Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Taalkunde is de wetenschappelijke studie van natuurlijke talen: hoe klanken, woorden en zinnen in elkaar zitten, hoe betekenis ontstaat en hoe talen in de loop van de tijd veranderen. Het vak heeft een lange geschiedenis, van de Griekse grammatici en de Romein Varro tot De Saussure en de generatieve revolutie van Noam Chomsky. Deze quiz loopt langs de deelgebieden van het vak, de grote namen uit de geschiedenis en het leven en werk van Chomsky, de invloedrijkste taalwetenschapper van de twintigste eeuw. Speel direct of print de vragen uit voor een quizavond.
Alle 27 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welk bijbelverhaal is een voorbeeld van de mythe dat de goden de taal aan de mensen schonken?
Toren van Babel
Vele volkeren ontwikkelden onafhankelijk van elkaar zo'n mythologie, mogelijk na de confrontatie met sprekers van een andere taal.
Q 02Onder welke andere naam staat de taalkunde ook bekend?
Linguïstiek
Het vak wil talen beschrijven zoals mensen ze werkelijk gebruiken, niet voorschrijven hoe ze zouden moeten zijn.
Q 03Welk alfabet ontwierpen Cyrillus en Methodius in de 9de eeuw voor de Slavische talen?
Cyrillisch
Het schrift werd ontworpen als een variant van het Griekse alfabet.
Q 04Welke discipline bestudeert de groepering van woorden in zinnen?
Syntaxis
Daarbij gaat het om de betekenis van de woordvolgorde en om morfologische aanpassingen die de functie van een woord in de zin wijzigen.
Q 05Welke discipline bestudeert de betekenis van taaluitingen?
Semantiek
Het gaat daarbij om de betekenis van woorden, zinnen en hele teksten.
Q 06Aan welke instelling is Noam Chomsky emeritus hoogleraar taalkunde?
Massachusetts Institute of Technology
Chomsky ging er doceren direct na zijn promotie en raakte in de decennia daarna steeds meer betrokken bij politiek.
Q 07Hoe heet een verzameling taalgegevens die wordt onderzocht om te leren hoe taal wordt gebruikt?
Corpus
Hedendaagse taalkundigen bedoelen er meestal een gedigitaliseerde tekstverzameling met zoekfuncties en annotaties mee.
Q 08Hoe heet Chomsky's hypothese van een aangeboren taal die taalovereenkomsten verklaart?
Universele grammatica
De hypothese wordt afgekort tot UG en vormt de kern van zijn rationalistische, cartesiaanse taalkunde.
Q 09Hoe heet de taalkunde die niet één taal maar natuurlijke talen in het algemeen bestudeert?
Algemene taalkunde
Een andere naam voor dit vakgebied is universele taalwetenschap.
Q 10Uit de studie van welke taal ontstond in de 19de eeuw de Indo-Europese hypothese?
Sanskriet
Volgens die hypothese delen de oude talen van India een gemeenschappelijke voorouder met de Romaanse, Keltische, Germaanse, Griekse en Slavische talen.
Q 11Van welke taalkundige stroming geldt Noam Chomsky als grondlegger?
Generatieve taalkunde
Hij geldt daardoor als de invloedrijkste taalwetenschapper van de 20e eeuw.
Q 12Welke discipline bestudeert wat een spreker met een taaluiting probeert te bereiken?
Pragmatiek
Ook de gebaren van gebarentaalsprekers worden in de taalkunde als taaluitingen opgevat.
Q 13Hoe heet een abstracte klank die taalgebruikers als één klank ervaren?
Foneem
De concrete uitspraak kan objectief verschillen naargelang de klanken die eraan voorafgaan of erop volgen.
Q 21Welke naamval dankt zijn naam aan Varro's foute vertaling 'geval van de beschuldiging'?
Accusatief
De Griekse term betekende eigenlijk 'geval van de oorzaak'; Varro vertaalde de namen van de naamvallen letterlijk.
Q 22Hoe heet het probleem dat sprekers anders praten zodra ze weten dat ze geobserveerd worden?
Paradox van de waarnemer
Om ethische redenen moet de onderzoeker vooraf toestemming van de spreker hebben, wat de spontaneïteit verder ondermijnt.
Q 23Wat classificeert de naar Chomsky genoemde Chomskyhiërarchie?
Formele talen
De indeling heeft toepassingen in de informatica, omdat ze raakvlakken en isomorfieën heeft met de automatentheorie.
Q 14Hoe heet de taalkunde die de toestand van een taal op een bepaald moment bestudeert?
Synchrone taalkunde
Het onderscheid met de studie van taalverandering werd geïntroduceerd door De Saussure.
Q 15Hoe heet de tak van de taalkunde die taal als geïntegreerd, sociaal systeem bestudeert?
Toegepaste taalkunde
De andere traditie bestudeert taal juist als een autonoom, intern samenhangend systeem, los van andere wetenschappen.
Q 16In welke stad werd Noam Chomsky geboren?
Philadelphia
Chomsky groeide op ten tijde van de Grote Depressie in een omgeving van immigranten.
Q 17Welke discipline is de leer van de betekenisonderscheidende klanken van een taal?
Fonologie
Het vak wordt vaak verward met de algemene klankleer, die klanken articulatorisch, akoestisch en perceptief bestudeert.
Q 18Welke term gebruikte Ferdinand de Saussure voor het abstracte, gedeelde taalsysteem?
Langue
De individuele taaluitingen duidde hij aan met een aparte term, die letterlijk 'woord' betekent.
Q 19Voor welke taalkundige stroming waren Chomsky's inzichten de doodsteek?
Behaviorisme
Zijn afwijzing van die stroming verklaart volgens hemzelf ook zijn politieke opvattingen: de mens heeft een wil en hoeft zich niet te schikken.
Q 20Hoe noemt Chomsky de kennis die moedertaalgebruikers van hun taal hebben?
Competentie
Het eigenlijke communicatiegedrag van sprekers krijgt bij hem een aparte naam, als tegenhanger van die kennis.
Q 24Op hoeveel auteurs na was Chomsky tussen 1980 en 1992 de meest geciteerde auteur?
Zeven
Alleen Marx, Lenin, Shakespeare, Aristoteles, de Bijbel, Plato en Freud gingen hem voor.
Q 25Wie schreef rond het jaar 100 v.Chr. de oudste bewaard gebleven beschrijving van de Griekse taal?
Dionysius Thrax
Het werk draagt de titel Technè grammatikè; latere Latijnse grammatici grepen op zijn woordclassificatie terug.
Q 26Uit hoeveel boekdelen bestond Varro's werk over de Latijnse taal?
25
Slechts de delen 5 tot en met 10 zijn overgeleverd; Varro's classificatie van de woordsoorten was origineel.
Q 27Hoeveel klinkers onderscheidde het IJslands in de 12de eeuw?
36
Een anonieme IJslandse geleerde, de 'Eerste Grammaticus', ontwikkelde toen een fonologische analyse om een IJslandse versie van het Latijnse alfabet te maken.