Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Poollicht is het geomagnetische lichtverschijnsel in de bovenste lagen van de aardatmosfeer dat we kennen als noorderlicht en zuiderlicht. Geladen deeltjes van de zon botsen er op zuurstof en stikstof en kleuren de nachthemel groen, rood, roze of paars. Deze quiz test wat je weet over de natuurkunde achter het verschijnsel, de kleuren en hun hoogtes, de ontdekkingen van Sabine, Schwabe en Birkeland, de folklore van Scandinaviërs en Cree, en het poollicht op Jupiter, Saturnus en hun manen.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welke kleur komt bij poollicht het meest voor?
groen
Die kleur ontstaat bij botsingen van geladen deeltjes met zuurstofmoleculen op 100 tot 300 km hoogte.
Q 02Waardoor wordt poollicht veroorzaakt?
zonnewind
Die deeltjesstroom is vooral sterk bij uitbarstingen van plasmawolken op de zon; het poollicht wordt dan beter zichtbaar tot extreem veel sterker.
Q 03In welk seizoen is poollicht op hoge breedten vooral zichtbaar?
winter
Het verschijnsel is alleen bij duisternis te zien, en op hoge breedtes blijft het 's zomers zeer lang licht.
Q 04Naar welke streken wordt de deeltjesstroom van de zon door het magnetisch veld afgebogen?
Noord- en Zuidpool
Daar dringt de stroom met verhoogde snelheid de atmosfeer binnen, wat respectievelijk het noorderlicht en het zuiderlicht oplevert.
Q 05Hoe heet het zuiderlicht in het Latijn?
aurora australis
Het noorderlicht heet aurora borealis; beide zijn vormen van poollicht, dat vooral op hoge geografische breedtes zichtbaar is.
Q 06Hoeveel jaar duurt de activiteitscyclus van de zon?
11
In die tijdspanne neemt de zonneactiviteit toe en zwakt ze weer af; de kans op poollicht is het grootst in jaren met veel zonnevlekken.
Q 07Wat zorgt ervoor dat de deeltjesstroom van de zon richting de aarde wordt aangetrokken?
aardmagnetisch veld
Zonder die afbuiging zouden de geladen deeltjes de atmosfeer niet bij de polen met verhoogde snelheid binnendringen.
Q 08Wat is de Latijnse naam voor poollicht in het algemeen, ongeacht het halfrond?
aurora polaris
Het verschijnsel ontstaat in de bovenste lagen van de aardatmosfeer en heeft op elk halfrond een eigen naam.
Q 09Op welke atomen dragen de geladen zonnedeeltjes hun energie over in de bovenste atmosfeer?
zuurstof en stikstof
De energie die daarbij weer vrijkomt, wordt uitgestraald als talrijke emissielijnen in het spectrum van het poollicht.
Q 10Welk instrument zag Sabine afwijken tijdens de magnetische stormen die hij onderzocht?
kompas
Die wisselingen in het aardmagnetisme traden tegelijkertijd op met noorder- en zuiderlicht.
Q 11Waarvan zagen sommige middeleeuwse Europeanen een roodgloeiend poollicht als voorteken?
oorlog en bloedvergieten
Voor veel mensen was het verschijnsel waarschijnlijk angstaanjagend; verklaringen draaiden om leven, dood en de geestenwereld.
Q 12Waarmee worden de stralen vergeleken die uit een poollichtboog omhoogschieten?
zoeklichten
Zo'n boog staat doorgaans boven de noordelijke horizon; verder toont poollicht zich als gloed, bewegende bogen, stralenbundels of gordijnen.
Q 13Van welke elementen in de ionosfeer zijn blauw en paars poollicht afkomstig?
waterstof en helium
Q 21Wat ontstaat er tegen het einde van een poollichtverschijning?
diffuus uitziende eilanden
Ze doen sterk denken aan de kunstmatige verlichting van een bewolkte nachthemel boven verstedelijkte gebieden.
Q 22Volgens welk volk belandt wie sterft in de dansende geest van de aurora?
