Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Edward Jenner, angielski lekarz z Berkeley, odkrył szczepienia ochronne przeciw ospie prawdziwej. Jego eksperyment z 1796 roku należy do przełomowych momentów współczesnej medycyny. Quiz sprawdza wiedzę o życiu Jennera, jego doświadczeniach i pasji przyrodniczej, a także o dawnych metodach ochrony przed ospą. Nie brakuje pytań o samą chorobę: jej dzieje w Europie i Ameryce, ostatnie epidemie oraz światową kampanię, która doprowadziła do jej wyeliminowania.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Przebycie której choroby miało według tradycji ludowej chronić przed ospą prawdziwą?
krowianka
Jenner wykorzystał tę ludową wiedzę do przeprowadzenia swojego słynnego eksperymentu.
Q 02W którym polskim mieście w 1963 roku po raz ostatni pojawiła się ospa prawdziwa?
Wrocław
Chorobę przywiózł z Indii oficer SB Bonifacy Jedynak; zachorowało 99 osób, z czego 7 zmarło.
Q 03Jak nazywał się chłopiec, którego Edward Jenner zaszczepił 14 maja 1796 roku?
James Phipps
Chłopiec miał wtedy osiem lat, a eksperyment uchodzi za jeden z przełomowych momentów współczesnej medycyny.
Q 04W którym roku Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła eradykację ospy prawdziwej na Ziemi?
1980
Już w latach 70. XX wieku większość krajów zaprzestała szczepień, ponieważ epidemie przestały występować.
Q 05Która dziedzina zoologii była hobby Edwarda Jennera i przyniosła mu wiele osiągnięć?
ornitologia
Medycyna nie była jego jedyną pasją: badał także wędrówki ptaków.
Q 06Jaka jest średnia śmiertelność ospy prawdziwej u osób nieszczepionych?
30%
U osób szczepionych wynosi około 3%, ale istnieją postacie choroby o śmiertelności szacowanej na 95%.
Q 07W którym kraju w 1972 roku wybuchła ostatnia duża epidemia ospy w Europie?
Jugosławia
Chorobę przywiózł pielgrzym wracający z Bliskiego Wschodu; zachorowało 175 osób, z których 35 zmarło.
Q 08W którym amerykańskim mieście pozostawiono pilnie strzeżone próbki wirusa ospy prawdziwej?
Atlanta
Drugi taki zbiór trafił do centrum „Wektor” w rosyjskim Kołcowie, a pozostałe znane próbki zniszczono.
Q 09W którym roku urodził się Edward Jenner, odkrywca szczepień przeciw ospie prawdziwej?
1749
Przyszedł na świat 17 maja w Berkeley i tam też zmarł 26 stycznia 1823 roku.
Q 10Który naród wdmuchiwał zdrowym do nosa starte w pył strupy chorych na ospę prawdziwą?
Chińczycy
Pacjent przechodził łagodną postać choroby i nabywał odporność czynną, choć zdarzały się również przypadki śmiertelne.
Q 11W którym angielskim hrabstwie leży Berkeley, rodzinne miasto Edwarda Jennera?
Gloucestershire
Po powrocie Jennera z uczelni medycznej w Londynie w jego rodzinnym mieście zapanowała epidemia.
Q 12Jak nazywa się prewencyjne zakażanie zdrowych ludzi ospą prawdziwą, znane przed Jennerem?
wariolizacja
Metodę stosowano w Europie Zachodniej od początków XVIII wieku, ale osoba zaszczepiona mogła zarażać rodzinę i otoczenie.
Q 13Kim z zawodu był ojciec ośmioletniego chłopca, na którym Jenner sprawdził swoją teorię?
ogrodnikiem
Po nadzwyczaj łagodnym przebiegu choroby chłopiec wyzdrowiał, a próba zarażenia go ospą się nie powiodła.
Q 21Jak nazywa się metoda podawania szczepionki przeciw ospie przez szybkie nakłuwanie skóry?
skaryfikacja
Skórę nakłuwano piętnastokrotnie igłą uprzednio zanurzoną w szczepionce, a rankę zaklejano gazikiem.
