Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Kwas deoksyrybonukleinowy to nośnik informacji genetycznej wszystkich organizmów – cząsteczka, która rozwinięta z jednej ludzkiej komórki mierzyłaby ponad dwa metry. W tym quizie sprawdzisz, co wiesz o budowie nukleotydów i podwójnej helisy, historii odkrycia DNA i jego struktury, a także o replikacji: helikazie, prymazie, fragmentach Okazaki i telomerach. Pytania ułożone są od najłatwiejszych do najtrudniejszych.
Wszystkie 27 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Gdzie u organizmów eukariotycznych zlokalizowany jest przede wszystkim DNA?
Jądro komórkowe
DNA jest liniowym, nierozgałęzionym biopolimerem, którego monomerami są deoksyrybonukleotydy; u wirusów znajduje się w kapsydach.
Q 02Kto jest autorem modelu podwójnej helisy DNA?
James Watson i Francis Crick
Obaj pracowali wówczas w Medical Research Council Unit w Cavendish Laboratory w Cambridge.
Q 03Jaki pięciowęglowy cukier wchodzi w skład nukleotydów DNA?
Deoksyryboza
Pierwszy atom węgla cukru (1′) łączy się wiązaniem N-glikozydowym z zasadą azotową, a grupa przy węglu 5′ jest zestryfikowana resztą fosforanową.
Q 04Jak biegną względem siebie dwa łańcuchy dwuniciowego DNA?
Antyrównolegle
Oznacza to, że koniec 5′ jednej nici leży naprzeciw końca 3′ drugiej; dwuniciową formę oznacza się skrótem dsDNA.
Q 05Na jakie trzy fazy dzieli się proces replikacji DNA?
Inicjacja, elongacja i terminacja
Po ostatniej fazie następują przemiany poreplikacyjne, np. metylacja zasad azotowych w specyficznych miejscach.
Q 06Jakie wiązania łączą komplementarne pary zasad w cząsteczce DNA?
Wodorowe
Strukturę helisy stabilizują dodatkowo oddziaływania warstwowe między sąsiednimi zasadami nukleinowymi.
Q 07Jakie białka służą u eukariontów do upakowania długich cząsteczek DNA?
Histony
U prokariontów tę samą rolę pełnią białka histonopodobne.
Q 08W postaci jakich jednostek zakodowana jest w DNA sekwencja aminokwasów białka?
Trójek nukleotydowych
Według pracy z 2016 roku informacja genetyczna jest zapisana nie tylko w sekwencji nukleotydów, ale także w ułożeniu nici DNA w nukleosomach.
Q 09W którym roku ustalono strukturę podwójnej helisy DNA?
1953
Struktura cząsteczki pozostawała zagadką przez prawie sto lat od odkrycia DNA w XIX wieku.
Q 10W jakiej postaci występuje DNA w niedzielącej się komórce eukariotycznej?
Chromatyna
Tę postać nazywa się niekiedy włóknem 30 nm; najbardziej skondensowaną formą DNA jest z kolei chromosom metafazowy.
Q 11Jak określa się replikację, w której każda nowa podwójna nić DNA zawiera jedną nić macierzystą?
Semikonserwatywna
Po polsku nazywa się ją też replikacją półzachowawczą; zasady tego procesu są podobne u wszystkich organizmów.
Q 12W której fazie cyklu komórkowego zachodzi replikacja DNA?
S
Replikacja jest procesem endoenergetycznym; źródłem energii dla helikaz są ATP, CTP i GTP.
Q 13Jak nazywają się zakończenia liniowych cząsteczek DNA, złożone z krótkich powtórzonych sekwencji?
Telomery
Terminacja następuje, gdy widełki replikacyjne natkną się na specjalną sekwencję terminacyjną na końcu liniowego DNA.
Q 21Który enzym chroni końce chromosomów przed skracaniem, używając własnego RNA jako matrycy?
Telomeraza
Enzym przeprowadza odwrotną transkrypcję końcowych odcinków chromosomu, których zwykłe replikazy nie potrafią dosyntetyzować.
Q 22W którym roku brytyjska policja po raz pierwszy wykorzystała profil DNA w kryminalistyce?
1986
W tej pierwszej sprawie podejrzany został uniewinniony; rok później zapadł pierwszy wyrok skazujący oparty na dowodzie z DNA.
Q 23Kto był pierwszą osobą skazaną na podstawie dowodu w postaci DNA?
Colin Pitchfork
Skazany był brytyjskim piekarzem; rok wcześniej profil DNA po raz pierwszy posłużył policji do uniewinnienia podejrzanego.
Q 14Jaką długość miałoby ludzkie DNA z jednej komórki somatycznej po połączeniu w jedną nić?
2–2,4 m
Liczba par zasad w jądrze komórki diploidalnej wynosi w przybliżeniu 6–7 mld – to podwojona liczba par zasad komórki haploidalnej.
Q 15Który enzym rozkręca helisę DNA, rozrywając wiązania między jej nićmi?
Helikaza
Topoizomeraza z kolei wprowadza lub usuwa skręty z podwójnej nici, przerywając i ponownie łącząc jedną lub obie nici.
Q 16Który enzym uzupełnia brakujące wiązania w szkielecie nowo zsyntetyzowanej nici DNA?
Ligaza DNA
Produktem ubocznym łączenia nukleotydów jest nieorganiczny pirofosforan, uwalniany z zewnętrznych grup fosforanowych.
Q 17Jakie fragmenty tworzą nić opóźnioną podczas replikacji DNA?
Okazaki
Nić prowadząca (wiodąca) powstaje w sposób ciągły, zgodnie z kierunkiem przesuwania się widełek replikacyjnych.
Q 18Który enzym syntetyzuje starter podczas replikacji DNA?
Prymaza
Starter to krótki odcinek RNA; od jego syntezy zaczyna się również każdy fragment Okazaki.
Q 19W jakim kierunku polimeraza DNA syntetyzuje nową nić?
Od 5' do 3'
Z tego powodu jedna nić jest syntetyzowana w sposób ciągły, a druga – krótkimi fragmentami w kierunku przeciwnym do ruchu widełek.
Q 20Który uczony jako pierwszy odkrył DNA?
Fryderyk Miescher
Dawniej związek ten nazywano kwasem dezoksyrybonukleinowym; jest wielkocząsteczkowym biopolimerem z grupy kwasów nukleinowych.
Q 24Z jaką prędkością przebiega replikacja DNA u bakterii?
1000 nukleotydów/s
U eukariotów replikacja jest znacznie wolniejsza – ok. 50 nukleotydów na sekundę – ale zachodzi równocześnie w wielu miejscach.
Q 25Raz na ile nukleotydów zdarza się w przybliżeniu błąd podczas replikacji DNA?
10⁹
Dla porównania błąd transkrypcji zdarza się raz na 10⁴ nukleotydów; poza tym obie powstałe cząsteczki DNA są identyczne.
Q 26Jak nazywa się grupa białek rozwijających widełki replikacyjne?
Prymosomy
Widełki replikacyjne powstają po inicjacji i przesuwają się wzdłuż powielanej nici DNA, a rozplecione nici służą jako matryce.
Q 27Jakim skrótem oznacza się miejsce rozpoczęcia replikacji w kolistych cząsteczkach DNA?
ori
Takie miejsca inicjacji mają długość ok. 200–300 par nukleotydów; w liniowych chromosomach mogą przebiegać tysiące jednoczesnych replikacji.