Cree
Dit volk uit Noord-Amerika heeft de aurora's altijd als heilig beschouwd.
Q 23Welke radiozenders raken enige uren vóór een poollichtverschijning ernstig gestoord?
kortegolfzenders
De storing hangt samen met een zonnevlek die naar de aarde is gericht: de geladen deeltjes van de uitbarsting bereiken dan onze atmosfeer.
Elke kleur van het poollicht hoort bij een eigen hoogte en een eigen deeltje dat wordt aangeslagen.
Q 14Welke Noorse ingenieur ontwikkelde de theorie achter het poollicht en bewees die met metingen?
Kristian Birkeland
Birkeland leefde van 1867 tot 1917; zijn theorie werd destijds nog niet wetenschappelijk aanvaard.
Q 15Hoe verwijzen de mythologieën van de Inuit en de Maori's onder meer naar de aurora's?
het branden van de hemel
In veel culturen hing de verklaring samen met leven en dood, de geestenwereld en de strijd tussen bovennatuurlijke krachten.
Q 16Waarmee is het zeldzame, vlammende en pulserende karakter van poollicht vergelijkbaar?
dansende kaarsvlammen
Sommige stralen lijken daarbij te roteren: een straal schuift een weinig opzij en verdwijnt, om plaats te maken voor een nieuwe.
Q 17Op welke hoogte, in kilometer, wordt de energie van het poollicht uitgestraald?
80 tot 1.000
Die straling bestaat uit talrijke emissielijnen, die samen het spectrum van het kleurrijke poollicht vormen.
Q 18Welke moleculen veroorzaken roze en donkerrood poollicht op 100 km hoogte?
stikstofmoleculen
Deze tinten verschijnen soms onder de zuurstofemissie die het poollicht zijn bekendste kleur geeft.
Q 19Hoe snel (in km per seconde) worden deeltjes bij plasma-uitbarstingen op de zon weggeslingerd?
300 tot 700
Het gaat om ionen en elektronen; bij zulke uitbarstingen is de deeltjesstroom vanaf de zon extra sterk en wordt het poollicht veel feller.
Q 20Waardoor wordt rood poollicht op meer dan 300 km hoogte veroorzaakt?
atomaire zuurstof
Lager, tussen 100 en 300 km, zorgen juist zuurstofmoleculen voor de bekendste kleur van het poollicht.
Q 24Welke Ierse sterrenkundige legde rond 1840 het verband tussen zonnevlekken en aardmagnetisme?
Edward Sabine
Sabine (1788-1883) was ook militair en onderzocht magnetische stormen die kompasnaalden deden afwijken.
Q 25Hoe heet het poollichtverschijnsel waarbij de stralen uit één vluchtpunt lijken te komen?
kroonverschijnsel
Het is in en rondom het geomagnetisch zenit te zien; de stralen lijken er ook naartoe getrokken te worden.
Q 26Wat zou volgens een Noor uit 1250 zoveel kracht geven dat het poollicht ermee werd ontstoken?
ijs op Groenland
Andere Scandinaviërs dachten eerder aan een weerspiegeling van de zee of zelfs van een school haringen.
Q 27In welk jaar werden de emissielijnen in het spectrum van het poollicht ontdekt?
1957
De ontdekking viel samen met het Internationaal Geofysisch Jaar; de theorie erachter was al eerder ontwikkeld.
Q 28Hoe heet het hemelverschijnsel dat Scandinaviërs aanzagen voor de weerschijn van een school haringen?
Herringblink
Ook een weerspiegeling van de zee zelf werd geopperd, lang voordat de wetenschap het verschijnsel kon verklaren.
Q 29Bij welke golflengte, in nanometer, straalt de meest voorkomende poollichtkleur uit?
557,7
Het licht komt van een spectraallijn die natuurkundigen een verboden overgang noemen.
Q 30Welke kosmologie wint door satellietmetingen langzaam terrein als verklaring van poollicht?
plasmakosmologie
De oorspronkelijke theorie werd destijds nog niet wetenschappelijk aanvaard; latere metingen vanuit de ruimte gaven haar alsnog gelijk.