Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Malaria is een infectieziekte die door eencellige parasieten wordt veroorzaakt en door malariamuggen op mensen wordt overgebracht. De ziekte eist vooral in Afrika veel slachtoffers. Deze quiz gaat over de parasiet en de mug, over medicijnen en vaccins, en over de geschiedenis van de ziekte in Nederland en België, waar malaria tot in de twintigste eeuw voorkwam. Van makkelijk tot pittig: test wat je weet over een van de bekendste infectieziekten ter wereld.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Onder welke naam zijn met insecticide geïmpregneerde muskietennetten ook bekend?
Klamboes
De WHO noemt de grotere beschikbaarheid van zulke netten als een reden dat er in Afrika minder mensen aan malaria sterven.
Q 02Wat was het eerste geneesmiddel tegen malaria?
Kinine
Het is een alkaloïde uit de bast van een Zuid-Amerikaanse boom. Jezuïeten brachten het middel naar Europa, vandaar de bijnaam jezuïetenpoeder.
Q 03Welk instrument is naast kleurstoffen nodig om bloed op malariaparasieten te beoordelen?
Microscoop
De labtechniek is vrij eenvoudig. Met een telling van de geïnfecteerde cellen is bovendien de ernst van de besmetting te bepalen.
Q 04Welke malariamuggen brengen de ziekte op mensen over?
Vrouwtjes
De overbrenger is een mug van het geslacht Anopheles; de parasiet vermeerdert zich in de darm van de mug en gaat ook in de speekselklieren zitten.
Q 05In welke provincie noemde men malaria tsjinst, dienstbaarheid aan de koorts?
Friesland
De naam verwees naar de vaste koortsdag die de lijder aan het bed kluisterde. Elders sprak men van wisselkoorts of koude koorts.
Q 06In welk bestanddeel van het bloed ontwikkelt en vermeerdert de malariaparasiet zich?
Rode bloedcellen
Erfelijke mutaties die deze cellen veranderen, zoals afwijkend hemoglobine, bieden daardoor een zekere weerstand tegen de ernstige vormen van malaria.
Q 07Waarvoor hebben malariamuggen het bloed nodig dat ze bij een steek opzuigen?
Eitjes leggen
Steekt de mug iemand die al besmet is, dan krijgt ze met het bloed ook de parasiet binnen.
Q 08De afsluiting van welk water in 1932 hielp de malariamug uit Nederland te verdrijven?
Zuiderzee
Het binnenwater in de kuststreken werd daardoor minder zout, waarna het aantal muggen sterk afnam.
Q 09Welke Chinese leider gaf in 1967 persoonlijk opdracht tot Project 523 tegen malaria?
Mao Zedong
Meer dan 500 Chinese geleerden zochten daarna langs twee wegen naar een nieuw geneesmiddel: via de moderne chemie en via traditionele geneeswijzen.
Q 10Welke erfelijke bloedziekte maakt dragers in heterozygote vorm minder gevoelig voor malaria?
Sikkelcelziekte
In homozygote vorm is de aandoening juist nadelig voor de drager. Zulke afwijkingen komen veel meer voor in gebieden waar malaria endemisch is.
Q 11Welk orgaan kan bij malaria vergroot raken?
Milt
Daarnaast kan de ziekte gepaard gaan met bloedarmoede. Kenmerkend zijn verder koortsaanvallen met koude rillingen en soms braken.
Q 12In welk orgaan komen malariakiemen eerst terecht nadat een mug ze heeft ingespoten?
Lever
Daar ontwikkelen ze zich tot schizonten. Uit de opengebarsten cellen komen daarna merozoïeten vrij, die de bloedbaan in gaan.
Q 13Wat gebeurde er tussen 2000 en 2013 met de jaarlijkse malariasterfte in Afrika?
Gehalveerd
Het aantal doden ging van ruim een miljoen naar ruim een half miljoen per jaar, mede dankzij effectievere medicijnen en betere testen.
Q 21Welke bloedtest is nog altijd de standaard om malaria aan te tonen?
Dikkedruppelpreparaat
Het bloed kan op ieder moment worden afgenomen, want de parasieten zijn voortdurend aanwezig. Wachten op een nieuwe koortsaanval is niet nodig.
