Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Kleur is een eigenschap van licht, maar ook een prestatie van onze hersenen. Drie soorten kegeltjes in het netvlies, de gele vlek en de visuele cortex maken samen van golflengten een kleurindruk. Deze quiz gaat over hoe kleuren ontstaan en hoe we ze zien: van Newtons regenboog en de kleurmodellen RGB en CMYK tot kleurnamen in verschillende talen en de kleurcontrasten van Johannes Itten. Ook kleurenblindheid komt aan bod: hoe vaak het voorkomt, waarom vooral mannen het hebben en wat John Dalton erover ontdekte.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Hoe noemen we een voorwerp dat vrijwel alle golflengten van het licht weerkaatst?
Wit
De kleur van een oppervlak wordt bepaald door het deel van het licht dat het terugkaatst; de overige golflengten worden geabsorbeerd.
Q 02Welke kleur heet in Chinese talen letterlijk 'sinaasappelkleur'?
Oranje
In China wordt een kleur vaak vernoemd naar een voorwerp dat die kleur heeft; voor de kleur en de vrucht bestaat dan geen apart woord.
Q 03In hoeveel kleuren verdeelde Isaac Newton de regenboog?
Zeven
Die indeling was enigszins willekeurig: het kleurenspectrum is in werkelijkheid continu, en hoeveel kleuren een cultuur onderscheidt, verschilt.
Q 04Welke kleurenvisietest wordt gebruikt om kleurenblindheid op te sporen?
Ishiharatest
De patiënt moet cijfers herkennen die verborgen zitten in een schijf met gekleurde bolletjes; alleen rood-groenstoornissen worden zo getest.
Q 05Hoeveel primaire kleuren worden gemengd voor secundaire kleuren?
Twee
Tertiaire kleuren gaan nog een stap verder en ontstaan door drie primaire kleuren met elkaar te mengen.
Q 06Welke inktkleur wordt bij printers met de letter K aangeduid?
Zwart
Een mengsel van de drie andere drukkleuren levert met de bestaande inktsoorten geen fraai resultaat op, en deze kleur is bovendien erg vaak nodig.
Q 07Tussen welke golflengten, in nanometer, ligt het licht dat mensen kunnen waarnemen?
400 tot 750
Straling binnen dit bereik noemen we licht; de kleur ervan hangt af van de intensiteit van de verschillende golflengten die erin voorkomen.
Q 08Welke cellen in het netvlies registreren alleen lichtintensiteit en geen kleur?
Staafjes
Mensen hebben er veel meer van dan kegeltjes; het zijn de cellen waarmee we in het donker kijken.
Q 09Welke schilderstijl benut het effect dat veel gekleurde stippen samen als één kleur ogen?
Pointillisme
Hetzelfde principe zit achter het rasteren van kleurenfoto's in druktechnieken: het oog middelt dicht bijeen geplaatste kleurpunten uit.
Q 10Uit welke taal heeft het Nederlands het woord 'roze' overgenomen?
Frans
Het Nederlands kende er geen eigen woord voor; omgekeerd heet het Engelse 'buff' bij ons gewoon geelbruin of vaalgeel.
Q 11Welk kleurmodel hoort bij de subtractieve kleurmenging?
CMYK
Het RGB-systeem is juist het bekende model voor de additieve menging, zoals die op beeldschermen plaatsvindt.
Q 12Met hoeveel bits wordt elke kleurcomponent van een RGB-waarde op een scherm typisch opgeslagen?
8
Dat levert per component 256 verschillende waarden op; een RGB-waarde wordt vaak als een 3-tupel weergegeven.
Q 13Welk soort licht, onzichtbaar voor mensen, kunnen honingbijen wel waarnemen?
Ultraviolet
Bijenogen zitten heel anders in elkaar dan die van zoogdieren; de kleur die voor ons het langst golft, rood, zien ze juist niet.
Q 21Hoe heet de zeldzame aandoening waarbij geen van de drie soorten kegeltjes functioneert?
Achromatopsie
Mensen met deze aandoening zien de wereld in grijstinten en hebben daarnaast een verminderde beeldscherpte en moeite met het richten van de blik.
