Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Nikotyna to alkaloid tytoniu, który od XVI wieku towarzyszy Europejczykom, a dziś trafia do organizmu także z e-papierosów. Mało która substancja budzi tyle sporów wśród naukowców. W quizie sprawdzisz, co wiesz o jej budowie chemicznej, dawkach i działaniu na układ nerwowy, o historii odkrycia oraz o płynach do e-papierosów i przepisach, które ich dotyczą. Pytania mają różny poziom trudności: od podstaw po szczegóły dla znawców farmakologii.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01W liściach i korzeniach której rośliny naturalnie występuje nikotyna?
tytoń szlachetny
Łacińska nazwa tego gatunku to Nicotiana tabacum, a samo słowo „nikotyna” pierwotnie oznaczało roślinę, a nie zawartą w niej substancję.
Q 02Jaki proces, typowy dla zwykłego papierosa, nie zachodzi w e-papierosie?
spalanie
Dzięki temu nie wydziela się silny zapach i powstaje bardzo niewiele substancji ubocznych.
Q 03Ile lat trzeba mieć ukończone, by zgodnie z polskim prawem kupić e-papierosa?
18 lat
Przepisy zakazują też używania e-papierosów w niektórych miejscach publicznych oraz ich reklamowania.
Q 04Jakie działanie wykazuje nikotyna w niskich dawkach, rzędu 1–3 mg?
stymulujące
Właśnie ten efekt jest głównym powodem, dla którego palenie tytoniu sprawia przyjemność.
Q 05Wzrostem poziomu którego neuroprzekaźnika w mózgu tłumaczy się uzależnienie od nikotyny?
dopaminy
Ten mechanizm, wspólny dla wielu substancji uzależniających, potwierdzono w badaniach na gryzoniach, rejestrując też jego wpływ na procesy decyzyjne.
Q 06Co we wczesnych modelach e-papierosów symulowało żarzenie się papierosa?
dioda LED
Umieszczoną na końcu urządzenia diodę włączał ten sam mikroprocesor, który przy zaciągnięciu się uruchamiał atomizer.
Q 07Wydzielanie którego hormonu wzmaga nikotyna przyjęta w małych dawkach?
adrenaliny
Stąd typowe objawy: zanik bólu i głodu, przyspieszone bicie serca oraz rozszerzone źrenice.
Q 08Na jakim dworze dyplomata Jean Nicot wprowadził w XVI wieku tytoń?
francuskim
Od nazwiska Nicota utworzono najpierw nazwę rośliny, a dopiero później zawartego w niej alkaloidu.
Q 09Do rozwoju czego, jak uważano do końca XX w., nie prowadzi czysta nikotyna?
nowotworów
W pierwszej dekadzie XXI w. pojawiły się prace podważające ten pogląd i wywołały wśród naukowców debatę o jej właściwościach rakotwórczych.
Q 10Po jakim czasie od zaciągnięcia się papierosem nikotyna zaczyna działać?
7 sekund
Tyle zajmuje jej droga z jamy ustnej przez płuca, krew krążenia małego, serce i aortę do tętnic mózgu.
Q 11Który kraj był ojczyzną „Ruyana”, pierwszego szeroko dostępnego e-papierosa z 2004 roku?
Chiny
Pierwsze urządzenia tej marki wytwarzały aerozol inaczej niż dzisiejsze; element grzewczy zastosowano w nich dopiero później.
Q 12Jak rozwija się skrót NTZ, oznaczający środki ułatwiające rzucenie palenia?
nikotynowa terapia zastępcza
Skuteczność e-papierosów w tej roli nie jest jasna; część badaczy uważa ją za zbliżoną do plastrów nikotynowych połączonych z terapią behawioralną.
Q 13Do jakiej grupy związków chemicznych należy nikotyna?
alkaloidy pirydynowe
Q 21W którym roku pojawiły się w Polsce pierwsze wzmianki o elektronicznym papierosie?
2006
Prawdziwa popularyzacja nastąpiła w latach 2008 i 2009, gdy powstało najwięcej firm sprowadzających e-papierosy i handlujących nimi.
