Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Nicolaas Copernicus was de wiskundige en astronoom die de zon, in plaats van de aarde, in het centrum van de planeten plaatste. Zijn boek gaf de aanzet tot de Copernicaanse revolutie. Deze quizvragen gaan over zijn jeugd in Pruisen, zijn studies in Polen en Italië, zijn kerkelijke loopbaan in Ermland en de lange weg naar de publicatie van zijn hoofdwerk. Ook de reacties van de Kerk en van latere geleerden komen aan bod.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Hoe heet het wereldbeeld van Copernicus waarin de planeten om de zon draaien?
heliocentrisch
Tot dan toe gold de aarde als het middelpunt van het heelal, een beeld waaraan in Europa lange tijd gezag was toegekend.
Q 02Welk instrument ontbrak Copernicus nog om de fasen van Venus te kunnen zien?
telescoop
De uitvinding liet nog 60 jaar op zich wachten; ook Mercurius moest volgens de theorie schijngestalten vertonen.
Q 03In welke taal schreef Copernicus het grootste deel van zijn wetenschappelijke werk?
Latijn
Zijn zakelijke en persoonlijke brieven schreef hij grotendeels in het Duits; teksten van zijn hand in het Pools zijn niet bekend.
Q 04In welke stad werd Nicolaas Copernicus geboren als Niklas Koppernigk?
Toruń
De Hanzestad had veel Poolse en Duitse inwoners en stond onder Pools gezag.
Q 05Met de natuurkunde van welke Griekse denker botste de theorie van Copernicus?
Aristoteles
Volgens die natuurkunde vielen alle dingen naar het centrum van de aarde, wat bij een bewegende aarde erg ingewikkeld werd.
Q 06Waar kreeg Copernicus volgens de legende het eerste exemplaar van zijn boek overhandigd?
op zijn sterfbed
Hij had lang geaarzeld over publicatie van een theorie die meer problemen opwierp dan ze oploste.
Q 07In welk jaar verscheen ‘De revolutionibus orbium coelestium’ van Copernicus?
1543
De titel betekent ‘Over de omwentelingen van de hemellichamen’; met dit boek begon de Copernicaanse revolutie.
Q 08In welke stad overleed Copernicus op 70-jarige leeftijd?
Frombork
Hij werd er in de kathedraal in een naamloos graf begraven; in de kathedraal en de bijgebouwen is nu een museum over hem gevestigd.
Q 09Aan de universiteit van welke stad schreef Copernicus zich in 1491 in?
Krakau
Hij studeerde er theologie, klassieke talen en astrologie en astronomie, die destijds nauwer verweven waren dan nu.
Q 10Welke vorm moest de cirkel vervangen om het model van Copernicus eenvoudiger te maken?
ellips
Het model van Copernicus had zelfs meer kleine hulpcirkels nodig dan dat van Ptolemaeus.
Q 11Welke Griek kwam al in de Oudheid met een model waarin de zon centraal stond?
Aristarchos van Samos
Copernicus was dus niet de eerste met dit idee, maar hij geldt wel als de grondlegger van de theorie.
Q 12Welk kerkelijk ambt kreeg Copernicus in 1497 op voordracht van zijn oom?
kanunnik
Het was een sinecure: de aanstelling verbeterde zijn financiële situatie aanzienlijk en hij hoefde er geen tegenprestatie voor te leveren.
Q 13Wat moest Copernicus als expert helpen verbeteren voor het Vijfde Lateraans Concilie?
kalender
Hij besloot wijselijk niet zelf te gaan en antwoordde slechts per brief.
Q 21Welk soort planeetbeweging nam Copernicus over van Ptolemaeus?
eenparige cirkelbewegingen
Die aanname werd pas in 1609 rechtgezet door Johannes Kepler.
Q 22In welke stad liet men het hoofdwerk van Copernicus drukken bij Johannes Petreius?
Neurenberg
Copernicus had zijn manuscript via een vriend laten bezorgen bij de astronoom die de druk regelde.
Q 23In welk jaar werden de teruggevonden resten van Copernicus herbegraven?
2010
De herbegrafenis vond plaats op 22 mei in de kathedraal van zijn voormalige woonplaats.
Q 14In welk jaar plaatste de Katholieke Kerk het werk van Copernicus op de Index?
1616
Het werk bleef verboden in afwachting van correcties en werd enkele jaren later in licht gewijzigde vorm vrijgegeven.
Q 15Welk beroep had de vader van Nicolaas Copernicus?
koperhandelaar
Hij stierf toen zijn zoon tien jaar was; daarna nam een oom de opvoeding op zich.
Q 16In welk werk legde Claudius Ptolemaeus het wereldbeeld met de aarde in het midden vast?
Almagest
Aan dit werk werd in Europa lange tijd gezag toegekend; Copernicus brak met het uitgangspunt ervan.
Q 17Welke jonge astronoom haalde Copernicus over om zijn hoofdwerk te publiceren?
Rheticus
Hij heette eigenlijk Georg Joachim von Lauchen en kwam uit Wittenberg.
Q 18In welke Italiaanse stad studeerde Copernicus kerkelijk en burgerlijk recht?
Bologna
Naast zijn hoofdstudie legde hij zich er toe op wiskunde en astronomie en deed hij zijn eerste waarnemingen.
Q 19Naar welke universiteit ging Copernicus vanwege haar goede naam op medisch gebied?
Padua
Zijn studie geneeskunde voltooide hij er niet, al diende hij later wel als lijfarts van zijn oom.
Q 20In welk vak behaalde Copernicus zijn enige doctoraat?
canoniek recht
Daarnaast was hij arts, vertaler, gouverneur, diplomaat en econoom, maar allemaal zonder diploma.
Q 24Welke oom, later prins-bisschop van Ermland, voedde de jonge Copernicus op?
Lucas von Watzenrode
Zijn positie hielp Copernicus in diens kerkelijke carrière, zodat die tijd overhield voor zijn hobby: sterrenkunde.
Q 25In welk werk uit 1609 zette Johannes Kepler de theorie van Copernicus recht?
Astronomia Nova
Later in die eeuw staafden de wetten van Kepler en de zwaartekrachttheorie van Isaac Newton het copernicaanse wereldbeeld.
Q 26Aan welke universiteit promoveerde Copernicus in 1503 in de rechten?
Ferrara
Na enkele maanden ging hij terug naar zijn medicijnenstudie, maar die maakte hij nooit af.
Q 27Wie mat in 1838 als eerste met succes de parallax van een ster?
Friedrich Bessel
Copernicus nam aan dat de sterren zo ver weg staan dat de parallax onmeetbaar klein is; astronomen van toen vonden dat een ongefundeerde kunstgreep.
Q 28Op hoeveel axioma's baseerde Copernicus het werkje dat hij in 1514 uitbracht?
zeven
Het handgeschreven boekje verspreidde hij alleen onder vrienden, en zijn naam stond er niet in.
Q 29Welke uitgever voegde een voorwoord toe aan het hoofdwerk van Copernicus?
Osiander
Volgens dat voorwoord moest het nieuwe wereldbeeld vooral worden gezien als een wiskundig model en niet als de realiteit.
Q 30In welk jaar stierf de oom die Copernicus als lijfarts en secretaris had gediend?
1512
Daarna had Copernicus veel tijd voor astronomische observaties; in zijn vertrekken beschikte hij over een observatorium.