Q 22In welk jaar kreeg Nederland van de WHO het predicaat malariavrij?
1970
Nederland was daarmee een van de laatste landen in Europa. Inheemse malaria was er in 1959 voor het laatst vastgesteld.
Q 23Om de hoeveel uur keren de koortsaanvallen terug bij een besmetting met P. malariae?
72
Bij P. vivax en P. ovale komen de aanvallen om de 48 uur, bij P. falciparum vaker en onregelmatig.
Q 14Welke Franse arts zag in 1880 als eerste de parasiet die malaria veroorzaakt?
Alphonse Laveran
De verwekker is een eencellig organisme van het geslacht Plasmodium, dat tot de Apicomplexa behoort.
Q 15Welk land verklaarde de WHO in 2021 malariavrij na vier jaar zonder vastgestelde gevallen?
China
In de ontwikkelde wereld was de ziekte al eerder verdwenen; het verspreidingsgebied is nu voornamelijk de derde wereld.
Q 16Hoeveel mensen stierven er in 2010 naar schatting van de WHO aan malaria?
655.000
Het overgrote deel van de slachtoffers viel in Afrika en was jonger dan 5 jaar.
Q 17Op welk Zeeuws eiland leden Engelse en Spaanse legers zware verliezen door malaria?
Walcheren
De lokale bevolking had er veel minder last van: wie herhaalde besmettingen overleeft, bouwt langzamerhand een zekere weerstand op.
Q 18In welk jaar kreeg Youyou Tu de Nobelprijs voor haar ontdekking van artemisinine?
2015
Ze was de eerste Chinese vrouw die een Nobelprijs won. Haar middel tegen malaria heeft miljoenen levens gered.
Q 19Onder welke merknaam wordt het malariamiddel mefloquine voorgeschreven?
Lariam
Het wordt vaak gegeven waar chloroquine niet werkt, maar kan bij sommige mensen ernstige bijwerkingen geven, soms van psychiatrische aard.
Q 20Welke Britse arts beschreef in 1897 de levenscyclus van malariaparasieten in muggen?
Ronald Ross
Na die ontdekking en de rigoureuze bestrijding van de mug verdween de ziekte uit de ontwikkelde wereld.
Q 24De invoering van welk gewas verhoogde mogelijk de weerstand van Nederlanders tegen malaria?
Aardappel
Het idee is dat tekorten aan vitamine C daardoor eerder werden aangevuld, met gunstige gevolgen voor de rode bloedlichaampjes.
Q 25In welke streek was er in de zomer van 1945 nog een heftige malaria-uitbraak?
Zaanstreek
Vlak na de Tweede Wereldoorlog telde Nederland zo'n 10.000 gevallen per jaar, mede door verminderde bemaling van polders door brandstofschaarste.
Q 26In welk land wordt de apenparasiet P. knowlesi op relatief grote schaal aangetroffen?
Maleisië
Deze vijfde soort heeft een cyclus van 24 uur, waardoor het aantal geïnfecteerde cellen snel oploopt en patiënten kunnen overlijden.
Q 27Tegen welke kwaal naast malaria wordt de Chinese kruidenthee Qing Hao al eeuwen gebruikt?
Aambeien
De thee wordt al ruim twee millennia gedronken. De werkzame stof tegen malaria is artemisinine.
Q 28In welke Belgische stad werd het malariavaccin Mosquirix ontwikkeld?
Waver
Het vaccin komt uit een laboratorium van het Britse farmabedrijf GlaxoSmithKline. De WHO keurde het op 6 oktober 2021 goed.
Q 29Welke dieren steekt de malariamug Anopheles atroparvus bij voorkeur?
Varkens
De mug overwinterde met het vee in de stallen. Omdat mensen vroeger in hetzelfde gebouw sliepen, werden zij gemakkelijk gestoken.
Q 30In welk jaar beschreef de Leidse entomoloog Van Thiel de malariamug Anopheles atroparvus?
1927
De soort onderscheidt zich van verwante muggen door kortere vleugels en een ander leefgedrag en was de belangrijkste overbrenger in Nederland.