Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Dmitrij Mendelejew to rosyjski chemik, który w 1869 roku odkrył prawo okresowości pierwiastków i ułożył tablicę nazwaną później jego imieniem. Quiz prowadzi przez całe jego życie: dzieciństwo w wielodzietnej rodzinie, studia w Petersburgu, pobyt na Krymie, doktorat, dwa małżeństwa i głośny skandal wokół rozwodu. Są też pytania o jego badania nad węglem i ropą, pracę w urzędzie miar oraz kulisy nominacji do Nagrody Nobla.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01W którym mieście w 1834 roku urodził się chemik Dmitrij Mendelejew?
Tobolsk
Zmarł w 1907 roku w Petersburgu jako laureat Medalu Copleya i odkrywca prawa okresowości pierwiastków chemicznych.
Q 02Za jakie osiągnięcie Komitet Noblowski nominował Mendelejewa do nagrody w dziedzinie chemii?
Układ okresowy pierwiastków
Wniosek poparła sekcja chemiczna Akademii, co było właściwie równoznaczne z przyznaniem nagrody – a jednak skończyło się inaczej.
Q 03Jaką zawartość etanolu w wódce miały określić carskie ukazy z 1894 roku?
40%
Trunek przyjęty oficjalnie jako narodowy, o nazwie Moskiewski Specjał, został przy tym opatentowany.
Q 04Jakie potoczne pojęcie Mendelejew miał naukowo sprecyzować w przepisach o spirytualiach?
Wódka
Wcześniej było ono niejasne; uczonemu przypisuje się też opracowanie nowych państwowych przepisów o produkcji takich trunków.
Q 05Który konflikt zbrojny przerwał karierę dydaktyczną Mendelejewa na południu Rosji?
Wojna krymska
Mendelejew pracował wtedy jako wykładowca nauk przyrodniczych w gimnazjum, dokąd trafił zaraz po studiach.
Q 06Co Mendelejew robił godzinami bez przerwy, szukając rozwiązania jakiegoś problemu?
Palił papierosy
Kręcił je sam z ulubionego tytoniu, a żona Anna wiedziała, że w takich chwilach trzeba zostawić go w spokoju.
Q 07Jaka choroba zmusiła Mendelejewa do wyjazdu na Krym po studiach w 1855 roku?
Gruźlica
Półwysep słynął z uzdrowiskowego klimatu, a młody absolwent był w fatalnym stanie zdrowia.
Q 08Za przykładem którego pisarza Mendelejew nosił obszerną, luźną odzież?
Lew Tołstoj
Takie ubrania szyła mu własnoręcznie druga żona Anna.
Q 09Który rosyjski poeta został mężem Lubow, córki Mendelejewa z drugiego małżeństwa?
Aleksander Błok
Po Lubow w rodzinie uczonego przyszedł na świat Iwan, a później jeszcze para bliźniąt.
Q 10Dyrektorem której instytucji był Mendelejew od 1893 roku?
Główna Izba Miar i Wag
Przypisuje mu się opracowanie tam nowych państwowych przepisów dotyczących produkcji spirytualiów.
Q 11Kim w świetle przepisów Cerkwi Mendelejew pozostawał nawet po zakończeniu sprawy rozwodowej?
Bigamistą
Rozwód z pierwszą żoną sfinalizowano dopiero miesiąc po drugim ślubie uczonego, gdy udało mu się znaleźć przekupnego duchownego.
Q 12Jaki tytuł nosiła rozprawa doktorska, którą Mendelejew obronił 31 stycznia 1865 roku?
„O połączeniach alkoholu z wodą”
Obrona była publiczna, a autor jako pierwszy wyjaśnił w tej pracy zjawisko kontrakcji objętości.
Q 13Za którą grupą ujął się Mendelejew, za co minister oświaty przysłał mu list z naganą?
Studentami
Q 21Na jakim wydziale Głównego Instytutu Pedagogicznego w Petersburgu studiował Mendelejew?
Matematyczno-fizycznym
Naukę zakończył w 1855 roku, po czym ze względów zdrowotnych wyjechał na południe kraju.
Q 22W którym mieście na Krymie Mendelejew wykładał nauki przyrodnicze w I Gimnazjum?
