Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Ruimteonderzoek is het verkennen van de ruimte met telescopen, satellieten, sondes en bemande vluchten. Wat begon als een wedloop tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie groeide uit tot een wereldwijde zoektocht naar exoplaneten, leven op Mars en de oorsprong van het heelal. Deze quiz neemt je mee langs de grote ruimtetelescopen, de Marsmissies, de lagrangepunten en de Nederlandse bijdragen van de ANS tot André Kuipers. Ook de raket zelf komt aan bod: van Chinees buskruit tot de eerste vlucht op vloeibare brandstof. Speel de vragen direct of print ze uit voor een quizavond.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Tussen welke twee landen speelde de ruimtewedloop zich af?
De Verenigde Staten en de Sovjet-Unie
Het in omloop brengen van satellieten had voor beide landen ook grote militaire betekenis, voor spionage en bewapening.
Q 02In welk land werd de raket uitgevonden?
China
In het jaar 998 zou ene Tang Fu een nieuw soort raket met een ijzeren kop hebben uitgevonden; in 1232 werden grote raketten ingezet tegen de Mongolen.
Q 03Welke infraroodtelescoop moet de Hubble-ruimtetelescoop vervangen?
James Webb
Hubble wordt vooral voor optische waarnemingen gebruikt en heeft daarnaast een infraroodcamera aan boord.
Q 04Waar staat het Keck-observatorium met zijn twee telescopen van 10 meter?
Hawaï
Dankzij de twee fysieke telescopen is interferometrie mogelijk; hier worden technieken ontwikkeld waarmee toekomstige ruimtetelescopen zullen werken.
Q 05In welk land staat de Very Large Telescope van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO)?
Chili
Het Supernova Cosmology Project gebruikt de VLT samen met Hubble en de Kecktelescoop om supernova's met een grote roodverschuiving te bestuderen.
Q 06Wat is de oudst bekende raketbrandstof?
Buskruit
Bij een vastebrandstofmotor zitten oxidator en brandbare stof voorgemengd en branden ze na ontsteking op als in een vuurpijl.
Q 07In welk jaar werd de Hubble-ruimtetelescoop gelanceerd?
1990
In mei 2009 kreeg de telescoop nieuwe gyroscopen en accu's, een Cosmic Origins Spectrograph en de groothoekcamera WFC3, die WFPC2 verving.
Q 08In welke periode speelde de ruimtewedloop zich ruwweg af?
1957-1975
De wedloop mondde uit in een bemande vlucht naar de maan, compleet met landing en veilige terugkeer naar de aarde.
Q 09Wie lanceerde op 16 maart 1926 als eerste een raket op vloeibare brandstof?
Robert Goddard
De vlucht duurde maar 2,5 seconde en kwam 12,5 meter hoog, maar geldt als sleutelmoment op weg naar de ruimtevaart.
Q 10Wat bleek uit de eerste foto's van de achterzijde van de maan?
Ze heeft meer kraters
De eerste foto's van die kant werden door de Russen gemaakt; de Amerikaanse Apollomissies brachten later maanstenen mee naar de aarde.
Q 11Hoeveel grote telescopen van 8,2 meter telt de Very Large Telescope (VLT)?
Vier
De vier dragen de namen Antu, Kueyen, Melipal en Yepun, of prozaïscher UT1 tot en met UT4; gekoppeld werken ze als één grote telescoop.
Q 12Welke spaceshuttle bracht de Chandra X-ray Observatory in 1999 in een baan om de aarde?
Columbia
Chandra neemt waar in het röntgengebied en kan dat alleen boven de Vanallengordels, vandaar de sterk elliptische baan.
Q 13Welke krant rectificeerde in 1969 haar bewering uit 1920 dat raketten niet in de ruimte werken?
The New York Times
De rectificatie verscheen daags na de lancering van Apollo 11 en was komisch door de droge stijl en omdat ze rijkelijk laat kwam.
Q 21Welke ESA-missie bevindt zich in een Lissajous-achtige baan rond lagrangepunt L2?
Gaia
Ook de Wilkinson Microwave Anisotropy Probe werd in dat lagrangepunt van aarde en zon geplaatst.
