Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Scheikunde is de wetenschap van stoffen: hoe atomen bindingen aangaan, hoe reacties verlopen en waarom lood nooit goud werd. Van de alchemie tot de nanotechnologie veranderde het vak de wereld. Deze quiz test wat je weet over de basis van de chemie, de geschiedenis van het vak en de grote namen, van Lavoisier tot Van 't Hoff. Ook de pH komt uitgebreid aan bod: zuren, basen, buffers en de zuurgraad van alledaagse stoffen als bier, bloed en zeewater.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welke pH heeft een neutrale waterige oplossing bij kamertemperatuur?
7
Zure oplossingen hebben een lagere waarde en dus een hoge zuurgraad; basische oplossingen een hogere waarde en een lage zuurgraad.
Q 02Welk deelgebied van de scheikunde houdt zich bezig met koolstofverbindingen?
Organische chemie
Fysische chemie omvat onder meer thermodynamica en kinetiek; scheikunde vormt ook een brug naar biologie, procestechnologie en materiaalkunde.
Q 03Welk bereik heeft de pH-schaal in de praktijk voor waterige oplossingen?
Van 0 tot 14
Waarden buiten dat bereik zijn mogelijk, maar zulke oplossingen zijn doorgaans zeer gevaarlijk: geconcentreerde zuren en basen.
Q 04Welk metaal wilden middeleeuwse alchemisten met de Steen der wijzen in goud veranderen?
Lood
Omdat het om elementen gaat, is zo'n transmutatie langs chemische weg onmogelijk; de kernfysica toonde later dat het via kernreacties wél kan.
Q 05Wie wordt beschouwd als de vader van het periodiek systeem der elementen?
Dmitri Mendelejev
Het periodiek systeem dat laboranten nu gebruiken is niet door hem opgesteld, maar wel op zijn bevindingen gebaseerd.
Q 06Hoe noemt men stoffen die uit atomen van één enkel chemisch element bestaan?
Enkelvoudige stoffen
Stoffen die uit meerdere atoomsoorten bestaan, heten samengestelde stoffen; alle stoffen zijn opgebouwd uit atomen.
Q 07Welke drank wordt lichter van kleur na het toevoegen van citroensap?
Thee
Kleurstoffen die verkleuren door H+-ionen op te nemen of af te staan, heten pH-indicatoren; lakmoes is de bekendste.
Q 08Hoe heet de binding waarbij elektronen gelijkelijk tussen twee buuratomen worden gedeeld?
Covalente binding
In metalen is er zelfs sprake van een zee van elektronen die over alle atomen verdeeld is.
Q 09Welke groente kleurt blauw of groen in basisch afwaswater en werkt zo als pH-indicator?
Rodekool
Aan recepten met deze groente wordt vaak zure appel, citroen of azijn toegevoegd om verkleuring tijdens het koken te voorkomen.
Q 10Welke beroemde natuurkundige was tevens een fervent alchemist?
Isaac Newton
Terugkijkend was de alchemie een wonderlijk mengsel van empirisch onderzoek en bijgeloof, zelfs hekserij.
Q 11Hoe heet een oplossing waarvan de pH nauwelijks verandert als er H+ bij komt of verdwijnt?
Buffer
Als bufferstoffen dienen bijvoorbeeld azijnzuur, citroenzuur en natriumfosfaten; de buffercapaciteit hangt af van hun concentratie.
Q 12Welke uitvinding luidde na de Tweede Wereldoorlog de halfgeleidertechnologie in?
Transistor
Daarna volgden de geïntegreerde schakeling en de computerrevolutie.
Q 13Hoeveel chemische elementen zijn er momenteel bekend?
118
De elementen die alleen in een laboratorium zijn gemaakt, vallen meestal in fracties van seconden spontaan uiteen.
Wie stelde de wet op dat de massa voor en na elke chemische reactie behouden blijft?
Q 21Welke pH heeft zeewater ongeveer?
