Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Pas Kuipera to rozległy obszar za orbitą Neptuna, pełen lodowych ciał pozostałych po formowaniu się Układu Słonecznego. Krążą w nim Pluton i inne planety karłowate. W quizie sprawdzisz, co wiesz o historii jego odkrycia, budowie, rezonansach orbitalnych i składzie tamtejszych obiektów. Nie zabraknie też pytań o misję New Horizons i planetoidę Arrokoth, najdalsze ciało odwiedzone przez sondę kosmiczną.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Czego obiekty Pasa Kuipera zawierają znacznie więcej niż ciała z pasa planetoid?
lodu
To skutek powstawania w niskiej temperaturze, daleko od Słońca; wśród zestalonych lotnych związków jest tam też amoniak.
Q 02Która hipotetyczna struktura leży tysiące razy dalej od Słońca niż Pas Kuipera?
Obłok Oorta
To sferyczny rój komet, z którego prawdopodobnie przybywają komety długookresowe o okresach obiegu rzędu tysięcy lat.
Q 03Jak nazywa się małe ciała krążące między orbitami Jowisza i Neptuna?
centaury
Ich orbity są niestabilne w skali kilku milionów lat, więc tę populację musi uzupełniać jakieś zewnętrzne źródło.
Q 04Który duży księżyc jako jedyny w Układzie Słonecznym krąży ruchem wstecznym?
Tryton
Neptun przechwycił go w czasie swojej migracji; księżyc musiał być w pełni uformowany, zanim trafił na orbitę wokół planety.
Q 05Odkrycie którego ciała, o 27% masywniejszego od Plutona, nagłośniło spór o status planet?
Eris
Krąży po wydłużonej orbicie, sięgającej daleko poza Pas Kuipera, choć często bywa nazywana jego obiektem.
Q 06Jak nazywa się obiekty w rezonansie orbitalnym 2:3 z Neptunem?
plutonki
Takie ciała wykonują dokładnie dwa obiegi wokół Słońca w czasie, gdy Neptun wykonuje trzy; odkryto ich już około 200.
Q 07Jaka bryła lepiej niż pas oddaje kształt Pasa Kuipera?
torus
Większość masy skupia się w okolicach 10 stopni od ekliptyki, ale niektóre obiekty krążą pod kilkukrotnie większym kątem.
Q 08Jaki warunek musi spełnić ciało, by Międzynarodowa Unia Astronomiczna uznała je za planetę?
oczyszczenie okolic orbity
Pluton tego warunku nie spełnia, dlatego został przeklasyfikowany na zwykły obiekt Pasa Kuipera.
Q 09Ile razy szerszy od pasa planetoid jest Pas Kuipera?
20
Różnica mas jest jeszcze mniej pewna: Pas Kuipera ma być od 20 do 200 razy bardziej masywny niż pas planetoid.
Q 10W jakiej odległości od Słońca zaczyna się Pas Kuipera?
30 au
Obszar ten rozciąga się za orbitą Neptuna i kończy około 50 au od Słońca.
Q 11W którym roku ogłoszono odkrycie obiektu (15760) Albion w Pasie Kuipera?
1992
Ogłoszenie padło 30 sierpnia, po pięciu latach obserwacji; sześć miesięcy później ten sam zespół znalazł drugi obiekt w tym regionie.
Q 12Którą kometę wymienia się jako długookresową, o okresie obiegu rzędu tysięcy lat?
Hale’a-Boppa
Komety krótkookresowe mają orbity poniżej 200 lat i zwykle poruszają się w płaszczyźnie ekliptyki.
Q 13Którą planetoidę krążącą między Saturnem a Uranem odkrył w 1977 roku Charles Kowal?
Chiron
W 1992 roku na podobnej orbicie znaleziono kolejny obiekt, co zapowiadało istnienie całej grupy takich ciał.
Q 21Którą studentkę David Jewitt zachęcił w 1987 roku do szukania obiektów za orbitą Plutona?
Jane Luu
Oboje prowadzili obserwacje w Kitt Peak i Cerro Tololo, zastępując fotografie matrycami CCD, które wyłapywały 90% światła.
Q 22Kto w 1943 roku przypuszczał, że za Neptunem zamiast planety powstały miliony małych ciał?
