Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Chemia to nauka o substancjach i ich przemianach: o tym, jak atomy łączą się w cząsteczki, dlaczego drewno się pali, a cukier rozpuszcza w wodzie. Jej historia prowadzi od alchemików szukających kamienia filozoficznego po chemię kwantową. W tym quizie sprawdzisz, co pamiętasz o atomach, jonach i rodnikach, o molu i stechiometrii oraz o podziale chemii na dyscypliny. Osobna część pytań dotyczy skali pH: od pH czystej wody, przez domowe wskaźniki z czerwonej kapusty, aż po zaskakujące ujemne wartości pH stężonych kwasów.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Ile wynosi pH chemicznie czystej wody w temperaturze 25 °C?
7
W czystej wodzie stężenia jonów wodorowych i wodorotlenowych są równe, dlatego jej odczyn jest obojętny.
Q 02Kto około 1869 roku odkrył prawo okresowości i skonstruował układ okresowy pierwiastków?
Dmitrij Mendelejew
Układ okresowy uznaje się za jeden z kamieni milowych chemii do początku XX wieku, obok prawa zachowania masy i współczesnej koncepcji atomu.
Q 03Jaki odczyn ma roztwór, w którym jonów wodorotlenowych jest więcej niż jonów wodorowych?
Zasadowy
Przewaga jonów wodorotlenowych cechuje na przykład roztwór wodorotlenku sodu, a przewaga jonów wodorowych – roztwór kwasu solnego.
Q 04Jak nazywają się atomy i cząsteczki o niezerowym wypadkowym ładunku elektrycznym?
Jony
Obok nich w chemii wyróżnia się cząstki mające przynajmniej jeden niesparowany elektron, a zatem niezerowy spin.
Q 05Kryształami jakiego organicznego związku chemicznego jest zwykły cukier?
Sacharozy
Ten związek rozpuszcza się w wodzie i przenika do kubków smakowych na języku, gdzie jego obecność wykrywa ciąg reakcji biochemicznych.
Q 06Jednakowa liczba jakich cząstek w jądrze sprawia, że atomy należą do tego samego pierwiastka?
Protonów
Pierwiastków znanych jest dziś ponad 100, podczas gdy alchemicy wierzyli, że istnieje ich zaledwie kilka.
Q 07Jaki polimer zawarty w drewnie ulega spontanicznemu utlenianiu, gdy drewno się pali?
Celuloza
Drewno zapala się dopiero po podgrzaniu do odpowiednio wysokiej temperatury; wtedy ten polimer zaczyna samorzutnie reagować z tlenem.
Q 08Wywar z liści jakiego warzywa może służyć w domu jako wskaźnik pH?
Czerwonej kapusty
Podobnie działa sok z czarnego bzu, a także herbata, która po dodaniu sody ciemnieje, a po dodaniu soku cytrynowego jaśnieje.
Q 09Ilu cząstkom odpowiada jeden mol substancji?
6,02214076×10²³
Mol wraz z równaniami reakcji stanowi podstawę obliczeń stechiometrycznych, które pozwalają ustalić, jaka masa jednego związku przereaguje z drugim.
Q 10Jak nazywa się minimalna energia potrzebna do zajścia danej reakcji chemicznej?
Energia aktywacji
Zagadnieniami energetycznymi reakcji zajmuje się chemia fizyczna, wywodząca się z termodynamiki i kinetyki.
Q 11Który uczony odkrył subtelną budowę atomu w latach 1911–1920?
Ernest Rutherford
Kolejnym krokiem były prace Heisenberga, Schrödingera i Pauliego z lat 20. XX wieku, które dały chemii nowe teoretyczne podstawy.
Q 12Jak nazywają się atomy i cząsteczki mające przynajmniej jeden niesparowany elektron?
Rodniki
Niesparowany elektron oznacza niezerowy spin, co odróżnia te cząstki od obojętnych cząsteczek tworzących związki chemiczne.
Q 13Jakie pH ma roztwór zawierający jeden mol wodorotlenku sodu (NaOH) w litrze?
14
Obecność OH− przesuwa równowagę dysocjacji wody tak silnie, że stężenie H3O+ spada do 10⁻¹⁴ mol/l, bo iloczyn stężeń obu rodzajów jonów musi pozostać stały.
Q 21Jak nazywa się stała wielkość równa iloczynowi stężeń jonów H3O+ i OH− w wodzie?
Iloczyn jonowy wody
W temperaturze 25 °C iloczyn ten jest stały, dlatego dodanie mocnej zasady gwałtownie obniża stężenie jonów H3O+, a dodanie mocnego kwasu – jonów OH−.
