Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Aspiryna, czyli kwas acetylosalicylowy, to jeden z najczęściej stosowanych leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych na świecie. Jej historia zaczyna się od kory wierzby, a kończy w laboratoriach i sądach patentowych. Quiz sprawdza wiedzę o działaniu leku, dawkowaniu i przeciwwskazaniach, a także o chemikach Bayera, sporach o nazwę i wojennych zawirowaniach wokół produkcji.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Z kory jakiego drzewa w latach 1828–1829 wyizolowano salicynę?
wierzba
Salicyna to glikozyd fenolowy, połączenie saligeniny z glukozą; wyizolowali ją Niemiec Johann Buchner i Francuz Pierre-Joseph Leroux.
Q 02Jak nazywa się polski lek będący czystym kwasem acetylosalicylowym?
Polopiryna S
Ten sam związek jako główny składnik zawierają też między innymi Acard, Cardiopirin i Hascopiryn.
Q 03Skuteczność podczas jakiej pandemii z lat 1918–1919 przysporzyła aspirynie popularności?
hiszpanka
Część zgonów zanotowanych w 1918 roku miała jednak prawdopodobnie związek z zatruciem aspiryną.
Q 04Który grecki medyk około 400 roku p.n.e. pisał o herbacie z roślin zawierających salicylany?
Hipokrates
Specyfiki z kory wierzby zalecał do obniżania gorączki, a także do uśmierzania bólów porodowych.
Q 05Osobom z jaką chorobą żołądka lub dwunastnicy nie podaje się leków z aspiryną?
wrzodową
Lek zmniejsza wydzielanie ochronnego śluzu przez ściany żołądka i bezpośrednio drażni błony śluzowe przewodu pokarmowego.
Q 06Który niemiecki chemik zsyntetyzował aspirynę w formie nadającej się do użytku w farmacji?
Felix Hoffmann
Pracował wówczas dla przedsiębiorstwa Friedrich Bayer & Co., a jego syntezę uważa się za początek przemysłu farmaceutycznego.
Q 07Jakim groźnym zespołem może skutkować podawanie aspiryny dzieciom chorym na grypę?
Reye’a
Zakaz obejmuje małe dzieci i młodzież, także przy objawowym leczeniu przeziębienia i innych chorób wirusowych.
Q 08Po opracowaniu którego leku w 1956 roku popularność aspiryny spadła?
paracetamol
Kolejnym konkurentem stał się ibuprofen, opracowany w 1962 roku; sprzedaż aspiryny znów rosła w ostatnich dekadach XX wieku.
Q 09Od którego roku aspiryna jest produkowana i sprzedawana w czystej postaci?
1899
Na początku produkcji Bayer rozsyłał małe opakowania leku lekarzom, farmaceutom i szpitalom, zachęcając do publikowania efektów.
Q 10W jakim odcinku przewodu pokarmowego uwalnia się lek z tabletek dojelitowych z aspiryną?
jelito cienkie
Specjalna otoczka takich tabletek jest odporna na kwasy żołądkowe, co częściowo chroni błonę śluzową żołądka.
Q 11Z jakim odczynnikiem reaguje kwas salicylowy podczas otrzymywania aspiryny?
bezwodnik octowy
Reakcja przebiega w obecności kwasu siarkowego lub fosforowego, który pełni rolę katalizatora.
Q 12Jaką nazwę handlową Bayer nadał diacetylomorfinie, testowanej tuż po aspirynie?
heroina
Nazwa nawiązywała do poczucia heroizmu, jakie dawał ten środek; testowała go grupa Heinricha Dresera.
Q 13Na produkcję czego szedł głównie fenol, którego w I wojnie światowej brakowało do syntezy ASA?
środków wybuchowych
Brytyjscy producenci nie byli w stanie zaspokoić popytu, gdy tamtejszy rynek zamknięto dla niemieckich firm.
Q 21W którym roku naukowcy z Bayera rozpoczęli badania nad kwasem acetylosalicylowym?
1897
Szukano mniej drażniącego zamiennika dla typowych leków zawierających salicylany, które podrażniały żołądek.
Q 22Z którego egipskiego papirusu pochodzi najwcześniejszy opis leczenia wierzbą i mirtem?
