Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Woda to najpospolitsza substancja na powierzchni Ziemi i jedna z najdziwniejszych: rozszerza się przy zamarzaniu, ma lekko niebieską barwę i występuje nawet w ośrodku międzygwiazdowym. Ten quiz sprawdza, co wiesz o jej właściwościach fizycznych i chemicznych, o tym, ile wody kryje ludzkie ciało, oraz o oceanach – od szelfów i grzbietów śródoceanicznych po podpowierzchniowe oceany księżyców Jowisza i Saturna. Pytania sięgają też do kultury: od Talesa z Miletu po Światowy Dzień Wody.
Wszystkie 28 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jaki wzór chemiczny ma woda?
H2O
W warunkach standardowych woda jest cieczą, ale jako nazwa związku chemicznego słowo „woda” może odnosić się do każdego stanu skupienia.
Q 02Którego dnia obchodzony jest Światowy Dzień Wody?
22 marca
Święto ustanowiono w 1992 roku; dostęp do bezpiecznej wody pitnej stał się jednym z priorytetów Organizacji Narodów Zjednoczonych.
Q 03Jaką część powierzchni globu pokrywają oceany?
70,8%
Część wody unosi się też w atmosferze jako chmury i para wodna, a w postaci stałej gromadzi się w lodowcach.
Q 04Jaki procent masy dorosłego człowieka stanowi średnio woda?
70%
U noworodka udział wody jest o około 15 punktów procentowych wyższy, a osocze krwi składa się z niej aż w 95%.
Q 05W jakiej temperaturze woda osiąga największą gęstość?
3,98 °C
Poniżej tej temperatury objętość wody rośnie wraz ze spadkiem temperatury, co wśród ogółu substancji chemicznych jest anomalią.
Q 06Co dzieje się z objętością wody podczas krzepnięcia?
rośnie
Dzięki temu lód pływa po powierzchni, ale też rozsadza naczynia, kruszy spękane skały i niszczy nawierzchnię dróg.
Q 07Jaki odsetek wody na Ziemi stanowi woda słona?
97,38%
Słona woda zawiera dużo rozpuszczonych soli, przede wszystkim chlorku sodu, czyli zwykłej soli kuchennej.
Q 08Sole których pierwiastków nadają wodzie twardość?
wapnia i magnezu
Dla wody z domieszkami określa się dodatkowo twardość ogólną, węglanową (przemijającą) i niewęglanową (trwałą); woda chemicznie czysta ma twardość zero.
Q 09Który filozof widział w wodzie arché, podstawową zasadę rzeczywistości?
Tales z Miletu
W wielu religiach zanurzenie w wodzie symbolizuje oczyszczenie i odrodzenie, czego przykładem jest chrzest.
Q 10Ilu ludzi w 2008 roku nie miało w przybliżeniu bezpośredniego dostępu do wody pitnej?
1,1 mld
Choroby wynikające z niedostatku czystej wody każdego dnia zabijają wiele tysięcy ludzi, głównie dzieci.
Q 11Z którego źródła w Hadesie dusza zmarłego piła wodę, by zapomnieć o minionym życiu?
Lete
Woda symbolizuje życie, płodność i oczyszczenie, choć bywa też ukazywana jako siła zła, zwłaszcza w przeciwstawieniu wody czystej i brudnej.
Q 12Światło jakiej barwy woda pochłania około 100 razy silniej niż niebieskie?
czerwone
Maksimum absorpcji wody przypada na 760 nm; ciężka woda D2O jest bezbarwna, bo jej pasma absorpcji przesuwają się w stronę podczerwieni.
Q 13Jaka część ludzkości miała w 2020 roku dostęp do wody zarządzanej w sposób bezpieczny?
74%
Taka woda jest ulokowana na terenie obiektu mieszkalnego, dostępna w razie potrzeby i wolna od zanieczyszczeń; pozostałe 2 miliardy osób jej nie miały.