Q 22Ile związków chemicznych zarejestrowano w bazie Chemical Abstracts do 17 lipca 2007 roku?
31 milionów
Każdej doby rejestruje się tam średnio 4000 nowych związków, ale same fakty byłyby bezużyteczne bez pojęć takich jak mol czy pierwiastek.
Q 23W którym roku John Dalton stworzył współczesną koncepcję atomową?
1808
Dalton jest jednym z trzech „ojców” współczesnej chemii; działalność tej trójki rozciąga się od połowy XVII do początku XIX wieku.
Q 14Jak nazywa się samorzutny proces, w którym cząsteczki czystej wody tworzą jony H3O+ i OH−?
Autodysocjacja
Równowaga tej odwracalnej reakcji jest silnie przesunięta w lewo, czyli w stronę wody niezdysocjowanej.
Q 15Która dziedzina chemii jako jedyna wnika w funkcjonowanie jąder atomowych?
Chemia jądrowa
Za właściwości substancji odpowiada chmura elektronów otaczająca jądra, dlatego chemia jest w istocie nauką o zjawiskach elektronowych.
Q 16Jaką teorię obalił Antoine Lavoisier, rozpowszechniając zarazem prawo zachowania masy?
Teorię flogistonu
Lavoisier jest jednym z trzech uczonych uznawanych za „ojców” współczesnej chemii, którzy zerwali z alchemią na rzecz metody naukowej.
Q 17Który duński biochemik wprowadził pojęcie pH?
Søren Sørensen
Pierwotnie pH zdefiniowano jako ujemny logarytm stężenia jonów wodorowych; dzisiejsza definicja opiera się na ich aktywności.
Q 18Kto obok Antoine'a Lavoisiera i Johna Daltona jest uznawany za „ojca” współczesnej chemii?
Robert Boyle
Ta trójka radykalnie rozgraniczyła badania prowadzone metodą naukową od dawnych alchemicznych poszukiwań kamienia filozoficznego.
Q 19Jaki związek otrzymał Friedrich Wöhler, co doprowadziło do porzucenia koncepcji siły życiowej?
Mocznik
Zaliczono to w 1828 roku do kamieni milowych odkryć chemicznych, wraz z wprowadzeniem prawa zachowania masy i układu okresowego.
Q 20Jak nazywa się dział chemii zajmujący się strukturami „nadcząsteczkowymi”?
Chemia supramolekularna
Powstała na pograniczu tradycyjnych działów chemii, podobnie jak chemia metaloorganiczna, badająca związki pośrednie między organicznymi a nieorganicznymi.
Q 24Jak nazywa się substancja, w której występuje tylko jeden rodzaj molekuł?
Indywiduum chemiczne
Jeśli molekuły są nienaładowanymi cząsteczkami bez niesparowanych elektronów, taką substancję nazywa się związkiem chemicznym.
Q 25Jakie prawo stanowi teoretyczną podstawę obliczeń stechiometrycznych?
Prawo działania mas
Drugim filarem tych obliczeń jest koncepcja współczynnika stechiometrycznego; razem pozwalają ustalić, jaka masa lub objętość związku przereaguje z innym.
Q 26Która gałąź przemysłu chemicznego wytwarza małe ilości kosztownych substancji, np. leków?
Chemia małotonażowa
Przemysł chemiczny ma jeszcze dwa oblicza: surowcową „wielką chemię” oraz przetwórstwo, które chemikalia jedynie miesza, obrabia lub pakuje.
Q 27Ile pierwiastków, według wierzeń alchemików, miało istnieć w przyrodzie?
Od 3 do 7
Dziś znanych jest ponad 100 pierwiastków; alchemiczną listę układano z rozważań teoretycznych, a nie na podstawie danych eksperymentalnych.
Q 28Jaki odsetek przychodów całego polskiego przemysłu stanowił w 2005 roku przemysł chemiczny?
10,2%
Ta gałąź gospodarki opiera się wprost na wiedzy chemicznej i obejmuje zarówno przemysł surowcowy, jak i produkcję leków czy farb.
Q 29Jakie pH, mierzone galwanometrycznie, ma roztwór kwasu siarkowego o stężeniu 7,622 mol/dm³?
−3,13
Formalnie odpowiadałoby to hipotetycznemu stężeniu około 1348,96 mol/dm³ – poza zwykłym zakresem skala pH daje wyniki sprzeczne z intuicją.
Q 30Jakiego rzędu jest współczynnik aktywności jonów hydroniowych w stężonym kwasie siarkowym?
165
Tak wysoki współczynnik tłumaczy ujemne pH stężonych roztworów tego kwasu; przy takich stężeniach odczyn przestaje być logarytmiczną funkcją stężenia.