8,5
Darmsap heeft dezelfde licht verhoogde pH, veroorzaakt door gal.
Q 22Wie introduceerde in 1909 het begrip pH?
Søren Sørensen
Hij deed dat in een publicatie over de meting van de waterstofionenconcentratie bij enzymatische processen.
Q 23Hoe heet het begrip dat beschrijft dat zuivere stoffen in precieze verhoudingen reageren?
Stoichiometrie
Vóór het eind van de 18e eeuw gooide men vaak willekeurige hoeveelheden stoffen bij elkaar en keek of er wat gebeurde.
Q 24Welke Nederlander besefte dat moleculen een driedimensionale structuur hebben?
Antoine Lavoisier
Hij ontdekte ook het principe van verbranding en begon nauwkeurig te wegen wat men bijeenvoegde en wat men verkreeg.
Q 15Wie ontdekte via vlamproeven dat elektronen rond de kern in schillen zijn gerangschikt?
Niels Bohr
Die rangschikking heet de elektronenconfiguratie; in de 20e eeuw maakte de golfmechanica de opbouw van het atoom begrijpelijk.
Q 16Wiens atoommodel beschrijft het atoom als een kern met daaromheen elektronen?
Ernest Rutherford
Het totale aantal protonen in een atoom is steeds gelijk aan het aantal elektronen, waardoor een molecuul elektrisch neutraal is.
Q 17Wat is de natuurlijke pH van de menselijke huid ongeveer?
5,5
‘pH-neutraal’ op cosmetica betekent dan ook niet een pH van 7, maar een pH die overeenkomt met die van de huid.
Q 18Hoe heet het bindingstype waarbij elektronen deels van het ene atoom naar het andere overgaan?
Ionogene binding
Het delen van elektronen tussen atomen vormt de basis van elke chemische binding.
Q 19Hoe heet het ion H3O+ dat ontstaat als een H+-ion zich aan een watermolecuul bindt?
Oxonium
Op Nederlandse havoscholen laat men die verfijning weg en rekent men gewoon met het H+-ion.
Q 20Welke sterke base wordt vaak gebruikt bij de titratie van een zure oplossing?
Natronloog
Bij een basische oplossing titreert men juist met een sterk zuur, meestal zoutzuur.
Jacobus Henricus van 't Hoff
Scheikundigen onderzoeken op moleculair en atomair niveau hoe deeltjes op elkaar inwerken en tot waarneembare fenomenen leiden.
Q 25Welke scheikundige verschafte veel inzicht in de opbouw van eiwitten en de kwantumchemie?
Linus Pauling
Met de ontrafeling van de chemische basis van het leven, zoals de citroenzuurcyclus, werd de biochemie een vrijwel zelfstandige wetenschap.
Q 26Ongeveer hoeveel van de bekende elementen komen ook in de natuur voor?
92
Het zwaarste natuurlijke element is uranium; de overige elementen zijn alleen in een laboratorium gemaakt.
Q 27Hoe heet het titratiepunt waarop evenveel base is toegevoegd als er zuur aanwezig was?
Equivalentiepunt
Een pH-indicator met het juiste omslagpunt maakt dat moment zichtbaar; de methode is nauwkeurig maar bewerkelijk.
Q 28Welke vroegere theorie werd verworpen toen bleek dat de massa bij verbranding gelijk blijft?
Flogistontheorie
Op die manier werden ook nieuwe elementen ontdekt, zoals zuurstof.
Q 29Hoe heet het verschijnsel dat een klein deel van de watermoleculen in water als ionen voorkomt?
Autoprotolyse
Twee H2O-moleculen vormen daarbij een positief H3O+-ion en een negatief OH−-ion.
Q 30Welke pH werd gemeten in het water van de Iron Mountain Mine, het zuurste natuurlijke water?
−3,6
De monsters werden in 1990 en 1991 genomen door geologen, nabij Redding in Noord-Californië.