Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Azot wypełnia większość powietrza, którym oddychamy, a mimo to mało kto wie o nim coś więcej niż symbol N. Ten quiz sprawdza, co naprawdę pamiętasz z chemii. Pytania dotyczą odkrycia i nazwy pierwiastka, jego właściwości, ciekłego azotu, roli w życiu roślin i wpływu na organizm człowieka. Osobna część dotyczy metody Habera i Boscha, czyli przemysłowej syntezy amoniaku, dzięki której powstają nawozy azotowe.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Ile procent objętości powietrza stanowi azot?
78,09%
W litosferze Ziemi jest go nieporównanie mniej: jego zawartość wynosi tam zaledwie 50 ppm.
Q 02Jaką liczbę atomową ma azot?
7
Azot to niemetal z 15. grupy układu okresowego, którą od jego nazwy określa się mianem azotowców.
Q 03Jakim środkiem jest w technice ciekły azot?
chłodzącym
Dzięki ciekłemu azotowi uzyskuje się temperatury poniżej −100 °C.
Q 04Z jakim pierwiastkiem łączy się azot w metodzie Habera i Boscha?
wodorem
Produktem tej syntezy jest amoniak, wytwarzany na skalę przemysłową przy użyciu katalizatorów i wysokiego ciśnienia.
Q 05Co skrapla się w przemysłowej metodzie otrzymywania azotu?
powietrze
Stosuje się przy tym odpowiednie ciśnienie i temperaturę, a otrzymaną ciecz rozdziela przez frakcjonowanie.
Q 06Który niemiecki fizykochemik odkrył metodę bezpośredniej syntezy amoniaku z pierwiastków?
Fritz Haber
Odkrycie pozwoliło wytwarzać amoniak na skalę przemysłową metodą ekonomicznie opłacalną.
Q 07Z deficytem jakiego barwnika wiąże się blady kolor roślin przy niedoborze azotu?
chlorofilu
Barwnik ten bierze udział w procesie fotosyntezy, a skrajny brak azotu może zabarwić fragmenty liści na żółtawobrązowo.
Q 08W jakiej fazie życia rośliny najbardziej potrzebują azotu?
wzrostu
Roślina potrafi akumulować azot, więc przy wysokim stężeniu w glebie pobiera go znacznie szybciej, niż sama rośnie.
Q 09W postaci jakiej cząsteczki występuje azot w stanie wolnym?
dwuatomowej
Wzór takiej cząsteczki zapisuje się jako N2.
Q 10Jak inaczej nazywa się choroba dekompresyjna, wywoływana przez pęcherzyki azotu?
kesonowa
Groźne dla zdrowia i życia jest wydzielanie się azotu z tkanek w postaci pęcherzyków gazu podczas zmniejszania ciśnienia.
Q 11Jakim wiązaniem połączone są atomy w cząsteczce azotu?
potrójnym
Bardzo wysoka energia tego wiązania, około 945 kJ/mol, sprawia, że azot jest bierny chemicznie.
Q 12Jakie zjawisko, obok bakterii, w naturze wiąże azot z atmosfery?
wyładowania atmosferyczne
Bakterie azotowe wiążą ten pierwiastek w brodawkach roślin.
Q 13W którym roku odkryto azot?
1772
Odkrywca usunął z powietrza tlen, spalając substancje w zamkniętej przestrzeni.
Q 14Jaki metal jest katalizatorem w konwertorze syntezy amoniaku?
Q 21W którym roku uzyskano wysokociśnieniową odmianę alotropową zwaną azotem czarnym?
2020
Odmiana ta powstaje pod ciśnieniem 1,4 mln atm i w temperaturze około 4000 °C.
Q 22W którym roku Haber otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii?
1918
Nagrodzono go za odkrycie metody bezpośredniej syntezy amoniaku z pierwiastków.
Q 23Która z tych nazw była dawniej używana w polszczyźnie na określenie azotu?
dusień
Drugą nazwą, której używano dla tego pierwiastka, był saletroród.
Q 24Ile procent azotu w glebie tkwi w związkach organicznych zbyt złożonych dla roślin?
żelazo
Do metalu dodaje się promotory, które zwiększają skuteczność działania katalizatora.
Q 15Z jaką rodziną roślin żyją w symbiozie bakterie brodawkowe wiążące azot?
bobowatymi
Rodzinę tę dawniej nazywano motylkowatymi; inne bakterie azotowe żyją swobodnie w glebie.
Q 16W jakiej temperaturze azot skrapla się pod normalnym ciśnieniem?
−195,8 °C
Powstaje bezbarwna ciecz, która po dalszym schłodzeniu, do −210,01 °C, zestala się.
Q 17W tkankach bogatych w jakie związki azot rozpuszcza się lepiej pod zwiększonym ciśnieniem?
lipidy
Taką tkanką jest na przykład mózg, dlatego pojawiają się objawy zatrucia, między innymi euforia i spowolnienie reakcji na bodźce.
Q 18Który narząd może ulec martwicy przy długotrwałym niedoborze azotu u człowieka?
wątroba
Zaburzenie bilansu azotowego może też powodować utratę masy ciała oraz obrzęki.
Q 19Czyje nazwisko noszą naczynia do przechowywania i transportu skroplonego azotu?
Dewara
W formie gazowej azot przewozi się natomiast w temperaturze otoczenia w stalowych butlach.
Q 20Które izotopy azotu są stabilne?
14N i 15N
W stanie wolnym atomy tego pierwiastka łączą się w cząsteczki N2.
99%
Rośliny nie przyjmują też wolnego azotu z atmosfery, ponieważ wymagają jego związków.
Q 25Z czym reaguje azot w przemysłowym procesie prowadzącym do cyjanamidu wapnia?
karbidem
To wysokotemperaturowy sposób wiązania azotu; obok cyjanamidu w reakcji powstaje węgiel.
Q 26Kto jako pierwszy zaproponował polską nazwę „azot”?
Filip Walter
Zrobił to w 1844 roku; łacińska nazwa nitrogenium ma zupełnie inne pochodzenie.
Q 27Z kim Carl Bosch podzielił Nagrodę Nobla w 1931 roku?
Friedrichem Bergiusem
Wyróżniono ich za badania nad reakcjami prowadzonymi w wysokich ciśnieniach.
Q 28Rozkład termiczny jakiego związku w próżni daje najczystszy azot?
azydku sodowego
Termiczny rozkład azotynu amonu też daje azot o wysokiej czystości, ale z małymi ilościami tlenków azotu.
Q 29Jaką strukturę krystaliczną ma odmiana β stałego azotu?
heksagonalną
Odmiana α przechodzi w nią w temperaturze –237,5 °C.
Q 30Ile wynosi odległość między atomami w cząsteczce diazotu N≡N?
1,10 Å
W azocie czarnym atomy leżą dalej od siebie: odległości w pofałdowanych warstwach to 1,34 i 1,43 Å.