Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Rok przestępny ma 366 dni, a dodatkowy dzień trafia do lutego. Brzmi prosto, ale za tą regułą stoi ponad dwa tysiące lat poprawek: od Egiptu i Juliusza Cezara po bullę papieską z 1582 roku. Quiz sprawdza, czy wiesz, dlaczego rok 1900 nie był przestępny, skąd wzięło się słowo bissextilis i które kraje zmieniły kalendarz dopiero w XX wieku. Pytania oparte są na polskiej Wikipedii i ułożone od łatwych do eksperckich.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Ile dni liczy rok przestępny?
366
Przykładami lat przestępnych są 2020, 2024 i 2028 – w kalendarzu gregoriańskim wypadają one zwykle co cztery lata.
Q 02Który miesiąc w roku przestępnym liczy 29 dni?
luty
W Polsce obowiązuje kalendarz gregoriański, w którym dodatkowy dzień trafia właśnie do najkrótszego miesiąca roku.
Q 03Który z tych lat kończących stulecie był rokiem przestępnym?
2000
Dzięki tej regule kalendarzowa wiosna nie oddala się od rzeczywistej równonocy, jak działo się w rachubie juliańskiej.
Q 04W którym roku wprowadzono w Rzymie kalendarz z dniem przestępnym co cztery lata?
45 p.n.e.
Od imienia swojego twórcy system ten został nazwany kalendarzem juliańskim i wciąż służy niektórym kościołom prawosławnym.
Q 05Który z tych lat nie będzie rokiem przestępnym?
2100
Lata kończące stulecie są przestępne tylko wtedy, gdy ich numer dzieli się przez 400 – ten warunek spełni dopiero rok 2400.
Q 06Który kraj posługiwał się kalendarzem juliańskim jeszcze na początku XX wieku?
Rosja
Cerkiew prawosławna w tym kraju używa rachuby juliańskiej do dziś, choć państwo dawno przeszło na gregoriańską.
Q 07Na czym opiera się rachuba kalendarzy, w których w ogóle występuje rok przestępny?
obiegu Ziemi dookoła Słońca
Lata przestępne znają też kalendarze kombinowane, łączące rachubę słoneczną z księżycową – tak działa na przykład kalendarz żydowski.
Q 08Jaki dzień nastąpił bezpośrednio po 4 października 1582 roku?
15 października 1582
Dni tygodnia zachowały przy tym ciągłość, a celem zmiany było przywrócenie początku kalendarzowej wiosny na rzeczywisty moment równonocy.
Q 09Ile dat pominięto w październiku 1582 roku, wprowadzając kalendarz gregoriański?
dziesięć
Pominięto dni od 5 do 14 października, aby skorygować opóźnienie, jakie narosło od czasów reformy juliańskiej.
Q 10Ile miesięcy ma rok przestępny w kalendarzu żydowskim?
13
Dodatkowy miesiąc wstawia się co trzy, rzadziej co dwa lata, aby wyrównać cykl słoneczny z księżycowym.
Q 11W jakiej dziedzinie nauki rok juliański służy jako jednostka czasu?
astronomia
Rok juliański liczy równe 365,25 dnia, czyli tyle, ile wynosi średnia długość roku przy dniu przestępnym dodawanym co cztery lata.
Q 12Co ile lat kalendarz juliański gromadzi błąd wielkości jednej doby?
128
Przyczyną jest rok zwrotnikowy, nieco krótszy niż 365,25 dnia, które zakłada prosta reguła dnia przestępnego co cztery lata.
Q 13Jak nazywa się bulla papieska z 1582 roku, która wprowadziła kalendarz gregoriański?
Inter gravissimas
Nowa reguła odbiera przestępność latom kończącym stulecie, chyba że liczba stuleci dzieli się przez cztery.
Q 21Jak nazywa się kalendarz przyjęty w 1923 roku przez część kościołów prawosławnych?
nowojuliański
Wiele kościołów prawosławnych wciąż posługuje się rachubą juliańską, która gromadzi błąd jednej doby na nieco ponad sto lat.
Q 22Ile wynosi w przybliżeniu roczny błąd kalendarza gregoriańskiego?