Q 22Hoeveel zuivere kleuren kan een mens ongeveer onderscheiden als ze naast elkaar staan?
120 tot 160
Zonder vergelijkingsmateriaal lukt het veel minder goed: het aantal kleuren dat iemand los van elkaar herkent, ligt een stuk lager.
Q 23Welk type kegeltjes werkt niet bij de meest voorkomende vorm van kleurenblindheid?
L-kegeltjes
Wie deze afwijking heeft, ziet twee basistinten met verschillende intensiteit: rood wordt een donkere kleur en blauwgroen lijkt grijs.
Q 14In welke taal wordt traditioneel geen onderscheid gemaakt tussen groen en blauw?
Japans
De manier waarop kleuren worden benoemd is niet objectief maar taalgebonden; Indo-Europese talen houden de twee kleuren wel uit elkaar.
Q 15In welk hersengebied worden signalen van lichtgevoelige cellen omgezet in een kleurindruk?
Visuele cortex
Dat gebied ligt op de plek waar de oogzenuw de hersenen bereikt; de kegeltjes zelf kunnen geen kleur waarnemen.
Q 16Waarvoor staat de letter S bij de drie typen kegeltjes in het netvlies?
Short
De letters verwijzen naar de golflengte waarvoor elk type het gevoeligst is: M staat voor medium en L voor long.
Q 17In welk gebied van het netvlies, recht tegenover het midden van de lens, zitten veel kegeltjes?
Gele vlek
Daar is de gezichtsscherpte het grootst, met een oplossend vermogen van 1 boogminuut.
Q 18Hoeveel verschillende kleuren kan een scherm met 256 waarden per RGB-component weergeven?
16.777.216
Professionele 10-bitschermen komen zelfs tot ruim 1 miljard kleuren, maar die worden vrijwel alleen door professionals aangeschaft.
Q 19Van welke eigenschap is de verzadiging van een kleur het tegendeel?
Grijsheid
Naast tint en verzadiging is intensiteit de derde component van een kleurruimte; die wordt ook lichtheid of helderheid genoemd.
Q 20In welke taal gelden lichtblauw en donkerblauw als twee verschillende kleuren?
Russisch
In West-Europa worden beide tinten als varianten van dezelfde kleur gezien, die van de onbewolkte hemel overdag.
Q 24Welke kleur krijgt volgens Berlin en Kay in elke taal als derde een eigen naam?
Rood
Elke taal benoemt eerst het onderscheid tussen donker en licht; als vierde kleur volgt dan geel of groen.
Q 25In welk jaar gaf Isaac Newton de kleurenband van de regenboog de naam 'spectrum'?
1666
De naam komt van het Latijnse woord voor beeld; het spectrum bevat alle kleuren die uit één enkele golflengte bestaan, de monochromatische kleuren.
Q 26Welke kleur is bij subtractieve menging primair, maar bij additieve menging secundair?
Magenta
Het is een extraspectrale kleur: er bestaat geen licht van één golflengte dat deze kleur oplevert, ze ontstaat alleen door menging van licht aan beide uiteinden van de regenboog.
Q 27Hoe klein mag een golflengteverschil zijn dat mensen nog als twee kleuren kunnen onderscheiden?
1 nm
Dat lukt alleen in de buurt van de toppen van de gevoeligheidskrommen van de kegeltjes, en mits de kleuren naast elkaar te zien zijn.
Q 28Welke kleur zien we als de L- en M-kegeltjes even sterk geprikkeld worden?
Geel
Overheerst L, dan zien we rood; overheerst M, dan groen. Reageren M en S even sterk, dan ontstaat cyaan.
Q 29Hoe groot is het oplossend vermogen van het menselijk oog voor het waarnemen van kleur?
25 boogminuten
Voor scherpte ligt de grens bij 1 boogminuut; bij de beeldverwerking krijgt beeldscherpte voorrang boven het onderscheiden van kleuren.
Q 30Welke tinthoek heeft zuiver groen in het HLS-kleurmodel?
120°
Zuiver rood staat op 0° en zuiver blauw op 240°; de tint is de fase van een sinusfunctie, de verzadiging de amplitude ervan.