Ebersa
Tekst z połowy XVI wieku p.n.e. był prawdopodobnie kopią starszego zapisu z tablicy z Ur.
Q 23W którym roku Charles Frédéric Gerhardt jako pierwszy otrzymał kwas acetylosalicylowy?
1853
Francuski chemik zmieszał chlorek acetylu z salicylanem sodu, ale nie uzyskał związku w czystej formie ani nie ustalił jego struktury.
Q 14Inhibitorem jakiego enzymu jest kwas acetylosalicylowy?
cyklooksygenaza
Lek działa nieodwracalnie, acetylując centrum katalityczne tego enzymu.
Q 15Jako niedrogi zamiennik jakiego leku kora wierzby zyskała popularność pod koniec XVIII wieku?
chinina
Substancja z kory chinowca zwalczała przyczyny malarii, a salicyna z wyciągu wierzbowego jedynie uśmierzała jej objawy.
Q 16Do czego kwas acetylosalicylowy stosuje się w uprawie rolnej?
stymulowania odporności roślin
Poza rolnictwem związek ten jest przede wszystkim składnikiem wielu leków złożonych.
Q 17Od którego amerykańskiego wynalazcy niemieccy agenci kupowali fenol w I wojnie światowej?
Thomas Edison
Wynalazca potrzebował fenolu do produkcji płyt gramofonowych i otworzył fabrykę zdolną wytwarzać 12 ton dziennie.
Q 18Hamując produkcję jakich związków, aspiryna zmniejsza wydzielanie ochronnego śluzu w żołądku?
prostaglandyny
Związki te są mediatorami reakcji zapalnej, stąd przeciwzapalne działanie leku.
Q 19Napady jakiej choroby mogą się nasilać, gdy aspiryna hamuje wydalanie kwasu moczowego?
dna moczanowa
Paradoksalnie w bardzo wysokich dawkach, rzędu 5–6 gramów, lek zwiększa wydalanie kwasu moczowego.
Q 20Od łacińskiej nazwy jakiej rośliny pochodzi człon „spir” w nazwie aspiryny?
wiązówka błotna
Litera a na początku nawiązuje do acetylacji, a końcówkę in dodawano zwykle do nazw leków dla łatwiejszej wymowy.
Q 24Który badacz Bayera ogłosił w 1949 roku, że to on był autorem pomysłu syntezy aspiryny?
Arthur Eichengrün
Publikacja ukazała się w piśmie Pharmazie; jej autor odszedł z koncernu w 1908 roku i nie otrzymał udziału w zyskach ze sprzedaży leku.
Q 25Za produkcję jakiej substancji w płytkach krwi odpowiada enzym hamowany przez aspirynę?
tromboksan
Raz zahamowane płytki pozostają nieaktywne aż do rozpadu, czyli przez około siedem dni.
Q 26W którym roku unieważniono brytyjski patent Bayera na aspirynę?
1905
Wniosek o ten patent złożono 22 grudnia 1898 roku; patent w Stanach Zjednoczonych został natomiast podtrzymany.
Q 27O ile procent rosło ryzyko anemii u seniorów biorących małą dawkę aspiryny w badaniu ASPREE?
20%
Wyniki amerykańsko-australijskiego badania opublikowano w 2023 roku; dotyczyło ono osób w wieku od 65 lat przyjmujących lek codziennie.
Q 28Sukces jakiego leku przeciwgorączkowego skłonił Carla Duisberga do systematycznych badań?
antyfebryna
Przeciwgorączkowe właściwości tego środka odkryto przypadkiem w 1886 roku; produkowała go firma Kalle & Company.
Q 29W którym roku Bayer otworzył amerykańską filię z fabryką w Rensselaer w stanie Nowy Jork?
1903
Produkcja na miejscu pozwalała sprzedawać Aspirynę na rynku amerykańskim bez konieczności płacenia cła.
Q 30Ile dolarów zysku przyniósł spiskującym tak zwany wielki spisek fenolowy?
2 mln
Spisek trwał tylko kilka miesięcy; ujawniła go zawartość walizki Heinricha Alberta, odnalezionej przez agenta Secret Service.