Q 22Op welke afstand van de aarde ligt lagrangepunt L2, aan de nachtzijde?
1,5 miljoen km
Stabiele lagrangepunten hebben als nadeel dat ze ruimtestof verzamelen dat het zicht van telescopen kan hinderen en schade kan veroorzaken.
Q 23Vóór welk jaar wilde Project Constellation de mens laten terugkeren naar de maan?
2020
Andere doelen waren het ISS in afgeslankte vorm afbouwen en de Space Shuttle tot 2010 veilig laten vliegen.
Q 14Wie ontdekten de Vanallengordels rond de aarde?
Amerikanen
De vroegste ontdekking van de ruimtevaart was dat mensen überhaupt kunnen overleven in gewichtloosheid.
Q 15Welke theorie ondersteunden de maanstenen die de Apollomissies meebrachten?
Dat de maan ooit deel uitmaakte van de aarde
Het menselijk lichaam past zich aan gewichtloosheid aan, waardoor juist de terugkeer naar de aarde moeilijkheden geeft.
Q 16In welk lagrangepunt is de zonneobservatiesatelliet SOHO geplaatst?
L1
SOHO beschrijft een baan om dat punt heen met een halve lange as van zo'n 660.000 km, zodat hij niet altijd precies in de richting van de zon staat.
Q 17Tot welk NASA-programma behoren Hubble, Chandra, Spitzer en Compton samen?
Great Observatories
Chandra doet zijn waarnemingen in het röntgengebied, terwijl Hubble vooral optische waarnemingen verricht en Spitzer het infrarood bestrijkt.
Q 18Wanneer landden de twee Mars Exploration Rovers op Mars?
Januari 2004
De robotwagentjes bewegen zich grotendeels zelfstandig voort, doen onderzoek, maken foto's en sturen informatie naar de aarde.
Q 19In welk decennium leverde Nederland met de ANS zijn eerste grote ruimtevaartbijdrage?
Jaren zeventig
ANS staat voor Astronomische Nederlandse Satelliet; Nederland ontwierp, bouwde en lanceerde het toestel zelf.
Q 20Boven welke hoogte is door de Van Allen-gordel geen bewoond ruimtestation mogelijk?
1.000 km
Ruimtetelescopen moeten door de snel evoluerende techniek en mogelijke schade regelmatig vervangen worden, wat veel duurder is dan renovatie op aarde.
Q 24Welk ruimteschip was de Crew Exploration Vehicle van Project Constellation?
Orion
Het programma wilde de aanwezigheid van de mens uitbreiden naar de rest van het zonnestelsel en commerciële en internationale partners laten deelnemen.
Q 25Hoe heet het syndroom waarbij gewichtloosheid ziekte en desoriëntatie veroorzaakt?
Ruimteaanpassingssyndroom
Het verscheen nadat de Russen ruimtevluchten van meerdere uren hadden ondernomen; de vroegste ontdekking was dat mensen gewichtloosheid überhaupt overleven.
Q 26Met welke stof werd de Spitzer Space Telescope gekoeld?
Vloeibaar helium
De telescoop draait in een heliocentrische baan achter de aarde aan om de zon en was de vierde in een reeks grote NASA-observatoria.
Q 27Welke naam droeg de Spitzer Space Telescope tot 18 december 2003?
SIRTF
De afkorting stond voor Space Infrared Telescope Facility; de telescoop neemt het heelal waar in het infrarode golflengtegebied.
Q 28Hoe ver van de aarde komt de röntgensatelliet Chandra op het verste punt van zijn baan?
133.000 km
Eén omwenteling duurt 64 uur en 18 minuten, waarvan 55 uur aan waarnemingen kunnen worden besteed.
Q 29Welke gestopte ESA-missie zou in nabije planetenstelsels naar aardachtige planeten zoeken?
Darwin
Elke telescoop zou minstens drie meter groot worden; samengevoegd zouden de beelden scherper zijn dan die van Hubble.
Q 30Sinds wanneer bevindt de NASA-sonde 2001 Mars Odyssey zich in een baan rond Mars?
24 oktober 2001
De sonde vertrok op 7 april 2001 aan boord van een Delta II-raket en werkte ondanks beschadigingen in 2003 nog altijd uitstekend.