Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Językoznawstwo, czyli lingwistyka, bada język jako system: jego jednostki, strukturę, funkcje i rozwój. To dyscyplina z długą historią — od starożytnych gramatyków Indii i Grecji po strukturalizm i gramatykę generatywną. W tym quizie sprawdzisz, co wiesz o podziale językoznawstwa, jego związkach z innymi naukami, o historii dyscypliny oraz o Noamie Chomskim, najbardziej wpływowym językoznawcy naszych czasów. Pytania mają różny poziom trudności: od podstaw po szczegóły dla prawdziwych miłośników języka.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Który rodzaj języka większość współczesnych lingwistów uważa za bardziej fundamentalny?
mówiony
Pismo jest wtórną reprezentacją mowy, niewypracowaną w większości języków świata, które pozostają jedynie środkami komunikacji ustnej.
Q 02Kto jest powszechnie uważany za ojca współczesnego językoznawstwa strukturalnego?
Ferdinand de Saussure
Ten szwajcarski wykładowca sanskrytu czerpał z podstawowych poglądów starożytnych gramatyków indyjskich.
Q 03Od jakiego łacińskiego słowa pochodzi termin „lingwistyka”?
lingua
Słowiańskie odpowiedniki tego terminu, jak polskie „językoznawstwo” czy słowackie „jazykoveda”, powstały jako kalki z języka niemieckiego.
Q 04Jakie dwie części mowy, według ogólnie przyjętej zasady, rozróżniają wszystkie języki świata?
rzeczowniki i czasowniki
Zasada ta wymaga głębszego wyjaśnienia, bo obie te kategorie nie istnieją w świecie, lecz są jedynie częścią języka.
Q 05Jaka dyscyplina powstała z obustronnej współpracy socjologii i lingwistyki?
socjolingwistyka
Struktura społeczna, od rodzin po klasy i narody, wpływa na zróżnicowanie językowe, zwłaszcza na powstawanie dialektów terytorialnych i socjolektów.
Q 06Jak określa się gramatykę obejmującą przypuszczalnie wspólne właściwości wszystkich języków?
uniwersalna
Część wspólnych cech może wynikać z ludzkiego doświadczenia: wszyscy ludzie używają wody, więc każdy język ma słowo na jej określenie.
Q 07Jaki szympans, badany pod kątem nauki języka, nosił imię nawiązujące do Noama Chomskiego?
Nim Chimpsky
Uczenie małp języka miało podważyć tezę o jego wyjątkowo ludzkim charakterze, ale po krytycznych publikacjach z tych badań dziedzina ta praktycznie się zapadła.
Q 08Jakim przedsięwzięciem jest współczesne językoznawstwo, stroniące od sądów normatywnych?
deskryptywnym
Zadaniem lingwistów jest opisywanie zasad znanych rodzimym użytkownikom na podstawie ich intuicji i praktyki, a nie dyktowanie etykiety językowej.
Q 09W którym roku Noam Chomsky doznał masywnego udaru?
2023
Po udarze uczony został przetransportowany samolotem do szpitala; od tamtej pory nie może chodzić ani się komunikować.
Q 10Który indyjski gramatyk jest często uznawany za prekursora językoznawstwa?
Panini
Żył około 520–460 p.n.e., a jego reguły opisują całość morfologii języka; ze względu na zwięzłość ich struktura przypomina współczesny język maszynowy.
Q 11Która dyscyplina, łącząca językoznawstwo z etnografią, bada głównie społeczeństwa plemienne?
etnolingwistyka
Szczególnie rozwinęła się w Stanach Zjednoczonych, gdzie badano plemiona indiańskie, oraz w ZSRR, gdzie badano m.in. grupy mówiące językami uralskimi.
Q 12Która nauka po II wojnie światowej stała się jednym z czynników rewolucji naukowo-technicznej?
cybernetyka
Ta nauka o sterowaniu systemami zamiast szukać różnic między zjawiskami koncentruje się na relacjach, które je łączą, i znalazła miejsce w ogólnej teorii systemów.
Q 13Jaka szkoła, założona w 1926 roku, rozwinęła systemowe koncepcje de Saussure’a?
Praskie Koło Lingwistyczne
Q 21Kalką jakiego niemieckiego terminu są słowiańskie nazwy w rodzaju „językoznawstwo”?
Sprachwissenschaft
Podobnie zbudowane są słowacka „jazykoveda” i ukraińskie „mowoznawstwo”, podczas gdy sam termin „lingwistyka” ma pochodzenie łacińsko-romańskie.
Q 22Jakim terminem de Saussure określał naukę o znakach?
semiologia
Konkurencyjny termin zaczerpnięto od amerykańskich filozofów Peirce’a i Morrisa; w życiu codziennym człowiek kieruje się też innymi zespołami znaków, np. symbolami.
