage temperaturen
Die omstandigheden komen voor in hooggebergten en poolgebieden: hoe hoger, hoe kouder en hoe meer neerslag.
Q 03Welke vorm heeft de doorsnede van een dal dat door een gletsjer is uitgeslepen?
U-vorm
Een rivierdal is juist V-vormig; het verschil is in de bergen vaak met het blote oog te zien.
Q 04Welk deel van een ijsberg bevindt zich onder water?
90%
Zulk ijs is altijd afkomstig van een gletsjer, in tegenstelling tot zee-ijs of pakijs.
Q 05Hoe heet de bekende ijsmummie die bij de grens tussen Italië en Oostenrijk werd gevonden?
Ötzi
Hij lag niet in een bewegende gletsjer maar onder permanent ijs, waardoor zijn ontdekking zo'n 5000 jaar op zich liet wachten.
Q 06Wat zijn de Noorse fjorden eigenlijk?
Ondergelopen gletsjerdalen
De typische U-vorm van zo'n dal vormt nog altijd de bodem van de fjorden.
Q 07Waaruit wordt zee-ijs gevormd?
Bevroren zeewater
Zulk ijs, zoals rond de Noordpool, is maar enkele meters dik, veel dunner dan het ijs dat van gletsjers afkomstig is.
Q 08Welke kleur heeft gletsjerijs dat na afname van de ijsdruk opnieuw kristalliseert?
Blauw
De druk neemt meestal af door afsmelting; het ijs kristalliseert dan op dezelfde diepte opnieuw.
Q 09Waardoor veranderen sneeuwkristallen in een gletsjer van vorm en herordenen ze zich?
Toenemende druk
Het resultaat is een fijnkorrelige ijsmassa, de tussenstap tussen verse sneeuw en massief gletsjerijs.
Q 10Waarin wordt sneeuw eerst omgezet voordat het gletsjerijs wordt?
Firn
Deze fijnkorrelige ijsmassa wordt dieper in het veld onder steeds grotere druk uiteindelijk echt ijs.
Q 11Hoe noemen we het drijvende deel van een gletsjer die in een fjord of zee stroomt?
IJsplaat
Zulke drijvende delen zijn enkele honderden meters dik, tegenover slechts enkele meters voor het ijs rond de Noordpool.
Q 12Hoe heet het deel van een gletsjer waar meer sneeuw valt dan er afsmelt?
Firnveld
Daar blijft het hele jaar door een sneeuwlaag liggen, die onder haar eigen gewicht langzaam tot ijs verdicht.
Q 13Welk deel van al het zoete water op aarde zit opgeslagen in gletsjers?
87 %
Samen bevatten alle gletsjers op aarde zo'n 29 miljoen km³ ijs.
Q 14Hoe heet een gletsjer waarvan het ijs van boven tot onder op het smeltpunt ligt?
Q 21Wat was de oorspronkelijke naam van een voetgletsjer?
Piedmontgletsjer
Zo'n gletsjer stroomt uit op een grote laagvlakte aan de voet van het gebergte; in Europa komt het type niet voor.
Q 22Vanaf welke oppervlakte spreekt het Engels van een ‘ice sheet’ in plaats van een ‘ice cap’?
50.000 km²
In het Nederlands bestaat dit onderscheid niet: beide heten gewoon ijskap.
Q 23Vanaf welke hellingshoek spreekt men van een hanggletsjer op een bergflank?
30 graden
Gewone valleigletsjers liggen veel vlakker en vinden hun weg tot in de vallei of zelfs tot in het hoofddal van de rivier.
Warme gletsjer
Zelfs in de winter blijft dat ijs op het smeltpunt, door de energie die vrijkomt als doorsijpelend smeltwater opnieuw bevriest.
Q 15Welk deel van al het ijs op aarde ligt opgeslagen in de Groenlandse ijskap?
9%
De Antarctische ijskap bevat veruit het grootste deel van al het ijs op aarde.
Q 16Welke IJslandse ijskap ligt op het landschap in plaats van erdoor ingeperkt te worden?
Vatnajökull
Kleinere ijsvelden, zoals het Columbia-ijsveld, worden wél door het landschap begrensd en laten bergtoppen zichtbaar.
Q 17Hoeveel km² van het aardoppervlak bedekken gletsjers bij benadering?
15 miljoen km²
Dat is ongeveer een tiende van het landoppervlak, vooral op Antarctica, Groenland en in het noorden van Canada.
Q 18Hoe dik zijn de ijskappen van Groenland en Antarctica op sommige plaatsen?
4.000 meter
Het meerjarige zee-ijs rond de Noordpool, vaak ook ‘poolkap’ genoemd, is volgens de definitie geen ijskap.
Q 19Hoe heet het deel van een gletsjer waar de balansratio negatief is?
Ablatiegebied
De balansratio is de netto jaarlijkse verandering van de sneeuwmassa op het oppervlak: gevallen sneeuw minus weggesmolten sneeuw.
Q 20Hoe lang zijn de langste klimaatreeksen die uit ijskernen op Antarctica zijn afgeleid?
800.000 jaar
Luchtbelletjes in het ijs verraden de samenstelling van de atmosfeer in het verleden, en dus het klimaat van toen.
Q 24Welke Zwitserse gletsjer is een enkelvoudige valleigletsjer, gevoed door één gletsjerbekken?
Rhônegletsjer
Samengestelde valleigletsjers verzamelen hun ijs juist in meerdere bekkens tussen de bergtoppen.
Q 25Tot onder welke temperatuur kan het ijs van een koude gletsjer dalen?
-60 graden
Het ijs van zo'n gletsjer is overal minstens een halve graad onder nul.
Q 26In welk gebergte ligt de Glacier de Saint Sorlin, een Europese cirquegletsjer?
Franse Alpen
Cirquegletsjers zijn klein en vullen bijna ronde uitsparingen in een berghelling.
Q 27Hoe groot is een cirquegletsjer doorgaans?
0,1 tot 4 km²
Zulke kleine gletsjers liggen in cirques: bijna cirkelvormige uitsparingen in een berg.
Q 28Vanaf welke diepte is gletsjerijs in gematigde streken viskeus?
30 meter
In het zuidpoolgebied gebeurt dat pas vanaf zo'n 50 meter; het stroperige ijs stroomt dan onder invloed van de zwaartekracht.
Q 29Waar zijn polythermische gletsjers voornamelijk te vinden?
Alaska en Canada
Bij dit type ligt het ijs pas vanaf een zekere diepte op het smeltpunt; ook op Spitsbergen komen ze voor.
Q 30Welke hellingshoek heeft de Aletschgletsjer?
Zes graden
De Hintereisferner helt negen graden en de Géant, een firnveld van de Mer de Glace, ligt op twaalf graden.