Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Sód to miękki, srebrzysty metal alkaliczny, tak reaktywny, że w przyrodzie spotyka się go wyłącznie w związkach. Znamy go z soli kuchennej, ale jest też niezbędny do pracy komórek nerwowych. Quiz sprawdza wiedzę o właściwościach sodu, historii jego otrzymywania, najważniejszych związkach i zastosowaniach, a także o pompie sodowo-potasowej, która utrzymuje równowagę jonów w komórkach.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jak brzmi chemiczna nazwa soli kamiennej?
chlorek sodu
Związek ten ma wzór NaCl i jest jednym z najbardziej znanych minerałów zawierających sód.
Q 02Jaką barwę ma czysty metaliczny sód?
srebrzystą
Sód jest przy tym metalem miękkim i kowalnym, a w handlu spotyka się go w postaci bloków, prętów lub kawałków.
Q 03Na jaki kolor jony sodu barwią płomień?
żółty
Barwa jest bardzo intensywna, a w analizie chemicznej jony Na+ zalicza się do V grupy analitycznej.
Q 04Jaką liczbę atomową ma sód?
11
Symbol Na pochodzi od łacińskiej nazwy natrium. Sód leży w I grupie układu okresowego i należy do metali alkalicznych.
Q 05Jaki gaz wydziela się podczas gwałtownej reakcji sodu z wodą?
wodór
Reakcja jest silnie egzotermiczna i przy dużej ilości metalu może przebiegać wybuchowo; jej drugim produktem jest NaOH.
Q 06Czym, ze względu na miękkość, można kroić czysty sód?
nożem
Metal jest tak plastyczny, że w prostych prasach wyciska się z niego drut.
Q 07W jakiej postaci sód nie występuje w przyrodzie?
stan wolny
Metal ten jest zbyt reaktywny, by przetrwać w czystej postaci, dlatego otrzymuje się go wyłącznie z jego związków.
Q 08W jakiej cieczy przechowuje się sód, podobnie jak większość litowców?
nafta
Ciecz odcina metal od powietrza, w którym sód dość szybko pokrywa się szarym nalotem tlenku.
Q 09Jaki środek czystości jest solą sodową kwasów tłuszczowych?
mydło
Do jego wytwarzania stosuje się wodorotlenek sodu, a prawie wszystkie sole sodu dobrze rozpuszczają się w wodzie.
Q 10Jakim rodzajem związku chemicznego jest wodorotlenek sodu?
silna zasada
Obok tlenku i licznych soli należy on do najważniejszych związków sodu.
Q 11Jak potocznie nazywa się wodorotlenek sodu?
ług
To właśnie z tego związku, poddanego elektrolizie, po raz pierwszy uzyskano metaliczny sód.
Q 12Czym staje się atom sodu, gdy oddaje elektron z powłoki walencyjnej?
kationem
Na powłoce walencyjnej sodu znajduje się tylko pojedynczy elektron, który atom oddaje bardzo łatwo – stąd silna reaktywność tego miękkiego metalu.
Q 13Kto jako pierwszy wyizolował sód?
Humphry Davy
Ten sam uczony nieco wcześniej otrzymał w podobny sposób także metaliczny potas.
Q 14Z czym miesza się sól kuchenną, aby uzyskać mieszaninę oziębiającą?
Q 21Jaki metal służy za katodę, z którą sód tworzy amalgamat?
rtęć
W ten sposób sód można otrzymać nawet z wodnego roztworu soli, choć zwykle elektrolizie poddaje się sól stopioną.
Q 22Jaki związek powstaje, gdy sód zapala się w czystym tlenie?
nadtlenek sodu
Produkt ma wzór Na2O2 i zawiera niewielkie domieszki zwykłego tlenku; na powietrzu sód się nie zapala.
Q 23Jaki udział w górnych warstwach skorupy ziemskiej ma sód?
2,30%
Większość tego sodu to jony Na+ rozpuszczone w oceanach oraz minerały, między innymi plagioklazy i saletra chilijska.
Jak nazywa się zdolność sodu do świecenia podczas utleniania tlenem z powietrza?
lodem
Ta sama sól służy też do topienia śniegu na drogach i jest powszechnym dodatkiem do potraw.
Q 15Czym pod względem chemicznym jest pompa sodowo-potasowa?
enzymem białkowym
Uczestniczy ona w aktywnym transporcie jonów Na+ i K+ przez błonę komórkową i bywa nazywana ATP-azą Na+/K+.
Q 16W którym roku po raz pierwszy otrzymano metaliczny sód?
1807
Metal uzyskano wtedy przez elektrolizę stopionego wodorotlenku sodu, a już rok później opisano pierwszą metodę czysto chemiczną.
Q 17W jakiej przestrzeni organizmu jony sodu są głównym jonem dodatnim?
zewnątrzkomórkowej
Jony te są też konieczne do utrzymania potencjału czynnościowego błon komórkowych.
Q 18Jaką liczbę masową ma stabilny izotop sodu?
23
Pozostałe izotopy sodu są nietrwałe, na przykład 22Na, który rozpada się z emisją promieniowania β+.
Q 19Które miejsce pod względem rozpowszechnienia w skorupie ziemskiej zajmuje sód?
szóste
W skorupie ziemskiej sód tworzy liczne minerały, takie jak skaleń czy sodalit.
Q 20Jakie związki tworzy sód w reakcji z niższymi alkoholami?
alkoholany
Reakcja zachodzi łatwo i przypomina reakcję sodu z wodą: metal zajmuje miejsce atomu związanego z tlenem w grupie −OH.
chemiluminescencja
Tę samą właściwość ma potas, inny metal alkaliczny.
Q 25Jaki związek dodaje się jako topnik przy elektrolizie stopionej soli w produkcji sodu?
chlorek wapnia
Dodatek ten obniża temperaturę topnienia mieszaniny poniżej 700 °C, co ułatwia prowadzenie procesu.
Q 26Jakim metalem redukowano NaOH w metodzie Gay-Lussaca i Thénarda z 1808 roku?
żelazo
Była to pierwsza chemiczna metoda otrzymywania sodu, prowadzona w wysokiej temperaturze.
Q 27Jaka cząstka jest emitowana podczas rozpadu β+ izotopu 22Na?
pozyton
Rozpadowi temu towarzyszy wychwyt K elektronu, a jego produktem jest jądro neonu.
Q 28W jakiej technice obrazowania wykorzystuje się izotop 22Na?
pozytonowa tomografia komputerowa
Izotop ma stosunkowo długi czas połowicznego rozpadu, dzięki czemu jest stabilnym źródłem promieniowania β+.
Q 29W jakiej temperaturze do końca XIX wieku prażono węglan sodu z węglem, by uzyskać sód?
1100 °C
W reakcji tej sód wydzielał się w postaci par; później metodę zastąpiła elektroliza stopionej soli.
Q 30Na jakim nietypowym stopniu utlenienia sód występuje w nielicznych związkach?
−1
Przykładem jest sodek 2,2,2-kryptatu, trwały w temperaturze −10 °C; zwykle sód tworzy jony Na+.