Q 22Co pierwotnie wykorzystywały e-papierosy Ruyan, zanim zastosowano w nich element grzewczy?
ultradźwięki
Dziś tylko nieliczne konstrukcje działają w ten sposób; większość ma metalowy element grzewczy otoczony watą z bawełny nasączoną płynem.
Q 23Który pierścień heterocykliczny, obok pirydyny, buduje cząsteczkę nikotyny?
pirolidyna
Atom węgla w pozycji 2 tego pierścienia jest centrum chiralnym, a naturalna nikotyna to enancjomer o konfiguracji S.
Jej cząsteczkę tworzą dwa pierścienie heterocykliczne, a w przyrodzie występuje ona jako enancjomer o konfiguracji S.
Q 14Jako co może działać nikotyna, chroniąc komórki mózgu przed wolnymi rodnikami?
antyoksydant
Te same doniesienia opisywały lepszą koncentrację i sprawność intelektualną pacjentów, którym podawano nikotynę.
Q 15Jak nazywa się związek, w który wątroba przekształca 70–80% nikotyny?
kotynina
To główny metabolit nikotyny w organizmie człowieka; pozostałe, na przykład jej N-tlenek, powstają w znacznie mniejszych ilościach.
Q 16Ile wynosi biologiczny okres półtrwania nikotyny w mózgu?
2 h
Większość nikotyny rozkłada wątroba, a wśród powstających metabolitów jest m.in. N-tlenek nikotyny.
Q 17Który składnik płynu do e-papierosa sprawia, że mgiełka przypomina dym tytoniowy?
glikol propylenowy
Dodatek gliceryny jeszcze wzmacnia ten efekt.
Q 18Jaką część suchej masy tytoniu papierosowego stanowi nikotyna?
1–2%
W dymie jest jej od 0,2 do 1 mg na papieros, zależnie od rodzaju i marki papierosów.
Q 19W którym roku po raz pierwszy wyizolowano nikotynę?
1828
Budowę chemiczną nikotyny poznano w 1843 roku, a po raz pierwszy otrzymano ją dopiero w 1904 roku.
Q 20Jak fachowo określa się łagodne przeciwbólowe działanie nikotyny w niskich stężeniach?
analgetyczne
Większe dawki mogą natomiast wywołać nudności, wymioty, biegunkę, niekontrolowane ślinienie i bradykardię.
Q 24W której strukturze mózgu działa nikotyna, hamując ruchy wymykające się spod kontroli?
ciało prążkowane
Do takiego wniosku doszła neurobiolog Marie-Françoise Chesselet; wystarcza do tego nawet niewielka dawka nikotyny.
Q 25Inhibitory którego enzymu w dymie tytoniowym mają nasilać uzależnienie od papierosów?
monoaminooksydazy
Chodzi zwłaszcza o harman i norharman; według części doniesień sama wyizolowana nikotyna uzależnia słabo, choć inne badania temu przeczą.
Q 26Ryzyko jakiego stanu rośnie, gdy nikotyna zwiększa wydzielanie wazopresyny i endoteliny-1?
prozakrzepowego
Podobnie działa angiotensyna II, której wydzielanie nikotyna również nasila.
Q 27W którym roku neurobiolog Marie-Françoise Chesselet opisała działanie nikotyny?
1979
Badaczka z UCLA wykazała, że nikotyna podnosi poziom neuroprzekaźnika potrzebnego do wzbudzenia stanu uwagi i do kontrolowania ruchu.
Q 28Dla którego zwierzęcia LD50 nikotyny wynosi 3,3 mg/kg masy ciała?
mysz
Szczury znoszą ponad 50 mg/kg, a nowsze badania szacują LD50 dla człowieka na 6,5–13 mg/kg, czyli podobnie jak dla psów.
Q 29Jaka część nikotyny zamienia się w organizmie człowieka w N-tlenek nikotyny?
4–7%
Zdecydowanie większa część nikotyny, bo 70–80%, jest w wątrobie przerabiana na inny metabolit.
Q 30Kto w 2018 roku przedstawił na Global Forum on Nicotine badania o leczeniu nikotyną?
Paul Newhouse
Wskazywał, że nikotyna może pomagać przy łagodnych zaburzeniach poznawczych, chorobie Alzheimera i zespole Downa.