Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Zdrowie publiczne to nauka o zdrowiu całych populacji: o zapobieganiu chorobom, nadzorze epidemiologicznym i organizacji opieki, a nie o leczeniu pojedynczego pacjenta. Quiz sprawdza znajomość definicji i instytucji, od Światowej Organizacji Zdrowia po polską specjalizację lekarską, oraz największej lekcji epidemiologii XX wieku, czyli pandemii grypy hiszpanki z lat 1918–1920. Znajdziesz tu pytania dla początkujących i takie, przy których zatrzyma się nawet student medycyny.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Wyspecjalizowaną agencją jakiej organizacji jest Światowa Organizacja Zdrowia?
ONZ
Jej dwuletni budżet na lata 2014–2015 sięgnął prawie czterech miliardów dolarów.
Q 02Dlaczego w Hiszpanii informacje o pandemii grypy były otwarcie publikowane?
kraj był neutralny w wojnie
Otwarte relacje prasowe stworzyły mylne wrażenie, że to właśnie Hiszpania została dotknięta najmocniej, i dały chorobie nazwę.
Q 03W ilu osobnych falach hiszpanka przetoczyła się przez Europę, Azję, Afrykę i Amerykę Północną?
trzech
Wszystkie fale zmieściły się w zaledwie 12 miesiącach na przełomie lat 1918 i 1919.
Q 04Kto sprowadził hiszpankę do Europy?
amerykańscy żołnierze
Największe ogniska choroby występowały na froncie i w obozach, skąd z łatwością przenosiła się na ludność cywilną.
Q 05Odmiana jakiego podtypu wirusa grypy A wywołała pandemię hiszpanki?
H1N1
Pandemia trwała w latach 1918–1920, a jej potoczna nazwa nie ma nic wspólnego z miejscem, gdzie wirus się pojawił.
Q 06W jakim przedziale wiekowym umierało najwięcej ofiar hiszpanki?
20–40 lat
Zwykła grypa zabija przede wszystkim dzieci, osoby starsze i ludzi z osłabioną odpornością.
Q 07Od czasów jakiej zarazy hiszpanka była pierwszą pandemią o tak wysokiej śmiertelności?
czarnej śmierci
Tamta epidemia dżumy pustoszyła Europę w latach 1347–1350, czyli niemal sześć wieków wcześniej.
Q 08W którym stanie USA odnotowano pierwszy przypadek hiszpanki w styczniu 1918 roku?
Kansas
Pierwsze zachorowanie zarejestrowano w wiejskim hrabstwie Haskell, skąd część mieszkańców wcielono wkrótce do wojska.
Q 09Z jakiej uczelni pochodził Charles-Edward Amory Winslow, autor definicji zdrowia publicznego?
Yale
Definicja z 1920 roku mówi o „nauce i sztuce” zapobiegania chorobom, przedłużania życia i promowania sprawności fizycznej.
Q 10Który kraj stał się wylęgarnią hiszpanki w Europie, bo tam docierały transporty z USA?
Francja
Pandemia była też przyczyną licznych zgonów jeńców podczas wojny polsko-bolszewickiej i po niej.
Q 11Ile lat trwa w Polsce specjalizacja ze zdrowia publicznego, niezależnie od tytułu zawodowego?
4 lata
Mogą ją robić nie tylko lekarze, ale też dentyści, farmaceuci, pielęgniarki, położne, psycholodzy i diagności laboratoryjni.
Q 12Jaki odsetek ludności Bostonu zachorował na hiszpankę?
10%
W zamkniętych społecznościach śmiertelność była jeszcze wyższa niż szacowane na podstawie danych wojskowych 5–10%.
Q 13Co było nietypową cechą pandemii hiszpanki?
odwrócony profil wiekowy ofiar
W Szwajcarii znacznie poważniejszy przebieg choroby stwierdzono u osób w wieku od 20 do 49 lat.
Q 21Jaką zasadę w praktyce przyjęto, uznając zdrowie za wspólne dobro publiczne?
solidaryzmu i współodpowiedzialności
Jej szczególną formą są powszechne ubezpieczenia zdrowotne, przyjęte w licznych krajach jako sposób finansowania opieki.
