Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Platina is een zeldzaam en kostbaar edelmetaal dat nauwelijks te smelten leek toen Europeanen het voor het eerst beschreven. Tegenwoordig zit het in sieraden, laboratoria en uitlaten. Deze quizvragen gaan over de ontdekking van het metaal, de herkomst van de naam, de bijzondere eigenschappen en de vele toepassingen in industrie en geneeskunde. Ook het bekende platinahoudende medicijn cisplatine komt aan bod.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Wat wordt van platina gemaakt omdat het onschadelijk is en niet snel dof wordt?
Juwelen
Het metaal is bovendien goed bestand tegen hoge temperaturen en chemisch stabiel.
Q 02Welke kleur glans heeft het buigzame en kneedbare metaal platina?
Grijs-wit
Het metaal is goed bestand tegen corrosie door cyaniden, halogenen en zoutzuur en oxideert niet aan de lucht.
Q 03Bij welke behandeling van kanker worden complexe platinaverbindingen gebruikt?
Chemotherapie
Zulke middelen hebben wel aanzienlijke bijwerkingen.
Q 04Welk Afrikaans land is een van de voornaamste vindplaatsen van platina?
Zuid-Afrika
Andere belangrijke vindplaatsen zijn de Oeral, het Poetoranagebergte, Ontario en het westen van de Verenigde Staten.
Q 05Tot welk type metaal wordt het element platina gerekend?
Overgangsmetaal
Platina wordt vaak gevonden samen met de andere metalen uit de platinagroep.
Q 06Welk grammaticaal geslacht heeft het woord platina in het Nederlands?
Onzijdig
Het Spaanse plata is vrouwelijk, terwijl het daarvan afgeleide platino mannelijk is.
Q 07In de elektroden van welk medisch hulpmiddel zijn platinalegeringen bruikbaar?
Pacemaker
Dezelfde legeringen zijn ook geschikt voor andere chirurgische implantaten.
Q 08De uitstoot van welke stoffen verminderen katalysatoren met platina in auto's?
CO en NOx
Naast platina worden in auto's daarvoor ook rodium en palladium gebruikt.
Q 09Wat is het enige zuur waarin platina oplost?
Koningswater
Tegen zoutzuur is het metaal juist goed bestand.
Q 10Welk atoomnummer heeft het scheikundige element platina?
78
Het metaal wordt in formules afgekort met het symbool Pt.
Q 11Welke eigenschap is hoog bij de brandstoffen die de petrochemie met platina produceert?
Octaangetal
In dezelfde industrie wordt het metaal ook gebruikt bij de raffinage van ruwe olie.
Q 12Waarom vormt platina geen probleem voor de volksgezondheid?
Het milieu bevat er nagenoeg niets van
Platina is bovendien zo kostbaar dat het vrijwel altijd loont om afval ervan op te werken.
Q 13Wat is de medische naam voor botkanker, waartegen cisplatine wordt ingezet?
Osteosarcoom
Het middel wordt ook gebruikt bij uitgezaaide eierstokkanker en bij zaadbalkanker.
Q 21Van de winning van welk metaal is commercieel verkregen platina vaak een bijproduct?
Nikkel
Een voorbeeld is de winning bij Norilsk, in het noorden van de Russische kraj Krasnojarsk.
Q 22Welke grootheid geeft het getal 100 in de naam van een Pt100-element aan?
Elektrische weerstand
Zulke elementen van platinadraad dienen als temperatuursensor, dankzij hun nauwkeurigheid en grote temperatuurbereik.
Q 23In legeringen met welk metaal krijgt platina goede magnetische eigenschappen?
Kobalt
Met andere metalen levert platina juist legeringen op die bruikbaar zijn in chirurgische implantaten.
Q 14In welk land troffen de Spanjaarden platina aan tussen het gedolven zilver?
Colombia
De Spanjaarden waren er niet blij mee: ze beschouwden het metaal als een ongewenste verontreiniging.
Q 15In welk orgaan wordt platinadraad gebruikt om bloedingen door fistels te stoppen?
Hersenen
De draad blokkeert de betrokken ader, waardoor de bloeding stopt.
Q 16Wie onderschepten het schip dat in de 18e eeuw platinahoudend erts naar Spanje bracht?
Britten
Het erts was meegenomen na een geografische missie in Zuid-Amerika.
Q 17Tussen de strengen van welk molecuul legt het geneesmiddel cisplatine dwarsverbindingen?
DNA
Daardoor is het middel een celgroeiremmer, ook wel cytostaticum genoemd.
Q 18Welk metaal vormde 10% van de legering van de Parijse standaardmeter van 1889 tot 1960?
Iridium
De overige 90% van de legering bestond uit platina.
Q 19Welke stof wordt met platinagaas geoxideerd bij de productie van kunstmest en salpeterzuur?
Ammoniak
Het gaas kan geweven of gebreid zijn en speelt ook bij de productie van explosieven een rol.
Q 20Welke Spaanse astronoom ontdekte platina als chemisch element tijdens een missie naar Peru?
Antonio de Ulloa
Hij deed zijn ontdekking rond 1740, toen hij op een geografische missie was.
Q 24Welke Britse wetenschapper wist platina in 1741 te isoleren?
Charles Wood
Hij slaagde daarin los van de Spaanse ontdekking van het element in dezelfde periode.
Q 25Welke eigenschap van platina is vrijwel gelijk aan die van sommige glassoorten?
Uitzettingscoëfficiënt
Daardoor is het metaal geschikt voor het sealen van glaselektroden.
Q 26Hoeveel stabiele isotopen van platina komen in de natuur voor?
Vijf
Daarnaast komt er in de natuur één radioactieve isotoop met een zeer lange halveringstijd voor.
Q 27Welke Italiaan maakte als eerste in geschriften melding van platina?
Julius Caesar Scaliger
De oorspronkelijke bewoners van Amerika gebruikten het metaal toen al lange tijd.
Q 28In welk mineraal wordt platina in de aardkorst aangetroffen?
Sperryliet
Het metaal komt daarnaast ook ongebonden in de aardkorst voor.
Q 29Welke recordprijs in dollar per ounce bereikte platina op 4 maart 2008?
2273
Op de internationale goederenmarkten wordt de prijs van het metaal altijd in Amerikaanse dollars uitgedrukt.
Q 30Hoeveel jaar bedraagt de halveringstijd van de instabiele isotoop 193Pt?
50
Van platina zijn nog een aantal andere instabiele isotopen bekend.