Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Socrates schreef zelf niets op en geldt toch als een van de stichters van de westerse filosofie. Wat we over hem weten, komt van tijdgenoten als Plato, Xenophon en Aristophanes. Deze quiz loopt langs zijn manier van vragen stellen, zijn gezin en zijn rol in het woelige Athene van zijn tijd. Ook het proces komt aan bod: de aanklagers, de jury, zijn spottende tegeneis en zijn laatste dag.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welk insect zit in de bijnaam die Socrates in Athene kreeg?
Horzel
Hij werd bekend door de verslagen van zijn studenten en door de toneelstukken van een tijdgenoot.
Q 02Met wie was Socrates getrouwd?
Xanthippe
Hij had drie zoons, Sophroniscos, Lamprocles en Menexenos, die nog jong waren toen hij stierf.
Q 03Op welke plek in Athene was Socrates steevast te vinden tussen zijn luisteraars?
Agora
Tussen de toegewijde toehoorders stonden ook enkele achterdochtigen en zelfs afluisteraars.
Q 04Van welke giftige plant dronk Socrates een extract om zijn doodvonnis te ondergaan?
Scheerling
Het gif werkte langzaam, zodat hij te midden van leerlingen en vrienden nog een tijdje kon praten.
Q 05In welk jaar voor Christus stierf Socrates in Athene?
399
Hij werd rond 470/469 v.Chr. in dezelfde stad geboren en heet in het Oudgrieks Sokrates.
Q 06In welke komedie uit 423 v.Chr. steekt Aristophanes de draak met Socrates?
De Wolken
Het stuk toont Socrates als iemand met een verderfelijke invloed op de Atheense samenleving en zonder respect voor de goden.
Q 07Welke leraren richtten zich net als Socrates op menselijk gedrag in plaats van op de natuur?
Sofisten
Toch zette Socrates zich tegen hen af: hun nadruk op gelijk krijgen in plaats van gelijk hebben leidde volgens hem tot een cynische kijk op het leven.
Q 08Als welk type soldaat vocht Socrates in de Peloponnesische Oorlog?
Hopliet
Dat geldt als aanwijzing dat hij tot de middenklasse behoorde.
Q 09Hoe noemde Plato de algemene definities die hij buiten de zintuiglijke dingen zocht?
Ideeën
Plato kende er een zelfstandig bestaan aan toe; Socrates deed dat met zijn definities niet.
Q 10Wat was Plato eigenlijk voordat een ontmoeting met Socrates zijn leven omgooide?
Dichter
Op weg naar een wedstrijd bleef hij zo geboeid naar Socrates staan luisteren dat hij te laat was om zijn werk in te leveren.
Q 11Als welk traag dier stelde Socrates de stad Athene voor, die hij wakker wilde houden?
Paard
Die werkwijze leverde hem onvermijdelijk vijanden op: lang niet iedereen kon zijn manier van onderzoeken waarderen.
Q 12Hoe heet de moeilijkheid om vast te stellen wie de historische Socrates werkelijk was?
Het socratische probleem
De echte Socrates blijft verborgen: er bestaan alleen interpretaties van zijn opvattingen en idealiseringen van zijn leven.
Q 13Welke kliek zorgde in 404 v.Chr. voor een periode van terreur in Athene?
Dertig Tirannen
Socrates overleefde die tijd alleen doordat de kliek niet lang daarna werd vervangen door een nieuwe democratie.
Q 21Welke Griekse term duidt de socratische methode van onderzoek aan?
Elenchus
De methode is nog altijd een veelgebruikt hulpmiddel: een reeks vragen moet niet alleen antwoorden opleveren, maar ook fundamenteel inzicht aanmoedigen.
Q 22In welk jaar voor Christus werd Plato, de belangrijkste bron over Socrates, geboren?
427
Veel geleerden menen dat Plato als literair kunstenaar zijn leermeester te veel vereerde en diens imago overdreef.
Q 23Welke jonge, onervaren aanklager veegt Socrates in Plato's Apologie van tafel?
Meletus
Gevaarlijker vond Socrates de vroegste aanklagers, die hem al lang in een kwaad daglicht stelden en grotendeels anoniem bleven.
Q 14Welk beroep had de moeder van Socrates?
Vroedvrouw
Socrates gebruikte dat beroep als beeld voor zijn gesprekken: de ander beurtelings aansporen en afremmen tot de kennis ter wereld komt.
Q 15Welke dialoog van Plato speelt op de dag dat het doodvonnis van Socrates wordt voltrokken?
Phaedo
Op die dag besprak hij nog allerlei filosofische kwesties; zo geloofde hij in de onsterfelijkheid van de ziel.
Q 16Welke methode van redeneren paste Socrates toe, van losse details naar het geheel?
Inductieve
Door vele individuele inzichten te toetsen probeerde hij tot een algemeen geldende waarheid te komen.
Q 17In welke dialoog van Plato laat Socrates de kans voorbijgaan om uit Athene te ontsnappen?
Crito
Na jaren als burger de wetten van zijn stad te hebben onderschreven vond hij het onjuist zich aan een daarop gebaseerd oordeel te onttrekken.
Q 18Hoe noemde Socrates zijn gesprekstechniek om kennis bij een ander naar boven te halen?
Maieutiek
Echte kennis vond men volgens hem alleen in zichzelf; wat men van horen zeggen of zien doen had, gold als namaakkennis.
Q 19Waarop sloegen de nieuwe goddelijke wezens uit de aanklacht tegen Socrates waarschijnlijk?
Daimon
Ook zijn kritiek op de Atheense democratie en het afbreken van gevestigde opvattingen van de elite lagen zeer gevoelig.
Q 20Wie schreef in zijn Metafysika dat Socrates zich als eerste denker op definities richtte?
Aristoteles
Volgens dat werk ging Socrates voorbij aan de fysieke wereld en wijdde hij zijn denken aan de moraal, waarin Plato hem volgde.
Q 24Hoeveel jaar oud was Plato ongeveer toen Socrates werd veroordeeld?
28
Net als andere jongelingen van zijn sociale klasse kwam Plato vaak met Socrates in contact en kende hij hem erg goed.
Q 25Hoe heette de vermeende tweede vrouw die Socrates op latere leeftijd zou hebben gehuwd?
Myrto
Twee van zijn drie zoons waren misschien haar kinderen, maar veel historici verwerpen haar bestaan.
Q 26Voor vergrijpen van vóór welk jaar v.Chr. gold in Athene een algemene amnestie?
403
Daardoor ging het proces tegen Socrates formeel alleen over vergrijpen uit de laatste vier jaar.
Q 27In welk werk van Xenophon adviseert Socrates over het beheren van een vermogen?
Oeconomicus
Die praktische, hulpvaardige raadgever wijkt af van de materieel onverschillige denker die Plato beschrijft.
Q 28Wie was de invloedrijkste van de drie aanklagers in het proces tegen Socrates?
Anytus
Hij was een voorvechter van de democratische partij in Athene.
Q 29Na welke zeeslag was Socrates toevallig voorzitter van de Atheense volksvergadering?
Arginusae
Het volk wilde de bevelhebbers zonder proces veroordelen. Socrates kwam alleen te staan en bleef weigeren, maar werd overstemd.
Q 30Welke filosofische school vermeldde als eerste een tweede levensgezellin van Socrates?
Peripatetische
Plato en Xenophon zwijgen over haar, en daarom verwerpen veel historici haar bestaan.