Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Adrenalina, znana też jako epinefryna, to hormon i neuroprzekaźnik, który w ułamku chwili stawia organizm w stan gotowości. Przyspiesza serce, ułatwia oddychanie i podnosi poziom cukru we krwi. Quiz sprawdza, co wiesz o jej odkryciu, w którym swój udział miał polski fizjolog, o działaniu na poszczególne narządy oraz o zastosowaniu w medycynie ratunkowej. Nie zabrakło pytań o automatyczne wstrzykiwacze, dawki i zasady podawania leku przy ciężkiej reakcji alergicznej.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jak nazywa się błyskawiczna reakcja organizmu na zagrożenie, którą napędza adrenalina?
stres
Reakcja ta występuje u człowieka i zwierząt kręgowych, a jej objawem jest między innymi przyspieszone bicie serca i wzrost ciśnienia krwi.
Q 02Jaki stan nagły jest wskazaniem do użycia EpiPenu jako pierwszej pomocy?
wstrząs anafilaktyczny
EpiPen to jednorazowy automatyczny wstrzykiwacz, nazywany też autostrzykawką, wypełniony adrenaliną.
Q 03Co adrenalina robi ze źrenicami, utrudniając ocenę układu nerwowego po reanimacji?
Rozszerza je
W narządzie wzroku adrenalina wywołuje poza tym wytrzeszcz gałek ocznych.
Q 04Co dosłownie oznaczają nazwy „adrenalina” i „epinefryna”?
nad nerkami
Pierwsza nazwa wywodzi się z łaciny (ad- + renes), druga z greki (epi- + nephros), a obu używa się wymiennie dla tej samej substancji.
Q 05Jak nazywa się wersja EpiPenu dla dzieci o masie ciała od 15 do 30 kg?
Junior
Lekarz może jednak zalecić mniejszą lub większą dawkę leku na podstawie dokładnej diagnostyki pacjenta i oceny ryzyka groźnej reakcji.
Q 06Jakie miejsce na ciele najbardziej zaleca się do wstrzyknięcia adrenaliny?
przednio-boczna część uda
Leku nie należy natomiast wstrzykiwać w pośladek.
Q 07Jak najczęściej podaje się adrenalinę, zwłaszcza przy anafilaksji?
domięśniowo
Tak podany lek wchłania się szybko, a następnie jest szybko rozkładany.
Q 08Jaki kąt powinien tworzyć automatyczny wstrzykiwacz z adrenaliną względem uda?
90 stopni
Po wstrzyknięciu miejsce podania masuje się przez około 10 sekund, co pozwala szybciej rozprowadzić lek po organizmie.
Q 09Dlaczego po użyciu EpiPenu i ustąpieniu objawów nadal trzeba udać się do lekarza?
Wstrząs może się powtórzyć
Działanie adrenaliny z czasem słabnie, dlatego EpiPenu nie należy traktować jako środka zastępczego dla pomocy medycznej.
Q 10Ile wstrzykiwaczy EpiPen powinien mieć przy sobie chory zagrożony anafilaksją?
dwa
Chory powinien też regularnie sprawdzać datę ważności leku i wymieniać go po upływie terminu.
Q 11Rozkład jakiego związku w wątrobie nasila adrenalina, podnosząc poziom cukru we krwi?
glikogenu
Związek ten rozpada się do glukozy; poza tym adrenalina mobilizuje spalanie tkanki tłuszczowej.
Q 12Pobudzenie którego układu nerwowego przez adrenalinę zwiększa częstotliwość pracy serca?
współczulnego
Skutkiem jest także większa pojemność wyrzutowa serca i przyśpieszenie krążenia wieńcowego.
Q 13Jakim skrótem określa się adrenalinę jako hormon strachu, walki i ucieczki?
3xF
Skrót pochodzi od pierwszych liter trzech angielskich słów o tych właśnie znaczeniach.