Symferopol
Posadę nauczyciela zajmował krótko – po wyzdrowieniu, w 1857 roku, wrócił do Petersburga.
Q 23Po ilu latach od rozwodu prawosławne przepisy z czasów Mendelejewa pozwalały na ponowny ślub?
7
Pewien rosyjski arystokrata chciał później obejść ten termin i w petycji do cara powołał się na casus słynnego chemika.
Domagali się oni liberalizacji systemu władzy, a list ministra był ordynarny w tonie.
Q 14Jakiego zakładu właścicielką była Maria Dmitrijewna, matka Dmitrija Mendelejewa?
Huta szkła
Ojciec uczonego, Iwan Pawłowicz, był dyrektorem gimnazjum i nauczycielem literatury, a sam Dmitrij przyszedł na świat jako najmłodszy z siedemnaściorga dzieci.
Q 15W którym mieście uniwersyteckim Mendelejew prowadził badania w latach 1859–1861?
Heidelberg
Zajmował się tam między innymi zjawiskiem podciągania kapilarnego i włoskowatości.
Q 16Który szwedzki chemik naciskał, by odrzucić noblowską kandydaturę Mendelejewa?
Svante Arrhenius
Argumentował, że odkrycie jest zbyt dawne, by nagradzać je za rok 1906, choć sam nie zasiadał w komitecie z dziedziny chemii.
Q 17Jaki kraj rodzice Anny Popowej wybrali na jej studia, by rozdzielić ją z Mendelejewem?
Włochy
Uczony podążył tam za ukochaną, nie bacząc na to, że był już powszechnie znaną osobą.
Q 18Które towarzystwo naukowe przyznało Mendelejewowi Medal Copleya?
Royal Society
Siedzibą tego towarzystwa jest Londyn, a rosyjskiego chemika ceniono wtedy w całym europejskim świecie nauki.
Q 19Jaka kara spotkała popa, który udzielił Mendelejewowi drugiego ślubu?
Utrata sutanny
Sprawa stała się głośna w kilka dni po ceremonii, ale samego sławnego naukowca władze pozostawiły w spokoju.
Q 20Ile lat miała Anna Popowa, gdy w 1876 roku zakochał się w niej Mendelejew?
17
Jej rodzice starali się nie dopuścić do związku córki z przeszło czterdziestoletnim mężczyzną.
Q 24W którym roku urażony naganą Mendelejew zrezygnował z posady na Uniwersytecie Petersburskim?
1890
Rezygnację złożył w sierpniu, po tym jak minister oświaty skarcił go listownie.
Q 25Krytyka której teorii miała ściągnąć na Mendelejewa odwet przy głosowaniu nad Noblem?
Dysocjacji elektrolitycznej
Tak sądzili współcześni tym wydarzeniom, którzy sprzeciw autora tej teorii przypisywali zazdrości i chęci odwetu.
Q 26Z czym, według części źródeł, wiązała się standaryzacja mocy rosyjskiej wódki z 1843 roku?
Naliczaniem podatku
Ta wersja podważa opowieść, że moc trunku ustalono dopiero dzięki pracom Mendelejewa z lat 90. XIX wieku.
Q 27Czyj wcześniejszy pomysł zainspirował Mendelejewa do koncepcji podziemnego zgazowania węgla?
Wilhelm Siemens
Podstawy teoretyczne tej koncepcji opracował pod koniec lat 80., a opublikował na początku lat 90. XIX wieku.
Q 28W którym roku Mendelejew został członkiem Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk?
1905
Już rok później Komitet Noblowski nominował go do nagrody w dziedzinie chemii.
Q 29Która chemiczka, zapewne na polecenie Mendelejewa, udoskonalała separację platynowców?
Julia Lermontowa
Uczony prowadził z nią korespondencję, a jej prace nad tymi metalami przypadły na przełom lat 60. i 70. XIX w.
Q 30Który członek szwedzkiej Akademii zgłosił niespodziewanie rywala Mendelejewa do Nobla?
Peter Klason
Zrobił to na plenarnym zgromadzeniu, proponując chemika, z którym utrzymywał znajomość.