Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Haumea to jedna z najdziwniejszych planet karłowatych: obraca się tak szybko, że zamiast kuli przypomina wydłużoną bryłę. Krąży daleko za Neptunem, ma własne księżyce, a jej odkryciu towarzyszył głośny spór dwóch zespołów astronomów. W quizie znajdziesz pytania o orbitę, rozmiary i powierzchnię Haumei, o jej satelity Hiʻiaka i Namaka oraz o boginię, od której pochodzi nazwa. Sprawdź, ile wiesz o tym odległym świecie.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01W którym regionie Układu Słonecznego krąży planeta karłowata Haumea?
Pas Kuipera
Haumea należy do grupy plutoidów, a za datę jej odkrycia przyjmuje się 7 marca 2003 roku.
Q 02Która organizacja uznała Haumeę za planetę karłowatą 17 września 2008 roku?
Międzynarodowa Unia Astronomiczna
Tego samego dnia Haumea otrzymała swoją obecną nazwę.
Q 03Co odkryto wokół Haumei, o czym poinformowano w październiku 2017 roku?
Pierścień
Dostrzeżono go dzięki analizie obserwacji wykonanych 21 stycznia 2017 roku.
Q 04Czego boginią była Haumea w wierzeniach, z których pochodzi jej imię?
Urodzaju i porodu dzieci
Jej imieniem nazwano planetę karłowatą krążącą daleko za Neptunem.
Q 05Jaka katastrofa, jak się przypuszcza, spotkała Haumeę w okresie kształtowania się planet?
Zderzenie z innym ciałem
Skutkiem miało być między innymi powstanie ciał, które nie są już powiązane grawitacyjnie z Haumeą.
Q 06W ciągu niespełna ilu godzin Haumea obraca się wokół własnej osi?
4
To jeden z najkrótszych okresów obrotu wśród wszystkich ciał Układu Słonecznego o średnicach przekraczających 100 km.
Q 07Do czego porównano kształt Haumei po pomiarach wykonanych teleskopem Kecka?
Grube cygaro
Za rozciągnięcie planetoidy odpowiada jej bardzo szybki ruch obrotowy wokół najkrótszej osi.
Q 08Kim dla bogini Haumei była Hiʻiaka, patronka większego księżyca planety karłowatej?
Córką
W mitach imię to wymienia się wśród potomstwa Haumei obok takich postaci jak Pele czy Kapo.
Q 09Co stało się z ruchem obrotowym Haumei wskutek dawnej kosmicznej katastrofy?
Uległ przyspieszeniu
W tym samym zdarzeniu miały się utworzyć satelity tej planety karłowatej.
Q 10Duchem jakiego żywiołu jest Namaka, od której nazwano mniejszy księżyc Haumei?
Wody
Według mitu Namaka zrodziła się z ciała bogini Haumei.
Q 11Jaka część powierzchni Haumei jest pokryta lodem?
75%
Mimo lodowej skorupy Haumea nie przypomina kuli: szybki obrót nadał jej wydłużony kształt.
Q 12Ile lat trwa w przybliżeniu jeden obieg Haumei wokół Słońca?
282
Orbita Haumei jest wyraźnie wydłużona: jej mimośród wynosi 0,197.
Q 13Odkrycie którego ciała wielkości Plutona ogłoszono szybciej z powodu sporu o Haumeę?
Eris
Ten sam zespół pospieszył się też z ogłoszeniem odkrycia Makemake, którego średnica wynosi około 60% średnicy Plutona.
Q 14W jaki sposób według mitów przychodziły na świat istoty zrodzone przez boginię Haumeę?
Q 21Jakie zjawisko z udziałem Haumei astronomowie obserwowali 21 stycznia 2017 roku?
Zakrycie gwiazdy
Wyniki analizy tych obserwacji ogłoszono w październiku tego samego roku.
Q 22Na kliszach z którego obserwatorium odnaleziono zdjęcie Haumei z 1955 roku?
Palomar
Zdjęcie odszukano pół wieku po jego wykonaniu, a samo odkrycie ogłoszono 29 lipca 2005 roku.
Q 23Ile jednostek astronomicznych wynosi średnia odległość Haumei od Słońca?
42,96
Tor, po którym porusza się ta planeta karłowata, jest przy tym nachylony do ekliptyki pod kątem 28,2°.
Wyskakiwały z części jej ciała
Jedną z dróg, którymi pojawiały się na świecie, było ciemiączko bogini.
Q 15Jaki nieoficjalny przydomek nosiła Haumea, zanim otrzymała obecną nazwę?
Santa
Przydomek oznacza po polsku Świętego Mikołaja; oficjalnie obiekt nosił wtedy tymczasowe oznaczenie 2003 EL61.
Q 16Kim, oprócz bogini, była Haumea według dawnych polinezyjskich wierzeń?
Czarodziejką
Mimo swojej mocy bogini nie była nieśmiertelna: według mitu została zabita.
Q 17Jak Mike Brown początkowo zareagował na zgłoszenie odkrycia Haumei przez Hiszpanów?
Uznał ich pierwszeństwo
Spór zaczął się dopiero później, gdy pojawiły się wątpliwości, czy konkurenci nie wykorzystali danych zebranych w Caltechu.
Q 18Obserwacje czego pozwoliły obliczyć masę układu Haumei?
Ruchów księżyców
Tak wyznaczona masa dotyczy całego układu, a więc Haumei razem z jej satelitami.
Q 19Jaki nieoficjalny przydomek nosił Namaka, mniejszy księżyc Haumei?
Blitzen
Imię to nosi jeden z reniferów w wierszu „A Visit from St. Nicholas”.
Q 20Jaka technika obserwacji pozwoliła wykryć księżyce Haumei?
Optyka adaptacyjna
Odkryte w ten sposób satelity dostały najpierw tymczasowe oznaczenia zaczynające się od S/2005.
Q 24Do jakiej grupy obiektów zaliczono początkowo Haumeę, zanim skreślono ją z tej listy?
Cubewano
Nazwa ta oznacza klasyczne obiekty swojego pasa; dziś Haumeę zalicza się do plutoidów.
Q 25Co po raz pierwszy znaleziono za Neptunem dzięki ciałom o orbitach podobnych do Haumei?
Rodzinę planetoid
Wszystkie te ciała miały powstać w trakcie jednej kosmicznej katastrofy.
Q 26Jaką część masy Haumei stanowi masa jej księżyca Hiʻiaka?
1%
Hiʻiaka jest przy tym większym z satelitów tej planety karłowatej.
Q 27Na ile kilometrów szacuje się średnicę księżyca Hiʻiaka krążącego wokół Haumei?
350
Księżyc ten krąży w średniej odległości 49 100 km od planety karłowatej.
Q 28Ile kilometrów średnicy ma według obliczeń Namaka, mniejszy księżyc Haumei?
150
Wartość tę wyliczono na podstawie współczynnika odbijania światła.
Q 29Ile dni trwa jeden obieg księżyca Hiʻiaka wokół Haumei?
49,12
Orbita tego księżyca jest niemal kołowa: jej mimośród wynosi zaledwie 0,05.
Q 30Kto według mitu zabił boginię Haumeę?
Kaulu
Haumea była matką wielu bóstw, między innymi Pele i Kapo.