Q 23Jaką właściwość języka w pełni doceniono dopiero po publikacji „Syntactic Structures”?
rekurencja
Dzięki niej wyrażenie rzeczownikowe może zawierać inne wyrażenie rzeczownikowe, jak „usta szympansa”, a zdanie inne zdanie, jak „Myślę, że pada”.
Potrzebę badania języka w ujęciu synchronicznym, czyli jako systemu w danym momencie, zaczęła priorytetyzować dopiero XX-wieczna teoria językoznawcza.
Q 14Od ilu mniej więcej lat, zdaniem językoznawców, ludzie posługują się językami?
50 tys. lat
Wniosek ten opiera się na założeniu, że skoro nauka języków przychodzi ludziom łatwo, to mówiono nimi tak długo, jak istnieje współczesny człowiek.
Q 15Jakim mianem określa się całościowo językoznawstwo porównawcze?
komparatystyka
Badania porównawcze mogą mieć charakter typologiczny, gdy kategoryzują języki w typy, lub konfrontatywny, gdy zestawiają wszystkie ich aspekty.
Q 16Ile części mowy wyróżniała pierwsza gramatyka europejska, „Technē grammatikē”?
osiem
Dzieło stało się wzorem dla gramatyk łacińskich, a za ich pośrednictwem wpłynęło na teorie gramatyczne w całej Europie.
Q 17W jakim mieście 30 marca 2017 roku ogłoszono deklarację o wspólnym języku, którą poparł Chomsky?
Sarajewo
W powstanie dokumentu zaangażowało się około dwustu językoznawców i pisarzy z czterech państw byłej Jugosławii, a w ciągu 20 godzin podpisało go ponad 2000 osób.
Q 18Który amerykański strukturalista wcześnie badał związki nauki o języku z antropologią?
Edward Sapir
Metodologia tego lidera amerykańskiej lingwistyki strukturalnej wywarła ogromny wpływ na wszystkich jego następców.
Q 19W powieści którego polskiego pisarza z 2004 roku pojawia się „Matryca Chomskiego”?
Jacek Dukaj
Chodzi o „Perfekcyjną niedoskonałość”, w której nazwisko językoznawcy posłużyło autorowi do objaśnienia pojęcia związanego z narracją utworu.
Q 20Sprzed ilu lat nie da się już zrekonstruować języka ze względu na tempo zmian językowych?
10 tys. lat
Dlatego cech wspólnych języków używanych w różnych częściach świata nie uznaje się za dowód ich wspólnego pochodzenia.
Q 24Który grecki uczony napisał „Technē grammatikē”, pierwszą gramatykę europejską?
Dionizjusz Trak
Autor żył w latach 170–90 p.n.e., a w tytule jego dzieła „techne” oznacza rzemiosło, „gramma” zaś literę lub znak.
Q 25Od jakiego językoznawstwa, odrzucającego preskryptywność, odróżnia się lingwistyka polska?
brytyjskiego
Polska tradycja jest w dużym stopniu skupiona na krytyce językowej i popularyzacji kultury języka, podobnie jak inne tradycje szeroko pojmowanej Europy Wschodniej.
Q 26Po ilu latach zachodni językoznawcy rozpoznali pojęcia fonemu i morfemu znane gramatyce sanskrytu?
2000 lat
Starożytna gramatyka indyjska skupiała się na zwięzłości, przez co jej struktura jest nieintuicyjna, w przeciwieństwie do zrozumiałych dla ludzi języków programowania.
Q 27Jakie dwie dziedziny odróżnił w swojej księdze o gramatyce perski językoznawca Sibawajh?
fonetykę i fonologię
Jego obszerne dzieło z 760 roku, „Księga o gramatyce”, zawierało szczegółowy i profesjonalny opis języka arabskiego.
Q 28Który językoznawca stworzył w 1872 roku „Wellentheorie”, czyli model falowy?
Johannes Schmidt
Pół wieku wcześniej, w 1822 roku, Jakob Grimm sformułował zasadę spółgłoskowych zmian w wymowie znaną jako prawo Grimma.
Q 29Jakie starożytne dzieło gramatyczne jest do dziś używane w nauce i analizie sanskrytu?
Aṣṭādhyāyī
Ta wysoce usystematyzowana gramatyka wprowadziła pojęcia fonemu, morfemu i rdzenia, a jej zasady logiczne wpłynęły na starożytne i współczesne językoznawstwo.
Q 30Który uczony żyjący ok. 450–510 był ważnym autorem teorii indyjskiego językoznawstwa?
Bhartrihari
Według jego teorii akt mowy ma cztery etapy: konceptualizację myśli, jej werbalizację, wygłoszenie wypowiedzi oraz zrozumienie jej przez słuchacza.