Q 22Kto stanął w 1967 roku na czele międzynarodowego zespołu lekarzy do walki z ospą?
Donald Henderson
Zespół stosował szczepienie pierścieniowe: po wykryciu choroby szybko szczepiono całą okoliczną ludność.
Q 23W którym roku zdiagnozowano ostatni naturalny przypadek variola minor?
1977
Ostatni przypadek groźniejszej variola major rozpoznano dwa lata wcześniej, w listopadzie 1975.
Q 14Którą instytucję Jenner powiadomił o wyniku swojego pierwszego eksperymentu?
Royal Society
Wyniki uznano za mało przekonujące i nie dano mu nawet możliwości publicznego wystąpienia.
Q 15Jak nazywała się dojarka, która w 1796 roku zgłosiła się do Jennera na leczenie?
Sarah Nelmes
Jej choroba dała lekarzowi okazję, by wreszcie sprawdzić teorię, nad którą zastanawiał się od lat.
Q 16Z laboratorium w którym brytyjskim mieście wirus ospy prawdziwej wydostał się w 1978 roku?
Birmingham
W wyniku zakażenia zmarła Janet Parker, pełniąca funkcję fotografa medycznego.
Q 17W którym roku Edward Jenner opisał swoją metodę w pracy o przyczynach i skutkach ospy krowiej?
1798
Rozprawa podsumowywała wieloletnie eksperymenty lekarza z Berkeley.
Q 18Które państwo w 1958 roku wezwało do całkowitego wyeliminowania ospy na świecie?
ZSRR
W owym czasie choroba co roku zabijała 2 miliony osób.
Q 19Jak brzmi drugi człon łacińskiej nazwy ospy krowiej: variola …?
vaccina
Ospa krowia, w odróżnieniu od ludzkiej, ma przebieg łagodny i nigdy nie kończy się śmiercią.
Q 20Na ilu kolejnych dzieciach Jenner potwierdził skuteczność metody po pierwszym eksperymencie?
pięcioro
Etyczna strona tych doświadczeń na ludziach rzadko bywa poruszana, bo metoda przyniosła znaczne zmniejszenie zagrożenia chorobą.
Q 24W którym londyńskim szpitalu Edward Jenner kontynuował naukę chirurgii?
Saint George's Hospital
Wcześniej uczył się zawodu u Daniela Ludlowa w Chipping Sodbury.
Q 25Jaki odsetek zmarł wśród bostończyków, którzy zaszczepili się podczas epidemii z 1721 roku?
2%
Na szczepienie zdecydowała się tylko niewielka grupa mieszkańców, a propagującego je pastora rozjuszony tłum chciał powiesić.
Q 26W którym roku Edward Jenner powrócił do Berkeley i rozpoczął tam prace badawcze?
1773
W Berkeley się urodził i tam też zmarł w styczniu 1823 roku.
Q 27Ile milionów dolarów amerykańskich kosztowało całkowite wyeliminowanie ospy prawdziwej?
300
To jedyna choroba ludzi uznana przez Światową Organizację Zdrowia za całkowicie eradykowaną.
Q 28Jak miał na imię niewolnik bostońskiego pastora Cottona Mathera, który opisał mu szczepienie?
Onesimus
Wyjaśnił pastorowi technikę stosowaną w jego afrykańskiej ojczyźnie, prawdopodobnie Sudanie; z czasem został wyzwolony.
Q 29Do którego rodzaju należy wirus wywołujący ospę prawdziwą?
Orthopoxvirus
To duży dsDNA-wirus z rodziny pokswirusów, niespokrewniony blisko z wirusem ospy wietrznej.
Q 30Który farmer z Dorset miał zaszczepić siebie i rodzinę przeciw ospie na długo przed Jennerem?
Benjamin Jesty
Pochodził z Yetminster, a pochowany jest w Worth Matravers; jego pierwszeństwa nie zweryfikowano dotąd wystarczająco.