Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Ospa prawdziwa przez stulecia dziesiątkowała ludność Europy, Azji i obu Ameryk. Dziś to jedyna choroba ludzi, którą udało się całkowicie wyeliminować. Quiz sprawdza wiedzę o wirusie i objawach, o wariolizacji i pierwszej szczepionce Edwarda Jennera, o epidemiach w imperiach Azteków i Inków oraz o ostatnich ogniskach choroby w Europie. Pytania mają różny poziom trudności: od podstaw po szczegóły dla znawców historii medycyny.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Która organizacja oficjalnie ogłosiła eradykację ospy prawdziwej na Ziemi?
Światowa Organizacja Zdrowia
W latach 70. XX wieku większość krajów zaprzestała szczepień, ponieważ epidemie tej choroby już nie występowały.
Q 02W którym polskim mieście w 1963 roku po raz ostatni pojawiła się ospa prawdziwa?
Wrocław
Miasto odgrodzono od reszty kraju kordonem sanitarnym, a epidemię opanowano w ciągu dwóch miesięcy.
Q 03Co pozostaje na skórze po odpadnięciu strupów ospy prawdziwej?
blizny
Pęcherzyki przeradzają się w strupy po mniej więcej dziesięciu dniach, a strupy odpadają samoistnie.
Q 04Która droga zakażenia ma największe znaczenie w szerzeniu się ospy prawdziwej?
kropelkowa
Ryzyko niesie też bezpośredni kontakt ze zmianami skórnymi chorego, jego pościelą, bielizną czy sprzętem medycznym.
Q 05W którym roku ospę prawdziwą uznano za chorobę całkowicie eradykowaną?
1980
To jedyna choroba ludzi, którą oficjalnie uznano za całkowicie wyeliminowaną na całym świecie.
Q 06Co jest rezerwuarem zarazków ospy prawdziwej?
człowiek
Nauce nie są znane żadne zwierzęce wektory, które mogłyby przenosić tego wirusa.
Q 07Wirusy jakiej choroby zawierała szczepionka przeciw ospie prawdziwej?
krowianki
U ludzi choroba ta wywołuje tylko niewielkie objawy, a mimo to chroni przed znacznie groźniejszym zakażeniem.
Q 08W którym roku Edward Jenner odkrył szczepionkę przeciw ospie prawdziwej?
1796
Była to pierwsza szczepionka w dziejach, a zarazem jedyna, w której podawano żywe, w pełni wirulentne wirusy.
Q 09Który naród wdmuchiwał zdrowym do nosa starte w pył strupy chorych na ospę?
Chińczycy
U pacjenta rozwijała się łagodna postać choroby dająca odporność, choć zdarzały się też przypadki śmiertelne.
Q 10Do którego miasta Azteków Hernán Cortés przyniósł ze sobą ospę prawdziwą?
Tenochtitlán
Wirusa przywiózł do Meksyku w 1520 roku zakażony afrykański sługa z grupy Hiszpanów przybyłej od strony Kuby.
Q 11Na jakich częściach ciała pojawia się przede wszystkim wysypka w ospie prawdziwej?
twarzy i kończynach
Plamkowo-grudkowa wysypka pojawia się w jednym rzucie i z czasem przechodzi w pęcherzykową.
Q 12Jaki zawód wykonywała Sarah Nelmes, pacjentka Edwarda Jennera chora na ospę krowią?
dojarka
Jej choroba dała lekarzowi okazję, by wreszcie sprawdzić teorię, nad którą zastanawiał się od lat młodzieńczych.
Q 13Jak określa się szczepienie całej ludności wokół miejsca, w którym wykryto ospę?
pierścieniowe
Taka strategia wymagała znacznie mniejszych środków niż szczepienie wszystkich mieszkańców planety.
Q 21Kto stanął w 1967 roku na czele międzynarodowego zespołu lekarzy do walki z ospą?
Donald Henderson
Zespół od razu napotkał problemy: okazało się, że zdecydowanej większości przypadków ospy nie zgłaszano władzom.
Q 22Do którego rodzaju wirusów należy wirus ospy prawdziwej?
