Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Volksgezondheid gaat over de gezondheid van een hele bevolking en over alles wat overheden en gemeenschappen doen om ziekten te voorkomen. Deze quizvragen lopen van kloosters, gilden en quarantaine in de middeleeuwen tot de instellingen van nu in Nederland, België en Suriname. Ook de Spaanse griep komt aan bod: de pandemie van 1918 die de wereld en de Lage Landen hard trof.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welke organisatie steunt nationale overheden bij het uitbouwen van de volksgezondheid?
Wereldgezondheidsorganisatie
Ook landelijke instellingen spelen een rol: in Nederland onder meer het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en het RIVM.
Q 02Waarom kreeg de Spaanse griep haar naam?
Spaanse kranten berichtten er als eerste over
Spanje was neutraal in de Eerste Wereldoorlog en kende geen oorlogscensuur; de oorsprong van de ziekte ligt er naar alle waarschijnlijkheid niet.
Q 03Waar staat de M voor in RIVM, het Nederlandse rijksinstituut voor volksgezondheid?
Milieu
Het instituut is naast het ministerie een van de overheidsinstellingen die zich in Nederland met de gezondheid van de bevolking bezighouden.
Q 04Met welke term werd vroeger ‘bedorven’ lucht aangeduid die ziekten zou verspreiden?
miasma
Stedelijke autoriteiten zagen vervuiling als bedreiging, zowel door fysieke oorzaken en stank als door zondig gedrag.
Q 05Uit welke middeleeuwse instellingen ontwikkelden zich later de ziekenhuizen?
gasthuizen
De zorg begon in kloosters, die gasten, zieken en later ook stedelijke armen opvingen.
Q 06Welke zieken werden in voormoderne steden door artsen opgespoord en geïsoleerd?
melaatsen
Aan de ziekte kleefden sterke morele connotaties; artsen werkten bij het opsporen samen met de stedelijke overheden.
Q 07In welke jaren woedde de Zwarte Dood, die tot nieuwe gezondheidsmaatregelen leidde?
1346-53
Bewoners van het oostelijke Middellandse Zeegebied en West-Europa reageerden op de massale sterfte met protocollen over onder meer vleesconsumptie en begrafenis.
Q 08Welk land hield de Spaanse griep aanvankelijk buiten met een strikte maritieme quarantaine?
Australië
In 1919 brak de ziekte er toch uit: ondanks alle maatregelen werd 40% van de bevolking ziek.
Q 09In welk land stierven 12 tot 13 miljoen mensen tijdens de Spaanse griep?
India
De ziekte werd er Bombay Fever genoemd; het land telde toen ongeveer 300 miljoen inwoners.
Q 10Hoe heten in de volksgezondheid factoren als preventie, leefstijl en omgeving?
determinanten
Ook de gezondheidszorg zelf en genetische en verworven eigenschappen horen bij die factoren.
Q 11Van welk type was het virus dat de Spaanse griep veroorzaakte?
H1N1
Het type werd bevestigd aan de hand van viraal RNA uit de long van een soldaat die in 1918 was gestorven.
Q 12Voor welke reizigers regelden religieuze instellingen ook waterputten, fonteinen en bruggen?
pelgrims
Zowel in de islam als in het christendom bevorderden instellingen en liefdadigheidsorganisaties zo het morele en fysieke welzijn.
Q 13Welke organisaties hielpen in voormoderne steden bij het afvoeren van afval?
ambachtsgilden
Slagers en leerbewerkers zijn voorbeelden; hun organisaties waakten ook over de arbeidsveiligheid van de leden.
Q 21Om de hoeveel tijd publiceert het RIVM de Volksgezondheid Toekomst Verkenning?
vier jaar
Andere hulpmiddelen bij onderzoek en beleid zijn de Nationale Atlas Volksgezondheid en het Nationaal Kompas Volksgezondheid.
