Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Goud is al duizenden jaren het metaal waar mensen van dromen: het oxideert niet, glanst altijd en werd in Egypte al als betaalmiddel gebruikt. Alchemisten probeerden het te maken, goudzoekers trokken er de wereld voor over. Deze quiz neemt je mee langs de scheikunde, de winning en de geschiedenis van goud. Hoeveel karaat is zuiver goud, waarin lost het wel op en waar werd de grootste klomp ooit gevonden? Van makkelijke instappers tot vragen waar een echte kenner op moet kauwen.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Hoeveel karaat is zuiver goud?
24 karaat
In Nederland zijn 14, 18 en 22 karaat de gangbare zuiverheidsgraden voor sieraden, met goudgehaltes van 58,3% tot 91,7%.
Q 02Na hoeveel jaar huwelijk viert een echtpaar zijn gouden bruiloft?
50 jaar
Ook een gouden jubileum volgt dezelfde telling, terwijl de gouden medaille symbool staat voor de eerste plaats.
Q 03Welk atoomnummer heeft goud in het periodiek systeem?
79
Goud is een metalliek overgangsmetaal dat al sinds de stroomculturen van het Nabije Oosten, vanaf 3500 v.Chr., zeer gewaardeerd wordt.
Q 04Van welk Latijns woord is het scheikundige symbool Au afgeleid?
aurum
De Nederlandse naam goud gaat terug op een Indo-Europese wortel die ook de naam van een kleur opleverde.
Q 05Met welk gas reageert goud niet, waardoor het niet roest of aanloopt?
zuurstof
Toch zijn er flink wat goudverbindingen bekend, zoals goudhalogeniden en goudchalcogeniden.
Q 06Waarnaar zochten alchemisten eeuwenlang om andere materialen in goud te veranderen?
de steen der wijzen
Dat die zoektocht nooit slaagde, valt met de huidige kennis over de opbouw van atomen goed te verklaren.
Q 07Bij welk soort sterexplosie ontstaan zware metalen zoals goud?
Supernova
Alleen sterren vanaf ongeveer 8 zonsmassa's eindigen zo; de gewone kernfusie in sterren levert te weinig energie om goud te maken.
Q 08Welk mineraal wordt vanwege zijn goudachtige uiterlijk klatergoud genoemd?
pyriet
Pseudoalchemisten en kwakzalvers waren er dol op; in het Engels heet het fool's gold, in het Duits narrengold.
Q 09Welke bijnaam kreeg goud omdat het aan de lucht niet oxideert?
Koning der metalen
Vanwege diezelfde onaantastbaarheid stond goud in de oudheid symbool voor zuiverheid en ging er zelfs magie van uit.
Q 10In welk land worden sinds 1880 de hoogste goudconcentraties ter wereld gevonden?
Zuid-Afrika
Andere grote goudmijnen liggen in de Amerikaanse staten Nevada en South Dakota.
Q 11Welk metaal wordt aan goud toegevoegd om roségoud of rood goud te krijgen?
koper
Roodachtige legeringen zijn maar een van de honderden mogelijke goudlegeringen en -mengsels die bestaan.
Q 12Waarom wordt goud in de ruimtevaart gebruikt als coating voor satellieten?
Reflecteert infrarode straling goed
Dezelfde eigenschap maakt goud ook op aarde nuttig; daarnaast zit het in hoogwaardige elektrische schakelaars en connectoren.
Q 13In welk zuurmengsel lost goud wél op?
koningswater
Daarbij ontstaat een chloridecomplex; goud reageert verder nauwelijks, al is het met telluur wel behoorlijk reactief.
Q 21Wanneer maakte president Nixon een einde aan de vaste goudkoppeling van de dollar?
15 augustus 1971
Daarmee eindigde het systeem van Bretton Woods, waarin de andere valuta's een vaste wisselkoers ten opzichte van de dollar hadden.