Orthopoxvirus
To duży wirus DNA z rodziny pokswirusów, który nie jest blisko spokrewniony z wirusem ospy wietrznej.
Q 23W okolicach którego fortu użyto w 1763 roku ospy jako broni biologicznej przeciw Indianom?
Pitt
Kolonizatorzy podrzucili rzekomo zgubione koce i chustki, używane wcześniej przez chorych; zaniesione do obozowisk stały się źródłem zakażeń.
Q 14W którym kraju ambasadorem był mąż Mary Wortley Montagu, propagatorki wariolizacji?
Turcja
Lady Montagu poznała tam metodę uodparniania zdrowych osób i próbowała zainteresować nią szersze grono ludzi.
Q 15Z jakiego kraju oficer SB Bonifacy Jedynak przywiózł w 1963 roku ospę do Polski?
Indie
Zachorowało wtedy 99 osób, z czego 7 zmarło, a ponad dwa tysiące osób odizolowano.
Q 16Jaka jest średnia śmiertelność ospy prawdziwej u osób nieszczepionych?
30%
U zaszczepionych śmiertelność najczęstszej odmiany wynosiła około 3%, ale najcięższe postacie choroby zabijały niemal wszystkich chorych.
Q 17Które państwo w 1958 roku wezwało do całkowitego wyeliminowania ospy na świecie?
ZSRR
W tamtym czasie choroba zabijała co roku 2 miliony osób.
Q 18Na kim Mary Wortley Montagu wypróbowała wariolizację, gdy nikt nie chciał jej słuchać?
synu i córce
Dzieci miały pięć i cztery lata; oboje szybko wyzdrowieli, a samą procedurę uznano za skuteczną.
Q 19Co tuż przed pełnym sukcesem kampanii przeciw ospie przerwało tamy i groble?
deszcze monsunowe
Woda zatapiała okolicę i zmuszała mieszkańców do ucieczki, co znów rozprzestrzeniło chorobę i wstrzymało prace zespołu na cały rok.
Q 20Ile dni trwa średnio okres inkubacji ospy prawdziwej?
13
Okres wylęgania choroby może być wyraźnie krótszy lub dłuższy: mieści się w przedziale od 7 do 17 dni.
Q 24Jak miał na imię niewolnik pastora Cottona Mathera, który opisał mu wariolizację?
Onesimus
Opisał wcieranie płynu surowiczego od chorego w nacięcie na skórze osoby zdrowej, znane z jego afrykańskiej ojczyzny.
Q 25Kim z zawodu był ojciec Jamesa Phippsa, chłopca zaszczepionego przez Edwarda Jennera?
ogrodnikiem
Ośmioletni James przeszedł wszczepioną chorobę nadzwyczaj łagodnie, a późniejsza próba zarażenia go ospą się nie powiodła.
Q 26Która hinduistyczna bogini uchodzi zarazem za przyczynę objawów ospy i lekarstwo na nie?
Sitala
Już około 400 roku n.e. indyjska księga medyczna opisywała chorobę z czerwonymi, żółtymi i białymi krostami.
Q 27Który władca Azteków zmarł na ospę zawleczoną przez Hiszpanów?
Cuitláhuac
Epidemia zabiła też większość azteckich wojowników i ponad 75% ludności Meksyku.
Q 28W którym hrabstwie leży Berkeley, rodzinne miasto Edwarda Jennera?
Gloucestershire
Gdy po studiach medycznych w Londynie Jenner wrócił do rodzinnego miasta, zapanowała tam epidemia ospy.
Q 29Który farmer z Dorset miał zaszczepić rodzinę przeciw ospie na wiele lat przed Jennerem?
Benjamin Jesty
Pochodził z Yetminster, a pochowany jest w Worth Matravers; jego pierwszeństwo nie zostało jednak dotąd wystarczająco zweryfikowane.
Q 30W którym mieście składowano według Kena Alibeka radzieckie wojskowe zapasy wirusa ospy?
Zagorsk
Były wicedyrektor Biopreparatu szacował te zapasy z lat 70. i 80. na około 20 ton.