Kenneth Edgeworth
Uważał, że któryś z tych obiektów od czasu do czasu wypada z orbity, trafia w okolice planet wewnętrznych i staje się kometą.
Q 23W których punktach libracyjnych krążą obiekty trojańskie Neptuna?
L4 i L5
Są w rezonansie 1:1, czyli dzielą orbitę z planetą; przypuszcza się, że uformowały się w tych miejscach razem z nią.
Q 14Która struktura jest uważana za źródło większości komet krótkookresowych?
dysk rozproszony
Powstała, gdy oddalający się od Słońca Neptun rozciągnął orbity części ciał tak, że ich peryhelia leżą dziś w pobliżu jego orbity.
Q 15Jak nazywa się obiekty klasycznego Pasa Kuipera, nawiązując do skrótu „QB1”?
cubewano
Nazwa naśladuje angielską wymowę skrótu, czyli „ku-bi-uan”, wziętego z oznaczenia pierwszego zaobserwowanego tam obiektu.
Q 16Na co najwyżej jaką część masy Ziemi szacuje się łączną masę Pasa Kuipera?
jedną dziesiątą
Niektóre szacunki mówią o zaledwie jednej trzydziestej, choć sam obszar jest ogromny.
Q 17Ponad ile obiektów o średnicy powyżej 100 km ma zawierać Pas Kuipera?
70 000
Do 2020 roku odkryto w nim ponad 2 tysiące ciał, czyli niewielki ułamek przewidywanej populacji.
Q 18Nieregularności orbity której planety Fred Whipple wiązał w 1964 roku z „pasem komet”?
Urana
Zaburzenia te przypisywano wcześniej hipotetycznej Planecie X; obserwacje obaliły jednak pomysł tak masywnego pasa.
Q 19Jak nazywa się fragmenty dysku protoplanetarnego, z których składa się Pas Kuipera?
planetozymale
Zamiast połączyć się w planety, utworzyły wiele mniejszych obiektów o średnicach poniżej 3000 km.
Q 20Do jakiej mniej więcej temperatury Słońce ogrzewa obiekty Pasa Kuipera?
50 K
W takim chłodzie proste węglowodory, amoniak i woda pozostają w stanie stałym.
Q 24Czyim nazwiskiem nazwano przerwy w pasie planetoid, analogiczne do luk w Pasie Kuipera?
Kirkwooda
Luki wymiata grawitacja Neptuna: w obszarze między 40 a 42 au żaden obiekt nie może pozostawać długo.
Q 25Na którym obiekcie Pasa Kuipera wykryto w 2004 roku zamrożoną wodę i uwodniony amoniak?
Quaoar
Obie substancje powinny z czasem odparować, więc powierzchnia musiała się odnowić niedawno: przez aktywność tektoniczną albo uderzenie.
Q 26Jaką część zaobserwowanych obiektów Pasa Kuipera zawiera jego klasyczny obszar?
dwie trzecie
Obszar ten leży mniej więcej między 42 a 48 au, gdzie wpływ Neptuna można zaniedbać, a orbity pozostają stabilne.
Q 27Ile mas Ziemi powinien mieć Pas Kuipera według modeli powstawania Układu Słonecznego?
30
Tak duża masa jest konieczna, by mogły w nim powstać jakiekolwiek obiekty o średnicy większej niż 100 km.
Q 28Na którym szczycie stał teleskop 2,24 m, którym Jewitt szukał obiektów Pasa Kuipera?
Mauna Kea
Poszukiwania przeniosły się tam w 1988 roku, razem z badaczami, na Uniwersytet Hawajski; przyspieszyła je matryca CCD 1024 × 1024.
Q 29Który astronom jako pierwszy zasugerował istnienie grupy obiektów za Neptunem?
Frederick C. Leonard
Zrobił to w 1930 roku, wkrótce po odkryciu Plutona, pytając, czy nie jest on pierwszym z serii ciał wciąż czekających na odkrycie.
Q 30Kto w 1980 roku wyliczył, że na kometę wysłaną ku Słońcu przypada 600 wyrzuconych z Układu?
Julio Fernandez
Wnioskował z tego, że między 35 a 60 au od Słońca musi istnieć duży zasób komet; odwoływał się przy tym do prac Kuipera.