Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Klonen levert een genetische kopie van een organisme op. Tuinders doen het al eeuwen met stekken en enten, maar sinds schaap Dolly denkt iedereen bij het woord aan het laboratorium. Deze quiz gaat over de technieken, de pioniers en de dieren die als kloon ter wereld kwamen, en over het verschil tussen reproductief en therapeutisch klonen. Ook de ethische bezwaren en de Nederlandse regels komen aan bod.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Naar welke countryzangeres vernoemden Schotse wetenschappers hun beroemde gekloonde schaap?
Dolly Parton
Het schaap leefde ruim zes jaar en staat nu opgezet in een Schots museum.
Q 02Hoe wordt vlees van gekloonde dieren, dat in de VS op de markt kwam, ook wel genoemd?
Kloonvlees
Het klonen van dieren wordt vooral gecombineerd met genetische modificatie, bijvoorbeeld om heel precies een gen uit te schakelen.
Q 03Klonen is een kunstmatige wijze van welke vorm van voortplanting?
Ongeslachtelijke
Het resultaat is een nakomeling van slechts één ouder, met vrijwel hetzelfde erfelijke materiaal.
Q 04In welk jaar werd Dolly geboren, 's werelds eerste kloon van een volwassen zoogdier?
1996
Haar geboorte op 5 juli bleef maandenlang stil: pas in februari van het jaar erna werd het nieuws bekendgemaakt.
Q 05Hoe ontwikkeld is de kloon van een celdonor van 10 jaar oud bij zijn eigen geboorte?
Zoals elk pasgeboren jong dier
De kloon is dus niet meteen 10 jaar oud, ook al komt het celmateriaal van een ouder dier.
Q 06Vanwege welk soort bezwaren is het klonen van mensen in veel landen verboden?
Medisch-ethische
Het debat gaat onder meer over het welzijn en de gezondheid van de kloon.
Q 07Een kloon is geen exacte kopie van het origineel, maar wat voor kopie dan wel?
Genetische kopie
Daarom wordt klonen ten onrechte vaak verward met het exact kopiëren van een organisme.
Q 08Wat gebeurt er met de meeste gekloonde embryo's en foetussen?
Sterven tijdens de zwangerschap
De kloontechniek geldt daarom als inefficiënt, en veel dieren die wel geboren werden bleken niet gezond.
Q 09Welke cellen kunnen in kweek uitgroeien tot ieder gewenst celtype?
Stamcellen
Dat lukt door de kweekomstandigheden te manipuleren; de nieuwe weefsels kunnen daarna bij een zieke worden geïmplanteerd.
Q 10Uit welk weefsel van een volwassen ooi kwam de celkern waaruit schaap Dolly ontstond?
Uierweefsel
Revolutionair was dat een al gespecialiseerde cel van een volwassen dier als oorsprong diende.
Q 11Wat is het doel van therapeutisch klonen?
Cellen maken die ziekten helpen genezen
De techniek is vooral bedoeld om mensen te genezen en geldt als experimenteel.
Q 12Welke ziekte kunnen bepaalde genetisch aangepaste, gekloonde runderen niet meer krijgen?
Gekkekoeienziekte
Op dezelfde manier zijn varkens gemaakt die beter geschikt zijn voor xenotransplantatie.
Q 13Via welk proces vermeerderen sommige eencelligen zich, waarbij twee identieke klonen ontstaan?
Celdeling
Toch wordt het werkwoord klonen hier niet gebruikt: dat is voorbehouden aan menselijk ingrijpen.
Q 21In wat voor cel wordt bij het klonen de kern van het donordier in vitro ingebracht?
Ontkernde eicel
Daarna gaat de cel naar de baarmoeder van een vrouwtjesdier dat de kloon uitdraagt.
Q 22Wat is de meest klassieke methode van reproductief klonen?
Embryosplitsing
Het resultaat is net hetzelfde als bij een identieke tweeling.
Q 23Welke zeedieren krijgen spontaan, zonder partner, genetisch identiek nageslacht?
Zeeanemonen
Zo'n nakomeling heet een kloon van de ouder, maar het werkwoord klonen gebruikt men hier meestal niet.
Q 14Wat blijft uit doordat therapeutisch gekloonde cellen genetisch gelijk zijn aan eigen cellen?
Afweerreactie
Bij xenotransplantatie ontbreekt dat voordeel juist.
Q 15Voor wie brengt het klonen van mensen, behalve voor de kloon zelf, ook risico's mee?
Draagmoeder
Bij dieren is er al een groot risico op spontane abortussen en misvormingen.
Q 16Welke onderzoeker slaagde erin schaap Dolly te klonen uit de kern van een volwassen cel?
Ian Wilmut
Daarna werden onder meer ratten, muizen, geiten, koeien, varkens, konijnen, poezen, honden en apen op dezelfde manier gekloond.
Q 17In welke stad is het opgezette schaap Dolly te zien in een museum?
Edinburgh
Het dier staat daar in het National Museum of Scotland.
Q 18Wat is bij klonen overdraagbaar, terwijl bepaalde eigenschappen zelf dat niet zijn?
Aanleg
Milieu, sociale omgeving en opvoeding spelen namelijk ook een rol.
Q 19In welk tijdschrift verscheen in 1997 het wetenschappelijke artikel over de geboorte van Dolly?
Nature
De geboorte werd op 22 februari bekendgemaakt; het artikel volgde vijf dagen later.
Q 20Hoeveel gevangenisstraf staat in Nederland maximaal op het klonen van mensen?
Eén jaar
In plaats daarvan kan ook een geldboete in de vierde categorie worden opgelegd.
Q 24Wat is bij gekloonde dieren al bij de geboorte korter, wat hun kwalen mogelijk verklaart?
Telomeren
Gekloonde dieren kampten onder meer met overgewicht, diabetes en defecten aan het afweersysteem.
Q 25Uit welk jaar dateert de Nederlandse Embryowet, die het klonen van mensen verbiedt?
2002
Artikel 24 verbiedt handelingen die gericht zijn op de geboorte van genetisch identieke menselijke individuen.
Q 26Welke Duitse embryoloog en Nobelprijswinnaar is de grondlegger van het splitsen van embryo's?
Hans Spemann
Hij stelde ook als eerste het overplaatsen van een celkern voor, maar voerde dat zelf nooit uit.
Q 27Bij ongeveer hoeveel cellen wordt een embryo bij therapeutisch klonen geoogst voor celkweek?
100
Het embryo is met kerntransplantatie gekweekt en is genetisch identiek aan degene die behandeld wordt.
Q 28Welk erfelijk materiaal blijft na het ontkernen van een dierlijke eicel toch aanwezig?
Mitochondriaal DNA
Dat kan later problemen geven; een mogelijke oplossing is om mitochondriën van de donor mee te transplanteren.
Q 29Door welk verschijnsel kunnen natuurlijke klonen ontstaan, naast vegetatieve vermeerdering?
Apomixie
Bolgewassen en knollen, zoals narcissen en aardappelen, worden al eeuwen op een vergelijkbare manier vermeerderd.
Q 30Wie kloonde in 1984 als eerste een zoogdier door een celkern over te plaatsen?
Steen Willadsen
Het ging om een schaap; de gebruikte kern was afkomstig uit een embryonale cel.