Q 22Welk metaal is bij kamertemperatuur nog makkelijker te buigen en te vervormen dan goud?
lood
Die kneedbaarheid maakt goud ideaal om te walsen tot bladgoud, waarmee voorwerpen worden verguld.
Q 23Welk metaal kan naast zilver en palladium worden gebruikt om witgoud te maken?
mangaan
Goud laat zich in allerlei tinten legeren: er bestaat ook groen, zwart, grijs, paars en blauw goud.
Q 14Welke twee landen zijn de grootste kopers van goud ter wereld?
India en China
Centrale banken kopen jaarlijks ongeveer een tiende van het goudaanbod op en bergen dat op in hun kluizen.
Q 15Hoeveel weegt een troy ounce, de eenheid waarin de goudprijs wordt uitgedrukt?
31,1 gram
In 1980 piekte de goudprijs op 887 dollar per troy ounce; in 2011 volgde een nieuw nominaal record van 1900 dollar.
Q 16Welke giftige stof wordt bij een gangbare winningsmethode gebruikt om goud op te lossen?
natriumcyanide
Het opgeloste goud wordt vervolgens met een onedeler metaal weer tot vast goud gereduceerd.
Q 17Tot hoeveel bladgoud kan een blokje goud van 1 gram worden gewalst?
1 vierkante meter
Zo'n flinterdun velletje kan op voorwerpen worden gelijmd; een metalen voorwerp kan ook via elektrolyse een goudlaagje krijgen.
Q 18Hoe groot is de dichtheid van zuiver goud, in kilogram per kubieke meter?
19.320 kg/m³
Vanwege die hoge dichtheid dient goud als gewicht in zelfopwindende horloges uit de hogere prijsklasse.
Q 19Welk Nederlands kleurwoord komt van dezelfde Indo-Europese wortel als het woord goud?
geel
Die wortel, ĝhel-, betekende zoiets als 'glanzend'; het woord duidde dus letterlijk het glanzende metaal aan.
Q 20Hoe heet de grootste goudklomp die ooit is gevonden, ruim 71 kg zwaar?
Welcome Stranger Nugget
De klomp werd in 1869 op nog geen meter diepte gevonden in Moliagul, in de Australische staat Victoria, en is later omgesmolten.
Q 24Uit welke eeuw stammen Egyptische hiërogliefen die goud al als betaalmiddel noemen?
26e eeuw v.Chr.
Tot ongeveer halverwege de twintigste eeuw werd goud nog veelvuldig gebruikt om munten van te slaan.
Q 25In welke Siberische regio werden in de jaren 20 enorme goudvoorraden ontdekt?
Kolyma
De vondsten werden geheimgehouden, er werd ook uranium gevonden, en het gebied viel tot begin jaren 90 onder de geheime dienst van de Sovjet-Unie.
Q 26Hoeveel weegt de Serra Pelada Nugget, de grootste nog intact bestaande goudklomp?
61 kg
Deze klomp werd in 1983 gevonden bij Serra Pelada in de Braziliaanse deelstaat Pará.
Q 27Hoe heten de verbindingen waarin goud het oxidatiegetal -1 aanneemt?
auriden
Lange tijd dacht men dat AuF7 bestond, met oxidatiegetal +7, maar in 2007 bleek het om een complex met oxidatiegetal +5 te gaan.
Q 28Hoe lang is de halveringstijd van 195Au, de stabielste van de instabiele goudisotopen?
168 dagen
Goud kent naast ongeveer 18 instabiele isotopen maar een enkele stabiele; 195Au wordt ingezet bij kankeronderzoek.
Q 29In welke taal werd goud 'goltz' genoemd?
Krimgotisch
Alle Germaanse vormen gaan terug op het protogermaanse *gulþ-a, dat het glanzende metaal aanduidde.
Q 30Bij welke mijn in Colorado veroorzaakte cyanide uit de goudwinning een grote milieuramp?
Summitville
De mijn ligt in Rio Grande County; de ramp geldt als een van de bekendste voorbeelden van de gevaren van cyanidewinning.