Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Tuberculose, kortweg tbc, is een bacteriële infectieziekte die eeuwenlang gevreesd werd en wereldwijd nog altijd veel slachtoffers maakt. Deze quiz loopt langs de geschiedenis van de ziekte, van de ontdekking van de bacterie tot de kuren in sanatoria, en langs besmetting, diagnostiek en behandeling. Ook resistente vormen, verouderde ingrepen en de sporen van tbc in opera en literatuur komen aan bod.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Hoe raken de meeste mensen met tuberculose besmet?
Ingeademde druppeltjes
Vooral bij hoesten verspreiden patiënten met longtuberculose zeer veel bacteriën.
Q 02Welke arts maakte in 1882 bekend dat hij de bacterie achter tuberculose had ontdekt?
Robert Koch
Voor die ontdekking kreeg hij in 1905 de Nobelprijs voor de Geneeskunde.
Q 03Welke gewoonte geldt als risicofactor voor het ontwikkelen van tuberculose?
Roken
Ook een verlaagde afweer en een jonge leeftijd vergroten de kans dat een besmetting tot ziekte leidt.
Q 04Met welk soort geneesmiddelen is tbc meestal te behandelen?
Antibiotica
De meest gebruikte middelen zijn isoniazide, rifampicine, pyrazinamide en ethambutol, die in combinatie worden gegeven.
Q 05Welke naam had tuberculose vroeger in de Nederlandse volksmond?
Tering
Snel verlopende gevallen kregen daarbij de toevoeging 'vliegende'.
Q 06Waarin worden bij de mantouxtest gezuiverde eiwitten van de tbc-bacterie gespoten?
Huid
De uitslag wordt opgegeven in het aantal millimeters dat de zwelling breed is; een rode verkleuring telt niet mee.
Q 07Welke bijnaam met een kleur erin kreeg tuberculose ook?
Witte pest
De afkortingen tbc en tb stammen uit de tijd dat er nog geen werkzame geneesmiddelen tegen de ziekte bestonden.
Q 08Welke lokale dienst voert in Nederland het contactonderzoek rond een tbc-patiënt uit?
GGD
Bij dat onderzoek geldt het ringprincipe: wie het intensiefst contact had, zoals gezinsleden of collega's, wordt het eerst onderzocht.
Q 09Hoe lang duurt de gebruikelijke behandeling van tuberculose minimaal?
Zes maanden
De behandeling vindt meestal thuis plaats met isolatiemaatregelen; een minderheid wordt opgenomen in een ziekenhuis of sanatorium.
Q 10Welk deel van de long wordt het meest door tuberculose aangetast?
Bovenkwabben
De reden is niet helemaal duidelijk; mogelijk speelt een betere luchtstroom of een slechtere afvoer van lymfe daar een rol.
Q 11Wat veroorzaakten artsen vroeger bewust om een door tbc aangedane long rust te geven?
Klaplong
Omdat de lucht spontaan verminderde, moest er geregeld, bijvoorbeeld wekelijks, worden bijgevuld.
Q 12Welke voorwerpen werden in de jaren veertig in de borstholte van tbc-patiënten gebracht?
Pingpongballen
Ze moesten de long samendrukken; paraffine en vet dienden als alternatief.
Q 13Op welke datum werd in 1982 de eerste Wereldtuberculosedag gehouden?
24 maart
De dag viel precies 100 jaar na de ontdekking van de tuberculosebacterie en werd gesponsord door de Wereldgezondheidsorganisatie.
Q 21Welke onderzoeker kreeg de Nobelprijs voor geneeskunde voor de ontdekking van streptomycine?
Selman Waksman
Hij isoleerde de stof samen met Albert Schatz en Elizabeth Bugie, maar claimde de ontdekking later geheel voor zichzelf.
Q 22Bij welke kleuring worden mycobacteriën niet door zuur ontkleurd?
Ziehl-Neelsen
Aan die eigenschap danken mycobacteriën de aanduiding zuurvaste staven.
Q 23Waarvoor staat de afkorting BAL in het onderzoek naar tuberculose?
Broncho-alveolaire lavage
Bij een bronchoscopie wordt een beetje water in de long gebracht, dat later weer wordt opgezogen en onderzocht.
Q 14Wie stelde in de jaren 1940 het pasteuriseren van melk in Nederland verplicht?
De Duitse bezetters
Nederland was daarmee de laatste van Europa; tot die tijd kwam een tiende van de tuberculose in het land door melk.
Q 15Hoe heten tuberkels, de knolvormige lichaampjes bij tuberculose, ook wel?
Granulomen
Aan deze lichaampjes, kenmerkend voor ontstekingen door deze bacteriegroep, dankt de ziekte haar naam.
Q 16Bij welk deel van de besmette mensen wordt de 'slapende' tbc-bacterie later weer actief?
10%
Dat heet post-primaire tuberculose, met een voorkeur voor de bovenste longkwabben.
Q 17Hoeveel Nederlanders stierven rond 1900 jaarlijks ongeveer aan tuberculose?
10.000
Nederland telde toen ongeveer vijf miljoen inwoners en in totaal overleden er jaarlijks 90.000 mensen.
Q 18Hoe heet het als iemand wordt besmet met een tbc-bacterie die al resistent is?
Primaire resistentie
Wordt de bacterie pas tijdens de behandeling ongevoelig, dan spreekt men van een secundaire vorm.
Q 19In welke stad zetelt de International Union Against Tuberculosis and Lung Disease?
Parijs
Deze internationale organisatie, afgekort IUATLD, zet zich in om tuberculose te bestrijden.
Q 20Onder welke naam is gedissemineerde, wijdverspreide tuberculose algemeen bekend?
Miliaire tuberculose
Ongeveer een tiende van de gevallen van tuberculose buiten de longen heeft deze ernstige vorm.
Q 24In welke plaats opende in 1855 het eerste sanatorium voor tbc-patiënten?
Görbersdorf
De plaats lag destijds in Duitsland en heet sinds de Poolse overname Sokołowsko.
Q 25Hoeveel van de 53 XDR-TB-patiënten in KwaZoeloe-Natal overleden bij de uitbraak van 2006?
52
XDR-TB komt vooral in Oost-Europa en Rusland voor en is nog moeilijker te behandelen dan MDR-TB.
Q 26In welk jaar gaf de WHO groen licht voor het BPaL-regime tegen resistente tuberculose?
2019
Dit regime bevat nieuwe medicijnen, bestaat geheel uit tabletten en duurt veel korter dan de oudere behandeling van resistente tbc.
Q 27Welke nervus werd gekneusd of doorgesneden om het middenrif halfzijdig te verlammen?
Phrenicus
Zo kreeg de long minder ruimte; een alternatief was het inspuiten van fenol bij deze zenuw.
Q 28Op welke kweekbodem wordt de bekendste tuberculosekweek gedaan?
Löwenstein-Jensen
Omdat de bacterie maar langzaam groeit, duurt zo'n kweek erg lang; in een vloeibaar medium is een uitslag al na 1-2 weken mogelijk.
Q 29Welke mutatie verklaart iets meer dan de helft van de INH-resistentie bij tbc-bacteriën?
katG
Bij INH komen verschillende mutaties voor die de bacterie in meer of mindere mate resistent maken, wat sneltesten lastiger maakt.
Q 30Hoeveel SNPs mogen tbc-bacteriën in Nederland hooguit verschillen om één cluster te vormen?
12
Met zulke clusters en contactonderzoek valt soms te achterhalen door wie een patiënt eerder is besmet.