Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Tablica Mendelejewa wisi w każdej pracowni chemicznej, ale jej historia to ciąg pomysłów, sporów i błędów: bęben pierwiastków, prawo oktaw, puste miejsca zostawione na nieodkryte jeszcze atomy. Quiz sprawdza, co wiesz o budowie układu okresowego – grupach, okresach, blokach i powłokach elektronowych – oraz o ludziach, którzy go tworzyli. Osobna część pytań dotyczy wolframu: metalu o najwyższej temperaturze topnienia, który ma gęstość identyczną ze złotem.
Wszystkie 24 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jak potocznie nazywa się układ okresowy pierwiastków?
tablica Mendelejewa
Oryginalna wersja była w zasadzie prostą tabelą z listą pierwiastków według wzrastającej masy atomowej.
Q 02Jakie pierwiastki tworzą grupę 18 układu okresowego?
gazy szlachetne
Trzy przedostatnie grupy (15–17) zawierają atomy o mniej lub bardziej wyraźnych właściwościach niemetalicznych.
Q 03Jak nazywa się ostatnia, najbardziej zewnętrzna powłoka elektronowa atomu?
walencyjna
Elektrony z tej powłoki są najsłabiej związane z atomem i mogą odrywać się od niego podczas tworzenia wiązań chemicznych.
Q 04Na czym polegał przełomowy pomysł Dmitrija Mendelejewa przy konstruowaniu układu?
pozostawienie pustych miejsc w tabeli
Dzięki temu układ umożliwiał przewidywanie masy atomowej i właściwości pierwiastków, których jeszcze nie odkryto.
Q 05Ile elektronów może znajdować się najwyżej na jednym orbitalu atomu?
2
Elektrony dzielące orbital muszą różnić się spinem – to bezpośrednia konsekwencja zakazu sformułowanego przez Wolfganga Pauliego.
Q 06Ile pierwiastków zawiera oficjalna wersja układu okresowego z 28 listopada 2016 roku?
118
Liczby atomowe w tej wersji biegną od 1 do 118, a cztery najcięższe pierwiastki dostały oficjalne nazwy w listopadzie 2016 roku.
Q 07Kto odkrył jądro atomu w 1911 roku?
Ernest Rutherford
Odkrycie to, wraz z pracami jego ucznia i koncepcją orbit Bohra, dało układowi okresowemu logiczne uzasadnienie.
Q 08Co mają wspólnego atomy pierwiastków występujących w tym samym okresie?
taką samą liczbę powłok elektronowych
Po zapełnieniu całej powłoki następuje przejście do nowego okresu i powstanie kolejnej powłoki elektronowej.
Q 09Który pierwiastek, leżący na samej górze grupy 17, jest „najbardziej niemetaliczny”?
fluor
W grupach 13–17 schodzenie w dół kolumny przejawia się spadkiem typowych właściwości niemetalicznych.
Q 10Która organizacja publikuje cyklicznie oficjalną wersję układu okresowego?
IUPAC
Jej pełna nazwa to Międzynarodowa Unia Chemii Czystej i Stosowanej; definiuje ona też podział pierwiastków na grupy, okresy i bloki.
Q 11Który blok układu okresowego tworzą lantanowce i aktynowce?
f
W większości współczesnych grafik ten blok jest „wyciągnięty” i umieszczony pod połączonymi blokami s, p i d.
Q 12Które grupy układu okresowego nazywa się grupami pobocznymi?
3–12
Grupy zazwyczaj wypisuje się w kolumnach, a okresy w rzędach; grupy główne to 1, 2 oraz 13–18.
Q 13W którym roku Dmitrij Mendelejew opublikował swój pierwszy układ okresowy?
1869
Publikacja ukazała się 6 marca; Mendelejew porządkował wówczas pierwiastki według ich mas atomowych, nie liczb atomowych.
Q 14Ile elektronów mieści się dokładnie na powłokach elektronowych od drugiej do czwartej?
Q 21Kiedy potwierdzono odkrycia pierwiastków o liczbach atomowych 113, 115, 117 i 118?
w grudniu 2015
Na oficjalne nazwy te cztery pierwiastki musiały poczekać niemal rok od potwierdzenia odkrycia.
Q 22Który niemiecki chemik w 1817 roku zestawił grupy po trzy pierwiastki o podobnych właściwościach?
Johann Wolfgang Döbereiner
Był prawdopodobnie pierwszą osobą, która zauważyła regularność właściwości pierwiastków ułożonych według rosnących mas atomowych.
Q 23Masa atomowa którego pierwiastka jest wyższa niż jodu, wbrew prawu okresowości?
tellur
Spór wokół tej anomalii sprawił, że pod koniec życia nawet sam Mendelejew zwątpił w swoje odkrycie; dziś tłumaczy ją skład izotopowy.
8
Z tego powodu w grupach głównych okresy występują co osiem kolejnych atomów.
Q 15Jakie orbitale zajmują elektrony zewnętrznej powłoki w grupach głównych układu okresowego?
s i p
W grupach pobocznych sprawy się komplikują, bo kolejne powłoki elektronowe mają coraz więcej miejsca dla elektronów.
Q 16Komu zawdzięczamy współczesny wygląd układu okresowego z podziałem na grupy i okresy?
Nielsowi Bohrowi
Fizyk ten oparł się na tablicy Wernera i nieświadomie podzielił układ według elektroujemności pierwiastków.
Q 17Jak John Newlands nazwał sformułowane przez siebie w 1864 roku prawo okresowości?
prawem oktawy
Newlands zauważył, że od wodoru do wapnia właściwości pierwiastków powtarzają się co osiem, i skojarzył to z muzyką.
Q 18Które trzy pierwiastki przewidziane przez Mendelejewa odkryto jeszcze za jego życia?
german, gal i skand
Mendelejew przewidział istnienie ośmiu pierwiastków, a te trzy miały dokładnie taką masę i właściwości, jak wynikało z jego tabeli.
Q 19Kto dodał do układu okresowego grupę „0”, robiąc miejsce dla kryptonu, ksenonu i neonu?
William Ramsay
Był on zarazem odkrywcą tych gazów, które poznano w latach 90. XIX wieku i dla których w tabeli Mendelejewa brakowało miejsca.
Q 20Który chemik stworzył układ bardzo podobny do Mendelejewa, ale bez pustych miejsc?
Julius Lothar Meyer
Jego rozbudowany układ z 1869 roku nie trafił do druku, bo w trakcie pisania ukazała się publikacja Mendelejewa.
Q 24Co opublikował w 1863 roku francuski geolog Alexandre-Émile Béguyer de Chancourtois?
bęben pierwiastków
Nazwy pierwiastków tworzyły na nim spiralę, która wykonywała pełny obrót co osiem pierwiastków; pomysł nazywano też „śrubą telluryczną”.