Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Atmosfera to gazowa powłoka, którą ciało niebieskie utrzymuje przy sobie dzięki grawitacji. Ziemska składa się głównie z azotu i tlenu, dzieli się na kilka warstw i chroni życie przed szkodliwym promieniowaniem. Quiz sprawdza wiedzę o składzie powietrza, kolejnych sferach, chmurach, ciśnieniu i temperaturze, a także o atmosferach innych ciał Układu Słonecznego. Pytania mają różny poziom: od szkolnych podstaw po szczegóły dla dociekliwych.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jaka siła utrzymuje warstwę gazów wokół ciała niebieskiego, tworząc jego atmosferę?
grawitacja
Tak utrzymywane powłoki gazowe mają planety typu ziemskiego i największe księżyce planet.
Q 02Który gaz stanowi około 78% objętości powietrza na Ziemi?
azot
Drugim pod względem udziału składnikiem powietrza jest tlen (20,946%), a trzecim argon (0,934%).
Q 03W której warstwie atmosfery Ziemi zachodzą wszystkie zjawiska pogodowe?
troposfera
To najniższa warstwa atmosfery; odbywa się w niej także cały obieg wody w przyrodzie.
Q 04Który składnik powietrza, skraplając się, tworzy chmury?
para wodna
Jej zawartość w powietrzu jest zmienna, dlatego pomija się ją w zestawieniach składu suchego powietrza.
Q 05Jaki efekt sprawia, że powierzchnia planety z atmosferą jest cieplejsza?
cieplarniany
Bez niego temperatura wynikałaby tylko z nasłonecznienia; atmosfera zmniejsza też różnice między dzienną i nocną stroną planety.
Q 06Dzięki jakiemu procesowi w organizmach rosła ilość tlenu w atmosferze Ziemi?
fotosynteza
W tym procesie węgiel z dwutlenku węgla jest włączany do glukozy, a tlen zostaje wydalony.
Q 07Jakie zjawisko tworzą cząstki wiatru słonecznego zderzające się z gazami atmosfery Ziemi?
zorzę polarną
Dochodzi do tego na wysokościach kilkuset kilometrów, gdzie pobudzone zderzeniami cząstki gazów zaczynają świecić.
Q 08Jakie fale przestają się rozchodzić w wybitnie rozrzedzonym powietrzu termosfery?
dźwiękowe
Termosfera rozciąga się na wysokości 85–500 km, a jej stały dotąd skład chemiczny zaczyna się tam zmieniać.
Q 09W ilu stanach skupienia woda występuje w atmosferze Ziemi?
trzech
Występuje jako kropelki, kryształki lodu i gaz, a jej stężenie zmienia się w czasie i przestrzeni.
Q 10Przed jakim promieniowaniem atmosfera Ziemi chroni żywe organizmy?
ultrafioletowym
Ta sama powłoka gazowa dostarcza substancji niezbędnych do podtrzymania życia.
Q 11W dobie jakiej rewolucji wzrost ilości dwutlenku węgla w atmosferze gwałtownie przyspieszył?
przemysłowej
Przyspieszenie objęło również metan, którego ilość w atmosferze także rośnie wskutek działalności człowieka.
Q 12Z czego złożone są najwyższe chmury typu cirrus?
kryształków lodu
Chmury tego typu sięgają wysokości 7–13 km nad powierzchnią Ziemi.
Q 13Która burzowa chmura, silnie rozbudowana w pionie, może sięgnąć 15 km lub wyżej?
Cumulonimbus
Tak wysoka chmura dociera aż do granicy z kolejną, wyższą warstwą atmosfery.
Q 21Na jakiej wysokości leży warstwa ozonowa, w której ozonu jest najwięcej?
15–40 km
Powstawanie ozonu wiąże się z jonizowaniem tlenu; w tej warstwie temperatura powietrza rośnie z wysokością.
Q 22Ile lat temu pojawiły się na Ziemi pierwsze bakterie?
3–4 miliardy
Ich gwałtowny rozwój sprawił, że w atmosferze pojawił się tlen.
Q 23Jak nazywają się cienkie strefy przejściowe między warstwami atmosfery Ziemi?
pauzy
Każda taka strefa bierze nazwę od sfery, która leży bezpośrednio pod nią.
Q 24Do jakiej wysokości sięga nad równikiem najniższa warstwa atmosfery Ziemi?
Q 14Jaka jest średnia temperatura powietrza przy powierzchni Ziemi?
15 °C
Na wysokości około 11 km jest już znacznie zimniej: panuje tam temperatura –50 °C.
Q 15Która planeta karłowata utrzymuje atmosferę dzięki dużej odległości od Słońca?
Pluton
W niskiej temperaturze do utrzymania atmosfery wystarcza mniejsza masa; z tego samego powodu atmosferę ma księżyc Tytan.
Q 16Na jakiej wysokości n.p.m. przebiega linia Kármána, umowna granica kosmosu?
100 km
Granica ta leży w termosferze, warstwie rozciągającej się od 85 do 500 km nad Ziemią.
Q 17Z jakich dwóch gazów składała się początkowo atmosfera Ziemi?
wodoru i helu
Były to najlżejsze frakcje pierwotnej materii Układu Słonecznego; ta pierwsza atmosfera stosunkowo szybko uległa rozproszeniu.
Q 18Czego nie mają planety olbrzymy, przez co trudno porównywać je z mniejszymi ciałami?
stałej powierzchni
U takich planet atmosferą nazywa się tylko zewnętrzne, przezroczyste warstwy gazowej powłoki.
Q 19Co sprawia, że między warstwami atmosfery Ziemi nie można wyznaczyć wyraźnych granic?
mieszanie się powietrza
Same strefy wyróżnia się na podstawie temperatury, składu chemicznego i stopnia jonizacji cząsteczek.
Q 20Która planeta, podobnie jak Księżyc, ma przy powierzchni tylko śladowe ilości gazów?
Merkury
Tak rzadką otoczkę nazywa się egzosferą; mają ją także księżyce galileuszowe Jowisza.
18 km
Nad zimnymi biegunami ta sama warstwa kończy się znacznie niżej, już na wysokości 8 km.
Q 25Jak nazywa się substancje, których stężenie w atmosferze zmienia się w czasie i przestrzeni?
domieszkami
Należą do nich między innymi ozon, siarkowodór, dwutlenek azotu i freony.
Q 26Poniżej jakiej wysokości n.p.m. znajduje się połowa masy powietrza atmosferycznego?
5 km
W najniższej warstwie atmosfery ciśnienie i gęstość powietrza spadają z wysokością najszybciej.
Q 27Jakie obłoki nazywa się też polarnymi chmurami mezosferycznymi?
srebrzyste
Obserwuje się je niekiedy na wysokości 50–85 km, szczególnie w dużych szerokościach geograficznych.
Q 28W której warstwie atmosfery Ziemi powstają mieniące się kolorami tęczy obłoki perłowe?
stratosfera
Tworzą się na wysokości około 30 km, szczególnie na dalekiej północy, choć pary wodnej prawie tam już nie ma.
Q 29Który księżyc Saturna, choć pozbawiony atmosfery, wykazuje kriowulkanizm?
Enceladus
Aktywność ta sprawia, że nad jego powierzchnią lokalnie pojawia się warstwa gazów.
Q 30W jakich granicach zmienia się zwykle zawartość pary wodnej w powietrzu przy powierzchni Ziemi?
0,1–4%
Mimo tej zmienności zalicza się ją do głównych składników atmosfery, choć pomija w składzie suchego powietrza.