Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
De Melkweg is het sterrenstelsel waarin het zonnestelsel en de Aarde zich bevinden. Aan een donkere hemel zie je het als een lichtende band. Deze quizvragen gaan over de bouw van het stelsel: de centrale verdikking, de schijf met spiraalarmen en de halo. Ook de plaats van de zon, de rotatie en de toekomst van het stelsel komen aan bod. Daarnaast lees je over de astronomen die de Melkweg in kaart brachten en over de mythen waarmee oude volken de band aan de hemel verklaarden.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Met welk sterrenstelsel smelt de Melkweg volgens berekeningen over miljarden jaren samen?
Andromedastelsel
De berekening steunt op gegevens van de ruimtetelescoop Hubble. De zon raakt wellicht uit haar baan, maar voor het zonnestelsel heeft dat verder geen gevolgen.
Q 02Waardoor is de Melkweg op sommige plaatsen op Aarde moeilijk of niet meer te zien?
lichtvervuiling
Is het wel donker genoeg, dan tekent het stelsel zich af als een lichtende band die de hele hemel omspant.
Q 03Welke onzichtbare materie moet verklaren dat de Melkweg stabiel is en snel blijft draaien?
donkere materie
Deze materie zendt geen licht uit, absorbeert het ook niet en is alleen via gravitatie te merken. Aangetoond is het bestaan ervan nog niet.
Q 04Waarom kostte het astronomen veel moeite om de structuur van de Melkweg te doorgronden?
De Aarde maakt er zelf deel van uit
Bovendien belemmeren nevels en gaswolken het zicht op grote delen van het stelsel.
Q 05Hoe heet het superzware zwarte gat in het centrum van de Melkweg?
Sagittarius A*
Erg actief is het niet: in de directe omgeving is weinig interstellair gas overgebleven.
Q 06Waar in de galactische schijf van de Melkweg ligt het zonnestelsel ongeveer?
halverwege centrum en rand
De zon staat daarbij niet precies in het midden van de schijf, maar iets erboven.
Q 07Uit de uier van welk hemels dier vloeide volgens de Egyptische mythologie de Melkweg?
koe
De vier poten van het dier steunden in dit verhaal op de vier hoeken van de Aarde.
Q 08In welk sterrenbeeld ligt het nulpunt van de galactische lengte, bij het galactisch centrum?
Boogschutter
In die richting zijn sterren en donkere stofwolken van de Melkweg het talrijkst.
Q 09In welke kleinere spiraalarm van de Melkweg bevindt het zonnestelsel zich?
Orionarm
Over de precieze naamgeving en het verloop van de spiraalarmen zijn astronomen het nog niet eens.
Q 10Welke baby gaf de god Zeus volgens de oude Grieken aan zijn vrouw om te zogen?
Herakles
Toen de godin besefte dat het kind niet van haar was, duwde ze het weg. De gemorste melk vormde de lichtende band aan de hemel.
Q 11Hoeveel miljoen jaar doet de zon ongeveer over één omwenteling om het centrum van de Melkweg?
220
Zo'n volledige omwenteling wordt een Galactisch jaar genoemd.
Q 12Wie toonde in 2000 aan dat de Melkweg ontstond door botsingen van kleinere stelsels?
Amina Helmi
Ze deed dat in haar promotieonderzoek en kreeg er in 2004 de Christiaan Huygensprijs voor.
Q 13Welke filosoof opperde al in 1755 dat waargenomen ‘nevels’ andere sterrenstelsels konden zijn?
Immanuel Kant
Hij deed dat in zijn werk ‘Allgemeine Naturgeschichte und Theorie des Himmels’, maar de suggestie kreeg weinig aandacht.
Q 21Hoe heet het verschijnsel dat de Melkweg niet als een wiel om haar centrum draait?
differentiële rotatie
De omlooptijd van objecten in het stelsel hangt af van hun afstand tot het centrum.
Q 22Wat betekent Mixcoatl, de naam die de Azteken aan de Melkweg gaven?
wolkenslang
De Azteken verbonden de lichtende band aan de hemel met een god die dezelfde naam droeg.
Q 23Hoeveel zeer oude sterren telt een bolvormige sterrenhoop in de halo van de Melkweg ongeveer?
100.000
Zulke sterrenhopen zijn relatief klein: ze meten 10 tot 300 lichtjaar.
Q 14Hoeveel lichtjaar ligt het galactisch centrum van de Melkweg ongeveer van de zon?
26.490
Uitgedrukt in parsecs is de afstand 8.122, met een onzekerheid van slechts 31.
Q 15Welk volk noemde de Melkweg ‘de ketting van Lugh’?
Kelten
In de Noordse mythologie ontstond het heelal uit de interactie van een wereld van nevel en een wereld van vuur.
Q 16Hoeveel lichtjaar dik is de galactische schijf van de Melkweg buiten de centrale verdikking?
3000
Verder van het galactisch centrum wordt de schijf dikker, een verschijnsel dat de flare wordt genoemd.
Q 17Met welke nevel krijgt de Melkweg na een eerste grote botsing misschien een tweede botsing?
Driehoeknevel
Die botsing valt ongeveer samen met de al voorziene ingrijpende veranderingen van de zon en de Aarde.
Q 18Welke spiraalarm geldt als een hoofdarm van de Melkweg?
Perseusarm
De andere hoofdarmen zijn de Sagittariusarm, de Cygnusarm en de Centaurusarm; daarnaast zijn er minimaal twee kleine armen.
Q 19Met welke ruimtetelescoop zijn twee enorme gasbellen bij het centrum van de Melkweg ontdekt?
Fermi
De bellen staan loodrecht op het vlak van het stelsel en zijn mogelijk overblijfsels van uitbarstingen van het superzware zwarte gat.
Q 20Welke cluster van sterrenstelsels ligt het dichtst bij de Melkweg en haar buurstelsels?
Virgocluster
Samen met de groep van de Melkweg hoort deze cluster bij een nog groter geheel, de Lokale Supercluster.
Q 24Welke satelliet mat tussen 1989 en 1993 de plaatsen en bewegingen van 120.000 sterren?
Hipparcos
Met die gegevens werd in 2000 aangetoond dat de Melkweg uit ten minste twee kleinere sterrenstelsels is ontstaan.
Q 25Hoe wordt het hete gas in de halo van de Melkweg ook wel genoemd?
corona
De halo zelf is een bolvormige ruimte om het stelsel heen, met daarin onder meer bolvormige sterrenhopen.
Q 26Hoeveel miljard jaar oud is de ster HE 1523-0901, een van de oudste Populatie II-sterren?
13,2
Sterren van populatie II komen voor in de halo van de Melkweg, die van populatie I in de schijf.
Q 27Welke buurstelsels veroorzaken met hun zwaartekracht de warp van de Melkwegschijf?
Magelhaense wolken
De warp is de afwijking van het midden van de schijf ten opzichte van het galactisch vlak, op grote afstand van het centrum.
Q 28Hoeveel miljard zonnemassa's weegt de Melkweg volgens metingen van Hubble en Gaia?
1500
Binnen de baan van de zon bevindt zich daarvan naar schatting slechts 90 miljard zonnemassa.
Q 29Welke astronoom toonde in 1914 de roodverschuiving in de spectra van sterrenstelsels aan?
Vesto Slipher
De bijbehorende radiale snelheden waren veel hoger dan mogelijk was voor objecten binnen de Melkweg.
Q 30Wanneer legde de Internationale Astronomische Unie het galactische coördinatenstelsel vast?
1958
De coördinaten heten galactische lengte en galactische breedte; de galactische equator valt bij benadering samen met het melkwegvlak.