Q 21Którą najbardziej rozpowszechnioną molekułą ośrodka międzygwiazdowego jest cząsteczka wody?
trzecią
Wyprzedzają ją tylko cząsteczkowy wodór i tlenek węgla; woda buduje też Ceres i lodowe księżyce krążące wokół planet-olbrzymów.
Q 22Ile w przybliżeniu wynosi kąt między wiązaniami H–O–H w ciekłej wodzie?
105°
W lodzie ten kąt rośnie do około 108°, bo wiązania wodorowe w sieci krystalicznej nie ulegają zerwaniu i usztywniają strukturę.
Q 23Nawet ile razy więcej wody niż wszystkie oceany mogą zawierać minerały płaszcza Ziemi?
dziesięciokrotnie
Wodę związaną w strukturze minerałów nazywa się wodą krystalizacyjną, a związki, które ją zawierają, to hydraty.
Q 14Jaki jon powstaje, gdy cząsteczka wody przyłącza proton od kwasu?
hydroniowy
Dysocjacja termiczna wody na wodór i tlen staje się znacząca dopiero w temperaturze kilku tysięcy stopni Celsjusza.
Q 15Na czym przede wszystkim polega gaśnicze działanie wody?
absorpcji ciepła z gaszonego materiału
Dodatkowo para powstająca przy parowaniu utrudnia dostęp tlenu niezbędnego do podtrzymania dalszego palenia.
Q 16Ile żywiołów liczyła tradycja chińska i japońska, w której woda była jednym z nich?
pięć
Dla Empedoklesa i Arystotelesa woda należała do czterech klasycznych żywiołów, które przez wzajemne połączenia tworzyły rzeczywistość.
Q 17Ile wynosi masa cząsteczkowa wody?
18,015 Da
W stanie ciekłym między cząsteczkami wody nieustannie powstają i pękają wiązania wodorowe, które nadają jej względnie dużą gęstość.
Q 18Kiedy misja LCROSS wykazała obecność lodu w zacienionym kraterze na Księżycu?
8 października 2009
Wodę znaleziono w głębi krateru, do którego nie dociera światło słoneczne; znaczne jej ilości stwierdzono także w pierścieniach Saturna.
Q 19Jaka dokładnie jest temperatura wrzenia wody pod ciśnieniem 1 atm?
99,97 °C
Temperatura krytyczna wody wynosi 647,096 K, czyli około 374 °C, a ciśnienie krytyczne 22,064 MPa.
Q 20W którym układzie krystalograficznym krystalizuje lód?
heksagonalnym
Światło przechodzące przez śnieg ma szczególnie intensywnie niebieską barwę w wyniku wielokrotnego rozproszenia.
Q 24Ile wynosi ciepło parowania wody?
2257 kJ/kg
Ciepło topnienia lodu jest ponad sześć razy mniejsze, a masa cząsteczkowa wody to zaledwie nieco ponad 18 daltonów.
Q 25Jakie ciepło właściwe ma woda?
4187 J/(kg·K)
Ta wartość odpowiada dokładnie 1 kcal/(kg·K); ciepło topnienia lodu wynosi z kolei 333,7 kJ/kg.
Q 26W jakiej temperaturze około 30% cząsteczek wody jest już zdysocjowanych na pierwiastki?
3200 °C
Dla porównania siarkowodór w temperaturze 1700 °C jest zdysocjowany już w około 75%.
Q 27Powyżej jakiego ciśnienia powstaje lód o temperaturze wyższej niż 0 °C?
3900 MPa
Tak ściśnięta woda osiąga gęstość około 1,5 g/cm³, podczas gdy w zwykłych warunkach jej gęstość nie przekracza 1 kg/l.
Q 28Jaki wzór ma kation Zundela, powstający z jonu hydroniowego i cząsteczki wody?
H5O2+
Jeszcze większym aglomeratem jest kation Eigena H9O4+; takie struktury powstają dzięki wiązaniom wodorowym między cząsteczkami.