Q 21Który aminokwas, obok fenyloalaniny, jest w organizmie surowcem do wytwarzania adrenaliny?
tyrozyna
Pod względem chemicznym adrenalina jest pochodną katecholu.
Q 22W jakim stanie adrenalinę otrzymano jako pierwszy ze wszystkich hormonów?
krystalicznym
Proces jej sztucznego wytwarzania opracował później Friedrich Stolz.
Q 23Który japoński chemik wyizolował adrenalinę w 1901 roku i nadał jej tę nazwę?
Jōkichi Takamine
Wzór strukturalny związku ustalił jego współpracownik, fizjolog i biochemik Thomas Bell Aldrich.
Q 14Wobec którego hormonu adrenalina działa antagonistycznie?
insuliny
Adrenalina zwiększa stężenie glukozy we krwi, a dodatkowo zmniejsza wydzielanie tego hormonu.
Q 15Z czym wydalana jest z organizmu znaczna część adrenaliny w postaci metabolitów?
moczem
Wcześniej adrenalina jest w organizmie szybko inaktywowana przez enzymy.
Q 16Jak nazywa się zapalenie krtani u dzieci, w którym adrenalina obkurcza obrzękniętą śluzówkę?
krup
Adrenalinę stosuje się w tej chorobie przy średnio ciężkim lub ciężkim przebiegu; poza laryngologią sięga po nią również stomatologia.
Q 17Aktywacja jakich enzymów pozwala adrenalinie mobilizować spalanie tkanki tłuszczowej?
lipaz
Adrenalina przyspiesza też uwalnianie kwasów tłuszczowych z tkanki tłuszczowej.
Q 18Z jakiej mniej więcej odległości wbija się w udo automatyczny wstrzykiwacz z adrenaliną?
10 cm
Wstrzykiwacz kieruje się w zewnętrzną część uda, a tłok naciska do oporu.
Q 19Jaki zabieg wspomaga adrenalina, zwiększając amplitudę migotania komór serca?
defibrylację
Adrenalina poprawia też przewodnictwo i automatykę w układzie bodźcotwórczo-przewodzącym serca.
Q 20Jaką dawkę adrenaliny zawiera wstrzykiwacz EpiPen przeznaczony dla dorosłych?
0,30 mg
Wersję dla dorosłych, EpiPen Senior, można też stosować u dzieci z masą ciała powyżej 30 kg.
Q 24Jaką dawkę adrenaliny w autowstrzykiwaczu przewidziano dla dzieci ważących 15–30 kg?
0,15 mg
W anafilaksji stosuje się uproszczone dawkowanie w formie autowstrzykiwaczy lub ampułkostrzykawek.
Q 25Jaką dawkę adrenaliny podaje się co 3–5 minut przy NZK, czyli nagłym zatrzymaniu krążenia?
1 mg
Lek podaje się wtedy dożylnie, a u dzieci dawkę przelicza się na kilogram masy ciała.
Q 26Jak określa się działanie adrenaliny polegające na pobudzaniu receptorów adrenergicznych?
sympatykomimetyczne
Powinowactwo adrenaliny do receptorów obu typów jest podobne.
Q 27W którym roku Friedrich Stolz opracował proces sztucznego wytwarzania adrenaliny?
1904
Stało się to wkrótce po wyizolowaniu hormonu przez japońskiego chemika.
Q 28Do jakiego szeregu związków chemicznych należy adrenalina?
fenyloetyloamin
Adrenalina występuje nie tylko u zwierząt, ale również w roślinach.
Q 29Który enzym, obok MAO, głównie inaktywuje adrenalinę w organizmie?
COMT
Inhibitory MAO mogą z kolei nasilać działanie adrenaliny, podobnie jak trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne.
Q 30Jaki lek podaje się przy ciężkim obrzęku płuc po przedawkowaniu adrenaliny?
fentolaminę
To szybko działający lek blokujący receptory α-adrenergiczne; można też zastosować wentylację przerywanym ciśnieniem dodatnim.