Q 22Bij lijders aan welke ziekte brak de Spaanse griep volgens Amerikaans onderzoek vaker uit?
tuberculose
De aandoening kwam toen vaak voor bij volwassenen, wat het hoge sterftecijfer in die groep zou kunnen verklaren.
Q 23Welke raden uit de pesttijd werden reguliere stedelijke en later nationale instellingen?
gezondheidsraden
Ze ontstonden samen met quarantainevoorzieningen als nieuwe reactie op de massale sterfte.
Q 14Hoeveel mensen raakten naar schatting besmet met de Spaanse griep?
een half miljard
Dat was ongeveer een derde van de toenmalige wereldbevolking, die op 1,8 miljard mensen wordt geschat.
Q 15Op welke leer berustte de geneeskunde in West-Europa, Byzantium en de islamitische wereld?
humorenleer
De leer gaat terug op Hippocratische en Galenische ideeën; gezondheid werd in dit wereldbeeld beïnvloed door de omgeving, zoals klimaat en voedsel.
Q 16Waarin zijn Nederlandse artsen Maatschappij + Gezondheid gespecialiseerd?
publieke gezondheidszorg
Het vak richt zich op de bevolking als geheel, met collectieve maatregelen zoals het voorkómen van ziekten.
Q 17Hoeveel mensen stierven volgens het CBS in Nederland aan de Spaanse griep en complicaties?
38.000
Longontsteking was een veelvoorkomende complicatie; het sterftecijfer steeg van 13,12 naar 17,10 per 1000 inwoners.
Q 18Hoe heet de te sterke afweerreactie die de sterfte door de Spaanse griep kan verklaren?
cytokinestorm
Het virus trof vooral mensen van 20 tot 40 jaar, die normaal het sterkste immuunsysteem hebben.
Q 19Welke documenten gaven steden af aan reizigers om hun inwoners tegen ziekten te beschermen?
gezondheidspapieren
Daarnaast vormden bewakers sanitaire cordons en gingen steden morbiditeits- en sterftecijfers verzamelen.
Q 20In welke provincie eiste de Spaanse griep verhoudingsgewijs de meeste slachtoffers?
Drenthe
Met 67,92 doden per 10.000 inwoners lag de sterfte er bijna 2,5 maal zo hoog als in het hele land.
Q 24Hoe werd de Spaanse griep aanvankelijk in Duitsland genoemd?
Vlaamse griep
Ook de gangbare naam is misleidend: de oorsprong van de pandemie is onbekend en ligt waarschijnlijk niet in Spanje.
Q 25In welk jaar slaagden microbiologen erin het virus van de Spaanse griep na te maken?
2005
Het onderzoek gebruikte longweefsel van slachtoffers die in Alaska begraven lagen.
Q 26Aan wie wordt de officiële Engelse definitie van public health uit 1988 toegeschreven?
Acheson
De definitie spreekt van ziekte voorkomen, leven verlengen en gezondheid bevorderen via georganiseerde inspanningen van de samenleving.
Q 27In welke maand van 1918 dook de term ‘Spaansche griep’ voor het eerst in Nederland op?
juli
De term kwam over uit berichten uit het Verenigd Koninkrijk.
Q 28Met welke drank wordt in ‘Frank van Wezels roemruchte jaren’ de Spaanse griep bestreden?
jenever
De roman van A.M. de Jong gaat over de mobilisatie van het Nederlandse leger tussen 1914 en 1918.
Q 29Welke organisatie beheert de klinieken in het binnenland van Suriname?
Medische Zending
Langs de kust vallen de klinieken onder een andere dienst; landelijk zijn er meer dan honderd poliklinieken.
Q 30In welke Noord-Franse plaats werd de Spaanse griep mogelijk voor het eerst waargenomen?
Étaples
Daar lag het grootste Britse legerkamp in Frankrijk, met in 1917 ongeveer 100.000 manschappen.