26 sekund
W skali stulecia daje to około 43,3 minuty, choć błąd nie narasta równomiernie ze względu na skokowe poprawki co cztery lata.
Q 23W którym dniu wypadało przesilenie zimowe w czasach wprowadzania kalendarza juliańskiego?
24 grudnia
Po reformie gregoriańskiej przesilenie zimowe przypada 21 lub 22 grudnia, czyli tak jak w IV wieku.
Q 14Na jaką datę równonocy wiosennej opiera się zasada wyznaczania Wielkanocy?
21 marca
Zasadę ustalono na pierwszym soborze powszechnym w IV wieku, jeszcze w rachubie juliańskiej.
Q 15W którym kraju już w 238 roku p.n.e. zaczęto dodawać jeden dzień co cztery lata?
Egipt
Ta rachuba wiąże się z tzw. datowaniem sotisowym; Rzym przejął ten sam system dopiero blisko dwa stulecia później.
Q 16Po ilu z górą latach kalendarz gregoriański spóźnia się o cały dzień?
3300
Dla porównania dawna rachuba juliańska gubiła cały dzień już po niewiele ponad stu latach.
Q 17Co dzieje się w roku przestępnym z katolickimi wspomnieniami świętych z 24–28 lutego?
przypadają dzień później
Powodem jest dzień dodawany w kalendarzu liturgicznym nie na końcu miesiąca, lecz w jego środku, co przesuwa wszystkie dalsze daty.
Q 18Na który dzień przesunęło się w XVI wieku przesilenie zimowe w kalendarzu juliańskim?
12 grudnia
Jeszcze w IV wieku przesilenie przypadało 22 grudnia; pominięcie dziesięciu dni w 1582 roku przywróciło je w te okolice na stałe.
Q 19Ile razy dotąd zadziałała gregoriańska poprawka odbierająca rokowi przestępność?
trzykrotnie
Chodzi o lata 1700, 1800 i 1900 – wszystkie dzielą się przez 100, ale nie przez 400, więc były latami zwyczajnymi.
Q 20Między którymi dniami tradycyjnie wypada dodatkowy dzień w kalendarzu liturgicznym?
23 a 24 lutego
Ten zwyczaj wywodzi się ze starożytnego Rzymu, gdzie dzień przestępny uzyskiwano przez powtórzenie jednej z lutowych dat.
Q 24Jak w starożytnym Rzymie nazywano dzień przestępny uzyskiwany przez powtórzenie daty?
bissextilis
Łacińskie bis oznacza „dwa razy” – powtarzany dzień nosił w rzymskim kalendarzu tę samą nazwę co dzień poprzedni.
Q 25Ile lat przestępnych kasuje reguła gregoriańska w każdym okresie 2000 lat?
15
Ta korekta zmniejsza błąd rachuby juliańskiej o dobę na 133 lata, więc kalendarz gregoriański myli się o dobę dopiero po ponad trzech tysiącleciach.
Q 26Kto zreformował kalendarz juliański, tworząc w ten sposób kalendarz gregoriański?
Luigi Lilio
Reforma polegała na poprawce w naliczaniu lat przestępnych oraz na jednorazowym pominięciu narosłego opóźnienia.
Q 27Ile dni trwa rok zwrotnikowy przyjmowany do obliczenia błędu kalendarza gregoriańskiego?
365,242199
Różnica między tą wartością a średnim rokiem gregoriańskim wynosi zaledwie 0,000301 dnia, czyli mniej niż pół minuty rocznie.
Q 28Do stanu z czasów którego soboru przywrócono kalendarz reformą gregoriańską?
nicejskiego I
Chodziło o rok 325 naszej ery; opóźnienia narosłego od czasów Cezara nie zlikwidowano więc w całości.
Q 29Jaką nazwę nosił 24 lutego w kalendarzu rzymskim?
sextus Kalendas
W roku przestępnym ten dzień występował dwukrotnie, a łacińskie „bis” wyrażające to powtórzenie dało początek nazwie całego dnia przestępnego.
Q 30Czego ponownego przeliczania uniknięto, cofając kalendarz tylko do stanu z IV wieku?
tablic komputystycznych
Rachubę przesunięto tak, by równonoc wiosenna znów wypadała w dniu, który zakłada reguła wyznaczania Wielkanocy.