Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Een kalender deelt de tijd in jaren, maanden, weken en dagen in. Dat klinkt eenvoudig, maar zon en maan houden zich niet aan ronde getallen, en dus is er eeuwenlang gerekend, geschoven en gecorrigeerd. Deze quizvragen gaan over maankalenders en zonnekalenders, over de overstap van de juliaanse naar de gregoriaanse kalender en over de dagen die daarbij werden overgeslagen, ook in de Nederlandse gewesten. Verder komen schrikkeljaren, weekjaren en de verjaardagskalender aan bod.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01In welke ruimte hangt volgens Nederlandse traditie de verjaardagskalender?
Toilet
Zo'n kalender heeft meestal een blad per maand, zonder weekindeling, en is niet voor een speciaal jaar gemaakt.
Q 02Welke paus kondigde in 1582 de kalender af die nu in bijna alle landen officieel is?
Gregorius XIII
Zijn kalender is een aanpassing van de juliaanse: alleen het systeem van schrikkeljaren veranderde.
Q 03Bij welke gebeurtenis is de dag op het noordelijk halfrond het kortst?
Winterzonnewende
Daarna worden de dagen weer langer, tot ze een half jaar later op hun langst zijn.
Q 04Hoe heet het moment waarop dag en nacht even lang zijn?
Nachtevening
Dat gebeurt twee keer per jaar: in de lente, waarna de dagen langer worden dan de nacht, en in de herfst.
Q 05Welke maand past soms in precies vier weekregels op een maandkalender?
Februari
Dat lukt alleen in een jaar zonder schrikkeldag waarin die maand op de eerste dag van de week begint.
Q 06Welke datum volgde in 1582 direct op 4 oktober toen de gregoriaanse kalender inging?
15 oktober
Zo werd in één klap de achterstand van tien dagen ingelopen die de oude kalender op de zon had opgebouwd.
Q 07Hoeveel weken telt een jaar in de ISO-weekjaarkalender soms in plaats van 52?
53
Zo'n weekjaar bestaat altijd uit een geheel aantal weken en wordt meestal samen met de gewone kalender gebruikt.
Q 08Welke weekdag volgde bij de kalenderhervorming van 1582 op donderdag 4 oktober?
Vrijdag
De data sprongen tien dagen vooruit, maar de reeks weekdagen liep zonder onderbreking gewoon door.
Q 09Welke kerk werd op 1 augustus 1674 door een tornado in twee stukken gesplitst?
Utrechtse Domkerk
In geschriften die nog de oude kalenderstijl hanteerden, staat diezelfde ramp gedateerd op 22 juli.
Q 10Na welke revolutie aanvaardde Rusland pas de gregoriaanse kalender?
Oktoberrevolutie
Door politieke en godsdienstige verschillen werd de nieuwe kalender niet overal in Europa onmiddellijk aanvaard.
Q 11Hoeveel dagen duurt één lunatie in de oudste maankalenders ongeveer?
29,5
Door maanden van 29 en 30 dagen af te wisselen benaderden kalendermakers dat gemiddelde.
Q 12Hoeveel dagen loopt een maankalender elk jaar ongeveer achter op het zonnejaar?
11
Na drie jaar is die achterstand al groter dan 30 dagen; daarom schakelden de meeste oude cultuurvolken over op een gebonden maanjaar.
Q 13Welk type kalender werkt de achterstand van de maan op het zonnejaar weg met een extra maand?
Lunisolaire kalender
De oude Griekse kalender deed dat door in elke periode van acht jaar drie keer een maand van 30 dagen in te lassen.
Q 21Welk soort jaar duurt iets meer dan 365 dagen, preciezer 365,2422 dagen?
Tropisch jaar
Het is de tijd tussen bijvoorbeeld twee lentepunten; daarmee beginnen de seizoenen op vaste tijdstippen van de kalender.
Q 22Hoe heet de periode tussen twee opeenvolgende nieuwe manen?
Synodische maand
Ze is eenvoudig te bepalen en duurt in werkelijkheid 29 dagen, 12 uur, 44 minuten en 2,9 seconden.
Q 23Hoeveel dagen telden de tien maanden van de oorspronkelijke Romeinse kalender samen?
304
Daarbovenop kwam in de winter nog een niet nauwkeurig omschreven aantal van ongeveer zestig dagen.
Q 14Voor welke planeet ontwikkelde Thomas Gangale in 1985 de Darische kalender?
Mars
Het idee erachter: de tijd kunnen bijhouden bij een eventuele toekomstige kolonisatie.
Q 15Naar welke datum bracht de kalenderhervorming van 1582 het begin van de lente terug?
21 maart
Het voorstel voor deze hervorming kwam grotendeels van een Napolitaanse arts.
Q 16Welk land stapte in 1873 over op de gregoriaanse kalender?
Japan
Griekenland volgde pas een halve eeuw later, in 1923.
Q 17In welk jaar werd de gregoriaanse kalender op de Britse Eilanden ingevoerd?
1752
De dag na 2 september werd er 14 september; daarna sprak men van Old Style en New Style.
Q 18In welk jaar voerde het revolutionaire Rusland de gregoriaanse kalender in?
1918
Het verschil met de oude kalender was toen al opgelopen tot dertien dagen, die in één keer werden overgeslagen.
Q 19Welk concilie aanvaardde de juliaanse kalender als officiële kalender van de kerk?
Nicea
De door Julius Caesar ingevoerde kalender rekende met een jaar van 365,25 dagen en een schrikkeldag om de vier jaar.
Q 20Welk oud volk ontdekte al dat 19 zonnejaren 235 lunaties bevatten?
Babyloniërs
Na 6940 dagen staan zon en maan weer in dezelfde positie; met die cyclus wordt nog altijd de paasdatum berekend.
Q 24Hoeveel jaar duurt de zonnecyclus waarmee je in de juliaanse kalender de weekdag vindt?
28
Het rangnummer van een jaar binnen die cyclus heet de zonnecirkel.
Q 25Met welke pauselijke bul werd de gregoriaanse kalender in 1582 afgekondigd?
Inter gravissimas
De afkondiging kwam vroeg in het jaar; de nieuwe kalender ging nog datzelfde jaar in het najaar in.
Q 26Hoeveel dagen loopt de juliaanse datum per duizend jaar ongeveer achter op de zon?
7,8
Bij de gregoriaanse datum is dat nog maar ongeveer 0,3 dagen per duizend jaar.
Q 27In hoeveel maanden verdeelt de Darische kalender van Thomas Gangale één jaar?
24
De kalender gaat uit van de lengte van een dag ter plaatse en van de omlooptijd rond de zon.
Q 28Welke Napolitaanse arts deed het voorstel waarop de gregoriaanse kalender grotendeels berust?
Aloisius Lilius
De hervorming draaide om het systeem van schrikkeljaren, zodat het gemiddelde kalenderjaar minder afwijkt van het zonnejaar.
Q 29Na hoeveel maanden loopt een eenvoudige maankalender al één dag achter op de echte maan?
34
Na die correctie met een schrikkeldag duurt het 850 maanden voordat opnieuw een dag achterstand ontstaat.
Q 30Door welke schrijver is de literaire patafysische kalender geïnspireerd?
Alfred Jarry
Er bestaan meer eigenzinnige ontwerpen, zoals de wereldkalender, waarin de dagen van de week ieder jaar een vaste plaats houden.