Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Platyna to metal szlachetny, który długo uchodził za bezwartościowy: jej samorodki wyrzucano, a oszuści bili z niej fałszywe monety. Dziś trafia do katalizatorów samochodowych, biżuterii, aparatury laboratoryjnej i sztabek inwestycyjnych. Quiz sprawdza wiedzę o historii odkrycia platyny, jej właściwościach, złożach i zastosowaniach, a także o cisplatynie, leku opartym na tym metalu. Pytania mają różny poziom trudności, od łatwych po eksperckie.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jaki symbol chemiczny ma platyna?
Pt
Platyna należy do metali przejściowych układu okresowego i jest metalem szlachetnym.
Q 02Jaką barwę ma platyna w stanie czystym?
srebrzystobiałą
Czysta platyna ma silny połysk, jest kowalna i ciągliwa.
Q 03W jakiej metodzie leczenia nowotworów wykorzystuje się niektóre związki kompleksowe platyny?
chemioterapii
Do takich związków należą cisplatyna i karboplatyna.
Q 04Który kraj był w 2009 roku największym producentem platyny na świecie?
Republika Południowej Afryki
W 2009 roku wydobyto tam 140 ton tego surowca.
Q 05Za bezwartościową odmianę jakiego metalu uważali platynę dawni poszukiwacze złota?
srebra
Tak oceniali ją XVI- i XVII-wieczni poszukiwacze, a jej nazwa jest zdrobnieniem hiszpańskiego słowa plata.
Q 06Który sektor odpowiadał w 2008 roku za ok. 22% zapotrzebowania na platynę?
jubilerstwo
Największe zapotrzebowanie zgłosiła w tym samym roku branża motoryzacyjna.
Q 07Do wyrobu czego platyna służyła niemal wyłącznie oszustom aż do XIX wieku?
fałszywych monet
W XIX wieku Imperium Rosyjskie biło już z platyny prawdziwe monety obiegowe.
Q 08Która firma wprowadziła w 1984 roku „platynową” kartę płatniczą, przebijając swoją „złotą”?
American Express
Firma poszła tropem przemysłu muzycznego, który wcześniej wprowadził płytę platynową.
Q 09W jakich górach odkryto w 1819 roku duże złoża platyny?
Ural
Platyna z tych złóż utrzymywała pierwsze miejsce w światowej produkcji przez cały XIX wiek.
Q 10Który kraj zajmował w 2009 roku drugie miejsce w górniczej produkcji platyny?
Rosja
Wydobyto tam wówczas 20 ton tego metalu.
Q 11W czym roztwarza się platyna, tworząc kwas heksachloroplatynowy?
woda królewska
Platyna nie reaguje natomiast z tlenem, wodą ani z kwasami chlorowodorowym i azotowym.
Q 12Do pomiaru jakiej wielkości służą platynowe rezystory 100-omowe?
temperatury
Wybiera się je ze względu na stabilność; ze stopów platyny wykonuje się też niektóre typy termopar.
Q 13Jak nazywa się nieaktywny terapeutycznie diastereoizomer cisplatyny?
transplatyna
To sytuacja szczególna: inne związki o podobnym wzorze ogólnym wykazują aktywność zarówno w formie cis, jak i trans.
Q 21Jaki międzynarodowy kod walutowy ISO 4217 nadano platynie?
XPT
Platyna traktowana jest jako metal inwestycyjny, z którego wybija się monety i sztabki.
Q 22Który bank wystosował w 2017 roku notę do klientów na temat górnictwa kosmicznego?
Goldman Sachs
Wydobycie platyny z planetoid uznano za potencjalnie opłacalne; koszt jednej sondy wydobywczej szacowano na ok. 2,6 mld dolarów.
Q 23W którym wieku włoski humanista G.C. Scaliger jako pierwszy opisał platynę?
XVI
Scaliger przedstawił ją jako metal, którego nie da się stopić za pomocą ognia.
Q 24Wzorzec jakiej jednostki ustalono, wykorzystując temperaturę krzepnięcia platyny?
Q 14W którym roku przemysł muzyczny wprowadził nagrodę w postaci płyty platynowej?
1976
Płyta platynowa była pomyślana jako wyższy poziom nagrody i marketingowa okazja dla branży.
Q 15Jakiej masy nie przekraczają największe bryłki platyny występujące w przyrodzie?
10 kg
Zwykle platyna występuje jednak w postaci ziaren, a większe bryłki trafiają się tylko czasem.
Q 16Kto wyreżyserował film „Platynowa blondynka” z 1931 roku?
Frank Capra
Film wykorzystał rodzącą się symbolikę metalu, a jego tytuł wszedł do języka potocznego.
Q 17Z wczesną krystalizacją jakich skał związane są platyna i pozostałe platynowce?
magmowych
Największe skupienia platyny występują w skałach ultrazasadowych: dunitach, perydotytach i piroksenitach.
Q 18Przy produkcji jakiego kwasu stosowano duże panwie wykonane z platyny?
siarkowego
Platynę ceniono w przemyśle chemicznym za wysoką temperaturę topnienia i wyjątkową odporność chemiczną.
Q 19Jaka część zapotrzebowania na platynę przypadała w 2008 roku na branżę motoryzacyjną?
43%
Platyna i inne platynowce są elementami katalizatorów samochodowych.
Q 20W którym roku francuski chemik P. Macquer jako pierwszy stopił kawałek platyny?
1758
Macquer dokonał tego 23 lata po odkryciu metalu w Ameryce Południowej.
kandeli
Platyna wyróżnia się wysoką temperaturą topnienia i odpornością na działanie czynników chemicznych.
Q 25Rozkład jakiego związku platyny był początkowo sposobem otrzymywania tego metalu?
arsenku
Związek ten ma wzór PtAs2 i występuje w przyrodzie jako minerał.
Q 26Jaki minerał jest niemal jedynym związkiem platyny występującym w przyrodzie?
sperrylit
Minerał ten znany jest z Sudbury w Kanadzie.
Q 27Kto w 1784 roku jako pierwszy zastosował platynowy tygielek w laboratorium chemicznym?
Franz Karl Achard
Z końcem XVIII wieku zaczęto wyrabiać z platyny tygle i miski dla laboratoriów chemicznych.
Q 28W jakim mieście kierował mennicą H.T. Scheffer, który dokładniej zbadał platynę?
Sztokholm
Jego badania nastąpiły po tym, jak platynę przywieziono z Ameryki Południowej do Europy.
Q 29Jaka jest przybliżona zawartość platyny w skorupie ziemskiej?
4 ppb
Platyna występuje m.in. w postaci rodzimej, w stopie z irydem oraz jako zanieczyszczenie rud niklu i miedzi.
Q 30W którym roku Imperium Rosyjskie zaczęło bić platynowe monety o nominale 3 rubli?
1828
Monety 6-rublowe bito od 1829, a 12-rublowe od 1830 roku; emisję wszystkich zakończono w 1845 roku.