Q 22Co było główną przyczyną śmierci ofiar hiszpanki w pierwszych dniach choroby?
wirusowe krwotoczne zapalenie płuc
Kto przeżył pierwszą krytyczną fazę, często umierał później na powikłanie bakteryjne.
Q 23Jaki jest najwyższy z podawanych szacunków liczby ofiar hiszpanki na całym świecie?
50–100 mln
Q 14Dzięki czemu Australia ustrzegła się hiszpanki aż do 1919 roku?
blokadzie transportu morskiego
Gdy wirus w końcu dotarł do Australii, nie był już tak zabójczy jak w 1918 roku.
Q 15Co było powodem cenzurowania przez walczące kraje informacji o skali zachorowań na grypę?
obawa o osłabienie morale
Cenzura skrywała niewygodny fakt: liczba zgonów na grypę była większa niż straty wojenne.
Q 16W którym roku odnotowano ostatnie zarażenia hiszpanką?
1920
Ostatnia fala pandemii miała już mniejszą śmiertelność niż dwie poprzednie.
Q 17Ile osób zachorowało na hiszpankę na całym świecie?
500 mln
Chorzy stanowili wówczas około jednej trzeciej ludności całego globu.
Q 18Podczas której wojny hiszpanka była przyczyną licznych śmierci jeńców?
polsko-bolszewickiej
Jeńcy umierali na grypę także po zakończeniu walk, bo obozy były idealnym środowiskiem dla zarazy.
Q 19Od którego miesiąca 1918 roku trwała druga, najbardziej śmiertelna fala hiszpanki?
sierpnia
Druga fala wybuchła jednocześnie w trzech odległych rejonach: we Francji, w USA i w Sierra Leone.
Q 20Kim z zawodu był Albert Gitchell, pierwszy chory zgłoszony w Fort Riley w 1918 roku?
kucharzem
Gitchell przyszedł do lekarza z temperaturą 39,5 °C, a wkrótce dołączyli do niego kapral Lee Drake i sierżant Adolph Hurby.
Najostrożniejsze szacunki mówią o 21–25 milionach zmarłych, a więc i tak o liczbie większej niż straty frontowe całej wojny.
Q 24Ile podstawowych funkcji zdrowia publicznego wyróżnia Światowa Organizacja Zdrowia?
11
Lista zaczyna się od monitoringu i analizy stanu zdrowia, a kończy na łagodzeniu skutków katastrof i sytuacji nagłych.
Q 25Który artykuł Konstytucji RP gwarantuje obywatelom równy dostęp do świadczeń zdrowotnych?
68
Chodzi o świadczenia finansowane ze środków publicznych; podobny obowiązek państwa zapisano w większości konstytucji na świecie.
Q 26Co według Yoshihiro Kawaoki zabiło małpy zakażone wirusem hiszpanki?
ich własny układ odpornościowy
Badania prowadzono na University of Wisconsin-Madison; wniosek tłumaczy, czemu choroba zabijała głównie młodych, z najsilniejszą odpornością.
Q 27Kto od 9 grudnia 2024 roku jest konsultantem krajowym w dziedzinie zdrowia publicznego?
Łukasz Balwicki
Specjalizacja ze zdrowia publicznego należy do specjalizacji wzajemnie uznawanych w krajach Unii Europejskiej.
Q 28Które lata XX wieku przyniosły uznanie zdrowia za dobro publiczne jako myśl przewodnią?
osiemdziesiąte
Traktowanie całej ochrony zdrowia jako dobra publicznego miało ograniczyć indywidualną odpowiedzialność finansową pacjentów.
Q 29Ile osób zmarło na hiszpankę w Wielkiej Brytanii?
150 tysięcy
Dla porównania amerykański personel wojskowy stracił na grypę więcej ludzi, niż wyniosła znaczna część jego strat bojowych.
Q 30Ile wyniósł dwuletni budżet Światowej Organizacji Zdrowia na lata 2014–2015?
4 mld dolarów
Obok WHO w ochronie zdrowia działają m.in. Globalny Fundusz, sojusz GAVI, UNDP i UNICEF.